Phó Thủ tướng: Nông sản Việt muốn giữ thị trường lớn phải đáp ứng tiêu chuẩn mới

Phó Thủ tướng: Nông sản Việt muốn giữ thị trường lớn phải đáp ứng tiêu chuẩn mới Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh, nông sản Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng sản lượng và xuất khẩu thô mà buộc phải nâng chất lượng, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng các tiêu chuẩn mới nếu muốn giữ vững thị phần tại các thị trường lớn. Phát biểu tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản ngày 8/5 tại TP.HCM, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá cao nỗ lực của ngành nông nghiệp trong việc duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu giữa bối cảnh kinh tế và thương mại thế giới nhiều bất ổn. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,64 tỷ USD, tăng 12,9% so với năm trước. Trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu toàn ngành tiếp tục tăng trưởng với kim ngạch đạt 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ. Trong đó, châu Á tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông sản Việt Nam, chiếm hơn 44% tổng kim ngạch. Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất với tỷ trọng 21,1%, tăng mạnh 28,8% so với cùng kỳ. Trong khi đó, xuất khẩu sang Nhật Bản tăng nhẹ 1,3%, còn thị trường Hoa Kỳ giảm 4,8%, phản ánh áp lực cạnh tranh ngày càng lớn tại các thị trường cao cấp. Nhiều ngành hàng tiếp tục ghi nhận tăng trưởng tích cực. Rau quả đạt 2,05 tỷ USD, tăng 21,6%, trong đó sầu riêng tiếp tục là động lực chính. Xuất khẩu thủy sản đạt 3,54 tỷ USD, tăng 10,4%; hồ tiêu tăng mạnh cả sản lượng lẫn giá trị; sắn và các sản phẩm từ sắn hưởng lợi nhờ nhu cầu lớn từ Trung Quốc. Tuy nhiên, không phải ngành hàng nào cũng duy trì được đà tăng trưởng. Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ giảm 1,1%; gạo giảm cả lượng và giá trị; cà phê dù tăng sản lượng nhưng kim ngạch giảm do giá xuất khẩu đi xuống. Các mặt hàng như hạt điều và chè cũng chưa phục hồi rõ rệt. Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt 74,2 tỷ USD trong năm 2026 không chỉ mang ý nghĩa về tăng trưởng kinh tế mà còn gắn với mục tiêu ổn định đầu ra, thu nhập và đời sống cho hàng triệu nông dân. Tuy nhiên, lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh ngành nông nghiệp không thể tiếp tục phát triển theo mô hình tăng trưởng dựa vào sản lượng và xuất khẩu nguyên liệu thô như trước. “Phát triển xuất khẩu nông, lâm, thủy sản không chỉ là câu chuyện thương mại mà phải được tiếp cận theo hướng tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị ngành hàng, từ sản xuất, chế biến, logistics, tiêu chuẩn chất lượng đến xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản Việt Nam”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh. Ông cũng yêu cầu ngành nông nghiệp phải khắc phục tình trạng “được mùa mất giá”, nhất là việc giá nông sản lao dốc vào thời điểm thu hoạch rộ. Theo đánh giá của Chính phủ, trong bối cảnh thương mại toàn cầu thay đổi nhanh chóng, yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh không còn là sản lượng mà là chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và giá trị gia tăng của sản phẩm. Đặc biệt, các quy định mới như chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), chống khai thác IUU, tiêu chuẩn phát thải carbon và yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng đang trở thành “vé thông hành bắt buộc” đối với nông sản Việt Nam nếu muốn duy trì hiện diện tại các thị trường lớn. Một trong những giải pháp trọng tâm được Chính phủ đặt ra là phát triển các vùng nguyên liệu quy mô lớn, ổn định và đạt chuẩn nhằm bảo đảm nguồn cung bền vững cho chế biến và xuất khẩu. Phó Thủ tướng yêu cầu tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu theo chuỗi giá trị; đồng thời nâng tỷ trọng chế biến sâu để giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô. Các địa phương được giao nhiệm vụ quản lý chặt mã số vùng trồng, vùng nuôi; kiểm soát chất lượng vật tư nông nghiệp, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng được yêu cầu sớm xây dựng cơ sở dữ liệu số về vùng nguyên liệu, sản lượng và mùa vụ nhằm phục vụ công tác điều hành và kết nối cung cầu. Ngoài ra, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, tín dụng, logistics và thủ tục hành chính nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông khiến chi phí vận tải và bảo hiểm quốc tế tăng mạnh, Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các vấn đề về thanh toán, lưu kho, bảo quản và vận chuyển hàng hóa. Bên cạnh việc duy trì các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản, Chính phủ cũng yêu cầu đẩy mạnh mở rộng xuất khẩu sang ASEAN, Nam Á, Trung Đông, châu Phi, châu Mỹ Latin và thị trường Halal. Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, đa dạng hóa thị trường là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm rủi ro phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường chủ lực trong bối cảnh chính sách thương mại toàn cầu biến động nhanh. Đối với doanh nghiệp, Chính phủ yêu cầu đổi mới tư duy sản xuất, đầu tư mạnh hơn vào chế biến sâu, công nghệ số, bảo quản sau thu hoạch và xây dựng thương hiệu. “Doanh nghiệp phải chuyển mạnh sang sản xuất xanh, tuần hoàn, phát thải thấp để đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới của thế giới”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh. Theo các chuyên gia, mục tiêu xuất khẩu 74,2 tỷ USD trong năm 2026 sẽ tạo áp lực rất lớn đối với ngành nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn buộc toàn ngành phải chuyển sang mô hình phát triển mới, trong đó chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu sẽ quyết định vị thế của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.