Sản xuất nông nghiệp giữa nắng hạn [Bài 2]: Australia kết hợp trồng trọt với chăn nuôi

Thông qua Chương trình Thử nghiệm dài hạn thuộc Quỹ Hạn hán Tương lai (Future Drought Fund), các nhà khoa học Australia đang đánh giá nhiều kịch bản kết hợp cây trồng và vật nuôi, qua đó xác định mô hình nào có khả năng giúp trang trại chống chịu tốt hơn trong những mùa khô hạn.

Dự án do Đại học Melbourne chủ trì, phối hợp với Đại học Tasmania, Đại học Federation và các nhóm nông dân tại bang Victoria. Đây là chương trình nghiên cứu dài hạn nhằm tìm ra những giải pháp vừa có cơ sở khoa học, vừa có thể áp dụng trực tiếp tại các trang trại.

Thay đổi tỷ lệ cây trồng và vật nuôi

Phần lớn các trang trại sản xuất quy mô lớn ở Australia hiện kết hợp trồng trọt với chăn nuôi. Tuy nhiên, theo giáo sư James Hunt, đồng chủ nhiệm dự án, điều quan trọng là xác định tỷ lệ giữa hai hoạt động này nên được điều chỉnh như thế nào để tăng khả năng chống chịu hạn hán.

“Điều chúng tôi muốn tìm hiểu là việc thay đổi tỷ lệ giữa trồng trọt và chăn nuôi sẽ ảnh hưởng như thế nào đến khả năng chống chịu hạn của trang trại”, ông Hunt cho biết.

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một loại cây trồng hoặc vật nuôi, mô hình kết hợp cho phép nông dân phân tán rủi ro. Khi hạn hán khiến năng suất cây trồng suy giảm, chăn nuôi có thể tạo thêm nguồn thu và ngược lại. Việc tận dụng chung đất đai, phụ phẩm và nguồn thức ăn cũng có thể giúp trang trại sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, tỷ lệ tối ưu giữa trồng trọt và chăn nuôi không giống nhau ở mọi nơi. Điều kiện đất đai, khí hậu, nguồn nước và thị trường khác nhau đòi hỏi mỗi vùng phải có cách bố trí phù hợp.

Vì vậy, dự án không tìm kiếm một công thức chung cho tất cả trang trại mà tập trung thu thập dữ liệu trong nhiều năm để giúp nông dân đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng.

Dự án áp dụng mô hình nghiên cứu “trung tâm và vệ tinh”. Các thử nghiệm được kiểm soát chặt chẽ, có tính lặp lại tại cơ sở Dookie của Đại học Melbourne. Kết quả sau đó được kiểm chứng thông qua các điểm thử nghiệm vệ tinh và nhiều trang trại trình diễn ở Victoria.

Các khu vực nghiên cứu bao gồm vùng Mallee, phía tây nam và một số khu vực khác của bang Victoria, đồng thời mở rộng tới Tasmania.

Cách tiếp cận này nhằm kết hợp giữa độ tin cậy của nghiên cứu khoa học và tính thực tiễn của sản xuất nông nghiệp. Nông dân được tham gia ngay từ đầu, đóng góp ý kiến để xác định những câu hỏi nghiên cứu sát với nhu cầu thực tế.

Theo nhóm nghiên cứu, sự tham gia trực tiếp của người sản xuất cũng giúp giảm rủi ro khi đưa những phương pháp mới vào áp dụng trên diện rộng.

Các thử nghiệm được triển khai trong 6 năm, qua nhiều mùa vụ, nhằm theo dõi phản ứng của cây trồng, vật nuôi và đất đai trước những điều kiện thời tiết khác nhau.

Tăng khả năng chủ động nguồn thức ăn

Một hướng nghiên cứu quan trọng khác là đa dạng hóa đồng cỏ, qua đó tăng khả năng duy trì nguồn thức ăn cho vật nuôi quanh năm.

Dự án đặt mục tiêu tìm ra những phương thức quản lý đồng cỏ có thể giúp các trang trại chăn nuôi ở vùng khí hậu ôn đới phía Nam duy trì nguồn thức ăn trong cả 365 ngày.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong những năm hạn hán. Khi lượng mưa giảm, đồng cỏ suy kiệt, nguồn thức ăn tự nhiên cho gia súc giảm theo. Nông dân buộc phải mua thêm thức ăn hoặc giảm đàn, làm tăng chi phí và ảnh hưởng tới thu nhập.

Việc đa dạng hóa đồng cỏ có thể giúp kéo dài thời gian cung cấp thức ăn, đồng thời tạo thêm khả năng phục hồi sau những giai đoạn khô hạn.

Dự án cũng nghiên cứu các giải pháp nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống trồng ngũ cốc quy mô lớn, chăn thả và mô hình kết hợp trồng trọt - chăn nuôi.

Hướng tới trang trại vừa có lợi nhuận, vừa bền vững

Theo giáo sư Hunt, áp lực đối với ngành nông nghiệp Australia sẽ còn gia tăng khi dân số thế giới tiếp tục tăng. Nông nghiệp không chỉ phải sản xuất đủ lương thực mà còn phải duy trì lợi nhuận và hạn chế tác động tới môi trường.

“Người sản xuất cần những mô hình trang trại bền vững, vừa tạo ra lợi nhuận mà không làm tổn hại môi trường”, ông nói.

Vì vậy, mục tiêu của chương trình không chỉ là giúp nông dân vượt qua một mùa hạn cụ thể mà là xây dựng khả năng chống chịu dài hạn cho toàn bộ hệ thống sản xuất.

Bằng cách thu thập dữ liệu trong nhiều mùa vụ và theo từng khu vực, các nhà nghiên cứu kỳ vọng có thể giảm bớt sự không chắc chắn khi nông dân lựa chọn phương thức sản xuất. Những dữ liệu này sẽ giúp họ cân nhắc việc thay đổi tỷ lệ giữa cây trồng và vật nuôi, lựa chọn công nghệ phù hợp và điều chỉnh cách quản lý đất đai.

Chương trình nằm trong gói tài trợ 24,8 triệu USD của Chính phủ Australia được công bố năm 2023, nhằm tăng cường khả năng chuẩn bị và ứng phó với hạn hán.

Thay vì chờ hạn hán xảy ra rồi mới tìm cách ứng phó, Australia đang chuyển sang cách tiếp cận chủ động hơn: thử nghiệm trước, thu thập dữ liệu và điều chỉnh cơ cấu sản xuất để chuẩn bị cho những mùa khô hạn trong tương lai.

Đây cũng là kinh nghiệm đáng chú ý đối với những nền nông nghiệp đang phải đối mặt với tình trạng thời tiết ngày càng cực đoan, khi khả năng chống chịu không chỉ phụ thuộc vào một giống cây hay một công nghệ tưới, mà còn nằm ở cách tổ chức lại toàn bộ hệ thống sản xuất.