Sầu riêng “siêu lợi nhuận”, người trồng lại lo khi diện tích tăng quá nhanh

(Dân trí) - Dù thu về tiền tỷ mỗi vụ, nhiều nhà vườn trồng sầu riêng vẫn đứng ngồi không yên. Sự bùng nổ diện tích mang theo rủi ro lớn về biến động thị trường tiêu thụ và sức ép đầu ra.

Tuy nhiên, phía sau những vườn cây xanh tốt là nỗi lo về nguy cơ dư cung, phụ thuộc thị trường xuất khẩu và bài toán đầu ra khi sản lượng ngày càng tăng.

Sầu riêng - cây trồng siêu lợi nhuận?

Anh Nguyễn Đại Dương - Giám đốc HTX Nông nghiệp - Dịch vụ - Du lịch ROFC (xã Ea Ktur, tỉnh Đắk Lắk) vốn quê gốc ở Huế, vào Đắk Lắk lập nghiệp cùng gia đình từ những năm 1980.

Qua thời gian tích cóp, đến nay anh Dương sở hữu khoảng 7ha đất nông nghiệp. Nhưng để có được diện tích đất ấy và cuộc sống tương đối ổn định hiện nay, anh đã trải qua không ít lần thất bại.

Những năm 2010, anh trồng khoảng 3.000 cây tiêu nhưng giai đoạn 2016-2017 tiêu chết nhiều, giá cũng rớt thảm khiến số vốn hơn 1 tỷ đồng của anh “không cánh mà bay”. Nhiều hộ xung quanh cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự.

Sau cú ngã với cây tiêu, anh quay trở lại với cây cà phê, loại cây vốn đã gắn với vùng đất này từ nhiều năm. Cà phê được xác định là cây trồng chính, đồng thời, từ năm 2018, anh Dương tính toán trồng xen sầu riêng để tận dụng diện tích đất.

Thế nhưng do chưa có nhiều kinh nghiệm chăm sóc, phần lớn vườn cây không phát triển được. Năm nay, sản lượng anh Dương thu được khoảng 10 tấn và dự kiến có thể tăng vào năm sau.

“Cả vùng này nhà nào cũng trồng sầu riêng mà xây được nhà, mua xe ô tô… Nếu mấy năm trước tôi biết cách chăm sóc, đầu tư nhiều hơn cho vườn cây thì đến nay chắc đã khác”, anh Dương tiếc nuối.

Do đó, anh Dương vừa trồng thêm khoảng 500 cây sầu riêng mới, xen trong vườn sầu riêng của gia đình. Những cây này hiện khoảng 2 năm tuổi. Nhìn những hàng cây còn nhỏ, anh đã tính đến thời điểm chúng bước vào giai đoạn cho thu hoạch ổn định.

Theo tính toán, từ năm thứ 8 trở đi, mỗi cây sầu riêng khi cho trái ổn định thường đạt từ 100 trái, tương đương khoảng 300kg. Với giá bán 30.000 đồng/kg, nông dân có thể thu được 2,5-2,7 tỷ đồng cho khoảng 300 cây sầu riêng. Sau khi trừ chi phí đầu tư tối đa khoảng 700 triệu đồng, nông dân còn lại từ 1,8-2 tỷ đồng.

“Kể cả khi giá sầu riêng ở mức 20.000 đồng/kg, lợi nhuận vẫn ở mức khoảng 1 tỷ đồng/ha. Khoản này cao hơn rất nhiều so với tiêu hoặc cà phê, chỉ ở mức 400-500 triệu đồng/ha”, anh Dương tính toán.

Trong khi đó, chi phí đầu tư và chăm sóc sầu riêng thấp hơn đáng kể so với các loại cây trồng khác, bà con trong vùng thường gọi đây là cây trồng siêu lợi nhuận. Đó cũng là lý do khiến sầu riêng trở nên hấp dẫn với người trồng.

“1ha trồng cà phê nếu thu được 400-500 triệu đồng thì cũng phải bỏ rất nhiều công chăm sóc. Sầu riêng khi vào kinh doanh, giá trị trên cùng diện tích cao hơn nhiều”, anh phân tích.

Tại khu vực anh Dương sinh sống, diện tích sầu riêng trước đây khoảng 5.000ha, sau vài năm đã tăng lên khoảng 7.000ha. Các xã lân cận cũng phát triển mạnh loại cây này.

Không khó để nhận thấy sự thay đổi trên những con đường đi qua vùng sản xuất. Những vườn cây mới liên tục được trồng, nhiều diện tích cây trồng cũ được chuyển đổi hoặc trồng xen sầu riêng.

“Cơn sốt” sầu riêng kéo theo giá đất nông nghiệp trong vùng cũng tăng theo. Những khu đất có vị trí thuận lợi, cây cối sum suê có thể được định giá hàng trăm triệu đồng mỗi sào, thậm chí cao hơn tùy vị trí.

Ở Đồng Nai, ông Nguyễn Thanh Lâm (ngụ xã Hàng Gòn) chia sẻ, ngoài 2ha đất dốc trồng sầu riêng của gia đình, ông vừa thuê thêm 2ha đất có sẵn cây sầu riêng để chăm sóc, phát triển.

Nhờ chăm chỉ chăm sóc vườn sầu theo đúng quy trình, mỗi năm gia đình ông thu về hơn 2 tỷ đồng. Ông cũng sẵn sàng hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc sầu riêng cho nhiều bà con nông dân khác trong vùng.

Không chỉ ông Lâm, nhiều nông dân Đồng Nai những năm qua cũng đẩy mạnh trồng sầu riêng. Chỉ trong vòng 5 năm qua, diện tích trồng sầu riêng của toàn thành phố Đồng Nai đã tăng gấp đôi, dao động từ hơn 11.300ha lên khoảng 23.000 ha. Tổng sản lượng cung ứng ra thị trường ước đạt 250.000 tấn.

“Sầu riêng giúp nhiều bà con thoát nghèo và làm giàu nhanh chóng nhưng thời gian gần đây, bà con nông dân cũng nhận ra rằng, nếu chỉ sản xuất chạy theo sản lượng sẽ dễ gặp rủi ro về đầu ra”, ông Lâm phân tích.

Nỗi lo phía sau những vườn cây xanh tốt

Có lẽ chính vì từng chứng kiến những biến động của cây trồng giá trị cao, những nông dân như anh Nguyễn Đại Dương hay ông Nguyễn Thanh Lâm không quá say sưa trước làn sóng sầu riêng đang phủ xanh nhiều vùng đất Tây Nguyên.

Nhìn những vườn sầu riêng xanh mướt, anh Dương vừa kỳ vọng vào một loại cây đang mang lại lợi nhuận lớn, vừa thấp thỏm trước tốc độ mở rộng diện tích.

“Sầu riêng là cây siêu lợi nhuận nên càng dễ khiến người ta chạy theo. Nhà bên cạnh trồng thì mình cũng trồng. Ai có đất, có tiền cũng muốn trồng”, anh Dương nói.

Theo anh Dương, điều đáng lo nhất là diện tích tăng quá nhanh trong khi thị trường tiêu thụ không mở rộng tương ứng. Nếu sản lượng cùng lúc tăng mạnh, người trồng có thể đối mặt với tình trạng dư thừa, khi đó giá bán sẽ chịu sức ép.

“Cái mình lo là nếu tất cả cùng tăng diện tích thì đến lúc sản lượng ra quá nhiều, lúc đó đầu ra sẽ như thế nào?”, anh đặt vấn đề.

Tại Đắk Lắk, các kênh thu mua phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc đang phát triển mạnh. Nhiều kho thu mua hoạt động với công suất lớn, có nơi mỗi ngày đóng hàng lên tới hàng trăm tấn. Vào chính vụ, lượng xe vận chuyển sầu riêng tăng cao, cho thấy sức tiêu thụ rất lớn của thị trường.

Tuy nhiên, anh Dương cho rằng, người trồng không thể chỉ nhìn vào sức mua hiện tại mà bỏ qua câu chuyện chất lượng và liên kết lâu dài.

Anh Dương từng tham gia một doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng sau khi Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Thế nhưng do thiếu kinh nghiệm, cùng với những biến động và rủi ro của thị trường, doanh nghiệp thua lỗ sau khoảng một năm hoạt động, anh phải chuyển nhượng phần vốn góp. Trải nghiệm đó càng khiến anh thận trọng khi nhìn vào những vườn sầu riêng đang mở rộng từng ngày.