Sầu riêng mở đường, thương mại Việt-Trung tạo thêm cơ hội ở vùng biên

Thứ Hai, 21/09/2026, 16:38

Thương mại nông sản ngày càng phát triển đang giúp Việt Nam mở rộng thị phần sầu riêng tại Trung Quốc, trong khi vị trí địa lý và hạ tầng giao thông được cải thiện tạo thêm lợi thế cho hàng hóa Việt Nam. Dòng người và hàng hóa qua biên giới gia tăng cũng đang mở ra cơ hội mới cho các hoạt động dịch vụ và du lịch tại những khu vực giáp biên, theo channelnewsasia.

Tại Nam Ninh, thủ phủ Quảng Tây, sầu riêng Thái Lan vẫn hiện diện phổ biến tại các chợ trái cây, trong khi sầu riêng Việt Nam chưa có độ phủ tương đương. Tuy nhiên, cán cân thương mại đang dần thay đổi khi Việt Nam nhanh chóng mở rộng xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc.

Trung Quốc nhập khẩu gần 7,5 tỷ USD sầu riêng tươi trong năm 2025, biến nước này thành thị trường tiêu thụ quan trọng nhất và cũng là nơi diễn ra cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các nhà cung cấp.

Thái Lan hiện vẫn dẫn đầu về giá trị xuất khẩu, với khoảng 4 tỷ USD trong năm ngoái. Trong khi đó, Việt Nam mới chính thức được phép xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc từ năm 2022 nhưng đã nhanh chóng gia tăng thị phần.

Đáng chú ý, năm 2025, lần đầu tiên lượng sầu riêng tươi Trung Quốc nhập khẩu từ Việt Nam vượt Thái Lan. Diễn biến này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tương quan giữa hai nguồn cung, đồng thời phản ánh mức độ kết nối kinh tế ngày càng sâu sắc giữa hai nước.

Lợi thế về khoảng cách giúp tăng lợi thế cạnh tranh cho sầu riêng Việt Nam

Thái Lan có lợi thế là nhà cung cấp sầu riêng cho Trung Quốc từ lâu và đã xây dựng được thị trường tiêu thụ ổn định. Việt Nam, ngược lại, mới chỉ chính thức tiếp cận thị trường này trong vài năm gần đây.

Tuy nhiên, Việt Nam có một lợi thế đặc biệt quan trọng đối với mặt hàng dễ hư hỏng như sầu riêng: khoảng cách địa lý rất gần với thị trường Trung Quốc.

Thời gian vận chuyển càng ngắn, chi phí logistics và rủi ro chất lượng càng được kiểm soát tốt hơn. Đây là lợi thế mà Việt Nam có thể tận dụng khi hệ thống giao thông, cửa khẩu và hạ tầng thông quan tiếp tục được cải thiện.

Các cảng thông minh và quy trình thông quan được nâng cấp đang giúp nông sản Việt Nam đi qua biên giới nhanh hơn. Tại Bằng Tường, hàng hóa tươi sống từ Việt Nam được tiếp nhận, phân loại và đưa tiếp vào mạng lưới logistics lạnh của Trung Quốc, thậm chí tới những thị trường ở xa như Hắc Long Giang.

Thời gian vận chuyển từ miền Nam Việt Nam tới Bằng Tường - thành phố Trung Quốc tiếp giáp biên giới Việt Nam-Trung Quốc - trong điều kiện thuận lợi có thể chỉ mất khoảng 3 ngày, nhưng đôi khi kéo dài tới 6-8 ngày. Đối với sầu riêng và các loại trái cây tươi, sự khác biệt này có thể ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng và giá trị hàng hóa.

Quy mô thương mại qua Quảng Tây cũng đang tăng nhanh. Trong 4 tháng đầu năm 2026, gần 895.000 tấn trái cây từ Đông Nam Á đã đi qua các cảng trong khu vực, tăng hơn 12% so với cùng kỳ năm trước.

Sự gia tăng này không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Hoạt động logistics, kho bãi, vận tải, phân phối và dịch vụ liên quan cũng tạo thêm việc làm và thu nhập cho cư dân khu vực biên giới.

Năm 2023, ba trung tâm giao dịch trái cây Trung Quốc - ASEAN được thành lập tại tỉnh Quảng Tây nhằm đáp ứng nhu cầu thương mại ngày càng tăng. Hoạt động này được kỳ vọng giúp người dân khu vực biên giới có thêm nguồn thu nhập, đồng thời tạo việc làm cho cư dân nông thôn và người trồng trái cây tại các khu vực miền núi của Quảng Tây.

Việt Nam giải bài toán chất lượng

Với Việt Nam, sự tăng trưởng của thị trường Trung Quốc đang tạo động lực lớn cho ngành sầu riêng.

Điều kiện địa lý và khí hậu đa dạng cho phép Việt Nam thu hoạch sầu riêng gần như quanh năm. Khi mùa vụ thay đổi, nguồn cung có thể luân chuyển giữa Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, tạo ra khả năng cung cấp tương đối liên tục cho thị trường.

Đây là một lợi thế khác của Việt Nam trong cuộc cạnh tranh tại Trung Quốc, bên cạnh khoảng cách địa lý.

Sầu riêng cũng đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng đối với nhiều hộ nông dân. Một số hộ có thể trồng nhiều giống khác nhau, từ Ri6 của Việt Nam đến Musang King của Malaysia và Monthong của Thái Lan, nhằm đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường.

Kể từ khi được chính thức tiếp cận thị trường Trung Quốc vào năm 2022, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam sang nước này tăng nhanh và đạt 2,2 tỷ USD trong năm 2023. Ngành hàng đặt mục tiêu nâng kim ngạch lên 4 tỷ USD trong năm nay.

Việc xuất khẩu chính thức cũng giúp các doanh nghiệp tận dụng tốt hơn nhu cầu vốn đã tồn tại tại Trung Quốc. Người tiêu dùng nước này đã quen thuộc với sầu riêng Việt Nam từ trước khi các kênh xuất khẩu chính thức được thiết lập, qua hoạt động thương mại biên giới và các kênh không chính thức.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh cũng bộc lộ những hạn chế của ngành.

Chất lượng sầu riêng Việt Nam chưa đồng đều giữa các vùng và các lô hàng, trong khi yêu cầu về an toàn thực phẩm tại thị trường Trung Quốc ngày càng cao. Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và nguy cơ xuất hiện các chất bị cấm là những vấn đề cần được kiểm soát chặt chẽ.

Vì vậy, lợi thế về khoảng cách và khả năng cung ứng quanh năm chỉ có thể chuyển thành lợi thế thương mại bền vững nếu đi cùng chất lượng ổn định và hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm đáng tin cậy.

Sự kết nối Trung Quốc - Việt Nam không chỉ thể hiện qua những xe tải chở nông sản.

Tại Móng Cái - Quảng Ninh, thành phố biên giới ở đông bắc Việt Nam, hơn 8 triệu lượt người qua lại cửa khẩu đường bộ Móng Cái - Đông Hưng trong năm ngoái. Các cơ quan chức năng đang hướng tới việc áp dụng thêm công nghệ tại cửa khẩu, trong đó có nhận diện khuôn mặt và dấu vân tay, nhằm rút ngắn thời gian làm thủ tục cho cả người và hàng hóa.

Tuy nhiên, lượng khách lớn chưa đồng nghĩa với việc Móng Cái thu được nhiều giá trị kinh tế từ dòng khách này.

Một bộ phận đáng kể du khách Trung Quốc chỉ đi qua Móng Cái để tiếp tục hành trình tới những điểm đến nổi tiếng hơn như vịnh Hạ Long và Hà Nội. Điều này hạn chế khả năng thành phố biên giới giữ chân du khách và thu hút chi tiêu vào khách sạn, nhà hàng, mua sắm hay các điểm tham quan địa phương.

Để thay đổi tình trạng này, Móng Cái đang tìm cách phát triển thêm các điểm đến đặc trưng, phục hồi hoạt động của chợ đầu mối và khai thác các tuyến du lịch bằng đường thủy trên sông Bắc Luân.

Ở phía bên kia biên giới, Đông Hưng đã khai thác văn hóa giao thoa Trung Quốc - Việt Nam như một phần của sản phẩm du lịch.

Thành phố này đón hơn 18 triệu lượt khách du lịch nội địa trong năm ngoái, mang lại doanh thu hơn 17 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 2,5 tỷ USD.

Sự hiện diện của văn hóa Việt Nam có thể thấy trong nhiều hoạt động kinh doanh tại Đông Hưng, từ cà phê, thực phẩm đến hoạt động của các thương nhân qua biên giới.

Ước tính hơn 6.000 công dân Việt Nam đi qua Cảng Đông Hưng mỗi ngày. Từ năm 2017, cư dân biên giới Việt Nam đủ điều kiện đã được phép thực hiện các hoạt động kinh doanh nhỏ tại Đông Hưng, với hơn 1.000 người hiện đăng ký hoạt động.

Ẩm thực cũng trở thành một kênh giao thoa văn hóa. Một số món ăn Việt Nam, trong đó có trứng vịt lộn, đã được điều chỉnh cách chế biến và phục vụ để phù hợp hơn với khẩu vị của người tiêu dùng Trung Quốc.

Từ giao thương đến kinh tế biên mậu

Sự giao lưu giữa miền Bắc Việt Nam và miền Nam Trung Quốc không phải là hiện tượng mới. Trong nhiều thế kỷ, cư dân hai bên biên giới đã qua lại để buôn bán, làm việc và tạo dựng sinh kế.

Tại khu vực Đông Hưng, dấu ấn lịch sử của quá trình giao lưu này còn thể hiện qua cộng đồng người Kinh ở Trung Quốc. Cộng đồng này có nguồn gốc từ miền Bắc Việt Nam và đã định cư tại các đảo ngoài khơi Đông Hưng thuộc Quảng Tây khoảng 5 thế kỷ trước.

Những truyền thống văn hóa được duy trì qua nhiều thế hệ hiện tiếp tục trở thành một phần của đời sống địa phương, đồng thời tạo ra các hoạt động kinh tế như nhà hàng, khách sạn và các tour trải nghiệm.

Điều đang thay đổi là quy mô và tốc độ của các dòng chảy xuyên biên giới.

Sầu riêng và các loại trái cây khác đang tạo thêm nhu cầu đối với vận tải, kho lạnh, logistics và dịch vụ thương mại. Trong khi đó, lượng khách qua cửa khẩu ngày càng lớn mở ra dư địa cho lưu trú, ăn uống, mua sắm và du lịch.

Đối với Việt Nam, lợi thế về khoảng cách địa lý có thể tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc, nhưng khả năng duy trì thị phần sẽ phụ thuộc vào chất lượng, an toàn thực phẩm và năng lực logistics.

Đối với các thành phố biên giới như Móng Cái và Đông Hưng, bài toán không chỉ là tạo điều kiện để nhiều hàng hóa và người qua lại hơn, mà còn là giữ lại nhiều hơn giá trị kinh tế từ những dòng chảy đó.

Thương mại và du lịch vì thế đang tạo thêm một tầng kết nối mới cho quan hệ Trung Quốc - Việt Nam, trong đó các cộng đồng biên giới có cơ hội biến vị trí địa lý và những mối liên kết lâu đời thành động lực phát triển kinh tế.