Siết chặt các ‘cửa ngõ’ lây truyền dịch tả heo Châu Phi

Số lượng ổ dịch gia tăng đột biến

Ngày 29/10, Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị thực trạng, giải pháp kiểm soát dịch tả heo Châu Phi và thực hiện cơ chế, chính sách quản lý dịch bệnh động vật trên địa bàn.

Thông tin về diễn biến dịch tả heo Châu Phi tại ĐBSCL, ông Tiền Ngọc Tiên, Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y Trung ương II cho biết, giai đoạn 2019 - 2022, virus gây dịch tả heo Châu Phi lưu hành chủ yếu thuộc chủng Genotype II. Việt Nam đã có 3 loại vaccine thương mại phòng bệnh này hiệu quả.

Tuy nhiên, từ năm 2023 đến nay, chủng tái tổ hợp Genotype I/II xuất hiện tại Việt Nam, phân bố nhiều tại các tỉnh, thành phía nam như: Cà Mau, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cần Thơ, Tây Ninh, TP Hồ Chí Minh... Do đó, các vaccine không còn phù hợp và chưa phải là giải pháp tối ưu trong phòng chống dịch tả heo Châu Phi hiện nay.

Đáng chú ý, số liệu theo dõi hàng ngày của Trạm Chẩn đoán xét nghiệm III (thuộc Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y Trung ương II) cho thấy, khoảng một tuần trở lại đây, số mẫu gửi về liên quan đến ổ dịch tả heo Châu Phi tăng lên 20-25 mẫu/ngày, tập trung chủ yếu tại TP Cần Thơ và tỉnh Vĩnh Long, trong khi trước đây chỉ khoảng 1-2 mẫu/ngày.

Tại TP Cần Thơ, địa phương có tổng đàn heo hơn 500.000 con, dịch tả heo Châu Phi tiếp tục diễn biến phức tạp. Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y thành phố, đầu năm đến nay, dịch bệnh đã xảy ra tại 31 xã, phường. Ngành thú y phối hợp với chính quyền địa phương tiêu hủy 1.897 con heo mắc bệnh và chết, với khối lượng hơn 115,6 tấn. Đến nay, vẫn còn 19 xã, phường chưa qua 21 ngày.

Bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ cho biết, mặc dù tỷ lệ thiệt hại trên địa bàn chưa ở mức báo động lớn. Tuy nhiên đây là lời cảnh báo về nguy cơ dịch bệnh bùng phát nếu công tác quản lý, giám sát và kiểm soát không được thực hiện nghiêm túc.

Hiện nay, công tác phòng ngừa dịch tả được ngành chăn nuôi và thú y TP Cần Thơ được đặt lên hàng đầu. Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND các xã, phường đã xây dựng quy chế phối hợp nhịp nhàng. Khi có dịch xảy ra, các cơ sở chăn nuôi kịp thời thông báo để chính quyền cấp xã, kết hợp với Sở triển khai ngay các quy trình xử lý, dập dịch và hướng dẫn thủ tục bồi thường. Đồng thời, hướng dẫn hộ nuôi thực hiện nghiêm ngặt việc tiêu độc, khử trùng, hạn chế nguồn lây nhiễm và kiểm soát chặt chẽ đàn heo còn lại.

Kiểm soát chặt các "cửa ngõ" lây truyền

PGS.TS Nguyễn Thanh Lãm, Khoa Thú y, Trường Nông nghiệp (Đại học Cần Thơ) nhấn mạnh, dịch tả heo Châu Phi không lây truyền sang người, nhưng gây thiệt hại kinh tế lớn cho hộ nuôi.

Nguồn lây truyền dịch chủ yếu qua con đường vận chuyển gián tiếp như: phương tiện vận chuyển, công nhân, thức ăn chưa qua xử lý, thịt bán tại chợ… Mầm bệnh có thể lưu tồn lên tới 30 ngày, với tốc độ lây lan rất nhanh, khiến việc xác định nguồn lây và kiểm soát dịch gặp nhiều khó khăn.

Trong khi đó, hiện nay nhiều hộ nuôi không xác định được mầm bệnh xâm nhập vào chuồng trại từ đâu. Điều này làm tăng nguy cơ tái phát dịch nếu người nuôi tái đàn khi chưa kiểm soát được các nguồn lây.

Do đó, để kiểm soát dịch hiệu quả, cần giúp người chăn nuôi hiểu rõ đặc điểm dịch tễ, phương thức lây truyền và các nguy cơ phát sinh tại cơ sở chăn nuôi.

Theo chuyên gia, nguy cơ dịch bệnh thường gia tăng vào thời điểm tổng đàn heo và số hộ chăn nuôi tăng cao. Trong đó, khu vực có nhiều hộ nuôi nhỏ lẻ, điều kiện vệ sinh và an toàn sinh học hạn chế thường đối mặt với nguy cơ lây lan cao hơn. Bên cạnh đó, việc một số hộ không khai báo khi phát hiện heo bệnh và chết cũng gây khó khăn cho công tác giám sát và xử lý ổ dịch.

PGS.TS Nguyễn Thanh Lãm cho rằng, giải pháp căn cơ là chuyển từ thế bị động sang chủ động trong giám sát, phòng ngừa dịch tả heo Châu Phi. Cụ thể là tăng cường tuyên truyền để người chăn nuôi nhận diện nguy cơ và thực hiện đúng quy trình an toàn sinh học. Công tác phòng, chống dịch không thể đạt hiệu quả chỉ trong một vài ngày mà cần sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và người chăn nuôi.

Bên cạnh đó, chuyên gia lưu ý, virus có thể tồn tại trong thời gian dài, nếu hộ nuôi chưa xử lý triệt để ổ dịch, cần cân nhắc việc tái đàn. Đặc biệt, nếu các hộ xung quanh vẫn còn ổ dịch hoặc chưa xác định rõ nguồn nguy cơ, việc tái đàn quá sớm có thể khiến dịch bệnh tái bùng phát, gây thiệt hại lớn về kinh tế.