Sầu riêng bước vào cuộc đua về chất lượng

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), về những điểm nghẽn và triển vọng của ngành sầu riêng.

Gỡ điểm nghẽn từ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói

- Sầu riêng đang trở thành mặt hàng xuất khẩu tỷ USD, giữ vị trí quan trọng trong ngành rau quả. Tuy nhiên, diện tích và sản lượng tăng nhanh cũng đặt ra không ít vấn đề. Từ góc độ Hiệp hội, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất của ngành sầu riêng hiện nay, thưa ông?

Ông Đặng Phúc Nguyên: Điểm nghẽn lớn mà doanh nghiệp xuất khẩu và hợp tác xã thường xuyên gặp phải hiện nay là quy trình, thủ tục liên quan đến mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Bên cạnh đó là những vấn đề về logistics, bảo quản sầu riêng sau thu hoạch. Việc ban hành Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP ngày 31/7/2026 đã góp phần tháo gỡ một phần những vướng mắc này. Điểm đáng chú ý là việc cấp, quản lý mã số vùng trồng được phân cấp về chính quyền cấp xã, thay vì tập trung ở cấp tỉnh hoặc Trung ương như trước.

Nghị quyết cũng quy định rõ thời gian xử lý hồ sơ, trong đó việc cấp mã số được thực hiện trong thời hạn 3 ngày, còn mã số phục vụ xuất khẩu là 10 ngày. Quy trình, thời hạn được minh bạch hơn sẽ giúp người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, xuất khẩu sầu riêng.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, vẫn cần lưu ý một số vấn đề.

Thứ nhất, cán bộ cấp xã hiện nay phải quản lý nhiều lĩnh vực. Khi được giao thêm nhiệm vụ kiểm tra chuyên môn về trồng trọt, bảo vệ thực vật, kiểm soát sinh vật gây hại…, cần đặt câu hỏi liệu đội ngũ này đã có đủ nhân lực và chuyên môn để đánh giá chính xác hay chưa. Nếu kiểm tra không đúng yêu cầu, nguy cơ dẫn tới sai sót và bị thị trường nhập khẩu cảnh báo vẫn có thể xảy ra.

Thứ hai, rủi ro trong cơ chế hậu kiểm. Khi áp dụng cơ chế tự khai, tự chịu trách nhiệm và hậu kiểm, nếu doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc hộ dân chưa nắm chắc quy định kỹ thuật của thị trường nhập khẩu mà đưa sản phẩm đi xuất khẩu, trường hợp bị phát hiện vi phạm, thu hồi mã số sẽ không chỉ ảnh hưởng đến đơn vị đó mà còn tác động đến uy tín chung của ngành hàng.

Một vấn đề khác là tính đồng bộ của hạ tầng công nghệ thông tin. Việc nộp hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và hệ thống xử lý nghiệp vụ của cơ quan quản lý phải vận hành thông suốt, đơn giản, dễ sử dụng đối với cả nông dân, doanh nghiệp và cán bộ cấp xã.

- Theo ông, cần làm gì để việc phân cấp này thực sự hiệu quả?

• Ông Đặng Phúc Nguyên:* Theo tôi, trước hết Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần tiếp tục hoàn thiện phần mềm, hệ thống xử lý nghiệp vụ theo hướng đơn giản, thuận tiện và dễ sử dụng. Cùng với đó, cần đẩy mạnh tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ nông nghiệp cấp xã. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cần đóng vai trò đầu mối hỗ trợ kỹ thuật cho các địa phương, nhất là trong giai đoạn đầu triển khai.

Một vấn đề nữa là cần có cách thức ưu tiên phù hợp trong quá trình đề nghị phía Trung Quốc kiểm tra, cấp mã số vùng trồng. Trong bối cảnh sầu riêng và nhiều loại trái cây đang bước vào vụ thu hoạch, việc chờ đợi hoàn tất thủ tục kiểm tra có thể ảnh hưởng đến khả năng tận dụng cơ hội thị trường.

Theo tôi, có thể nghiên cứu ưu tiên những mã số có diện tích vùng trồng lớn, hợp tác xã hoặc vùng sản xuất tập trung để đề nghị kiểm tra trước. Chẳng hạn, một mã số cho vùng 40-50 ha sẽ có hiệu quả kinh tế cao hơn so với một mã số chỉ có diện tích 1-2 ha. Cách làm này cũng tạo động lực để người dân liên kết, tham gia hợp tác xã và hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn, phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP.

Bên cạnh đó, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cùng Trung tâm Khuyến nông quốc gia cần xây dựng quy trình thao tác chuẩn (SOP) cho sản xuất các loại cây trồng xuất khẩu, trước hết là sầu riêng. Đây sẽ là cơ sở để tập huấn cho nông dân, hợp tác xã và các trang trại quy mô lớn, qua đó tạo ra sản phẩm đồng đều và ổn định hơn.

Cơ hội tăng xuất khẩu nhưng không nên chạy theo sản lượng

- Trung Quốc hiện đã công nhận thêm nhiều cơ sở kiểm nghiệm và cấp thêm mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói cho Việt Nam. Theo ông, những thay đổi này mở ra cơ hội như thế nào cho sầu riêng Việt Nam?

Ông Đặng Phúc Nguyên: Việc có thêm các cơ sở được công nhận để thực hiện kiểm nghiệm sẽ góp phần rút ngắn thời gian thông quan. Cùng với đó, việc có thêm mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói sẽ tạo điều kiện để lượng sầu riêng đủ điều kiện xuất khẩu tăng lên.