Phủ gốc bằng rơm rạ có lợi ích gì?

Phủ gốc (tủ gốc) bằng rơm rạ, cỏ khô, lá cây mang lại nhiều lợi ích: giữ ẩm, giảm bốc hơi nước (giảm số lần tưới mùa khô); giữ nhiệt độ đất ổn định (mát khi nắng, ấm khi lạnh); hạn chế cỏ dại; chống xói mòn, giảm đất bắn lên lá (giảm bệnh); bổ sung chất hữu cơ khi phân hủy, cải thiện đất, nuôi vi sinh vật và giun đất; giữ phân bón không bị rửa trôi. Vì vậy rất nên phủ gốc để giảm bốc hơi nước, nhất là trước và trong mùa khô. Lưu ý chừa khoảng trống quanh cổ rễ, dùng vật liệu khô, sạch bệnh và không phủ quá dày ở vùng ẩm.

Lợi ích chi tiết

1. Giữ ẩm, tiết kiệm nước

Lớp phủ chắn nắng, gió trực tiếp lên mặt đất → giảm bốc hơi đáng kể.
Đất giữ ẩm lâu hơn, giãn khoảng cách giữa các lần tưới.

2. Ổn định nhiệt độ đất

Mùa nắng: đất mát, rễ không bị "nóng".
Mùa lạnh: giữ ấm cho rễ.

3. Hạn chế cỏ dại

Che ánh sáng, cỏ khó nảy mầm, giảm công làm cỏ, giảm thuốc cỏ.

4. Chống xói mòn, giảm bệnh

Giảm mưa đập trực tiếp lên đất, giữ đất mặt.
Hạn chế đất, mầm bệnh bắn lên lá, trái (rau, dưa, dâu).

5. Cải tạo đất

Rơm rạ, cỏ phân hủy thành mùn, tăng chất hữu cơ, kali.
Tạo môi trường cho giun đất, vi sinh vật có ích.

6. Giữ phân bón

Phân rải dưới lớp phủ ít bị bay hơi, rửa trôi.

Vật liệu phủ gốc phổ biến

Rơm rạ, cỏ khô (sau khi phơi khô, không có hạt cỏ dại).
Thân lá bắp, đậu, vỏ trấu.
Vỏ cà phê đã ủ, lá cây rụng.
Xơ dừa.
Màng phủ nông nghiệp (với rau màu).

Cách phủ đúng

Thời điểm: cuối mùa mưa – đầu mùa khô để giữ ẩm; hoặc sau khi bón phân, tưới.
Độ dày: vừa phải (vài cm đến dày hơn tùy vật liệu); quá mỏng kém hiệu quả, quá dày dễ ẩm mục.
Chừa khoảng trống quanh cổ rễ, thân cây (không phủ sát thân) để tránh ẩm gây thối gốc, nấm, mối.
Phủ theo vòng tán – nơi rễ hút tập trung.
Bổ sung khi lớp phủ đã mục bớt.

Lưu ý

Vùng mưa nhiều, đất thoát nước kém: không phủ quá dày sát gốc cây nhạy úng (sầu riêng, hồ tiêu).
Vật liệu có nguồn bệnh: không dùng rơm rạ, tàn dư từ ruộng bị bệnh nặng.
Phòng chuột, mối: lớp phủ khô có thể là nơi trú ẩn; kiểm tra thường xuyên.
Phòng cháy mùa khô: lớp phủ khô dễ bắt lửa; làm đường ranh cản lửa.
Rơm tươi khi phân hủy có thể lấy đạm tạm thời; nên bổ sung chút phân đạm hoặc dùng rơm đã phơi khô, ủ sơ.

Câu hỏi thường gặp

Phủ gốc có làm cây bị nấm không? Phủ đúng (vật liệu khô, chừa cổ rễ) thì có lợi. Phủ sát thân, quá dày, vật liệu ẩm mục mới dễ gây nấm, thối gốc.

Phủ gốc tiết kiệm được bao nhiêu nước? Tùy đất và thời tiết, nhưng thường giảm rõ số lần tưới trong mùa khô.

Đốt rơm rạ hay phủ gốc tốt hơn? Phủ gốc hoặc vùi vào đất tốt hơn nhiều: giữ hữu cơ cho đất, không gây ô nhiễm khói.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.