Sự hài lòng của người dân là thước đo chất lượng nông thôn mới

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng vừa ký Quyết định số 19/2026/QĐ-TTg ngày 28/4/2026 quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận, công bố và thu hồi quyết định công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới (NTM), xã đạt NTM hiện đại và tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM giai đoạn 2026-2030. Không chỉ đủ tiêu chí, còn phải “được lòng dân” Theo quy định mới, một xã muốn được công nhận đạt chuẩn NTM phải đồng thời đáp ứng hai nhóm điều kiện cốt lõi. Thứ nhất là hoàn thành đầy đủ các tiêu chí theo Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2026-2030 (ban hành kèm theo Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ngày 29/12/2025). Đây là bộ tiêu chí đã được điều chỉnh theo hướng nâng cao yêu cầu, chú trọng nhiều hơn đến chất lượng sống, môi trường, chuyển đổi số và phát triển kinh tế bền vững. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nhất nằm ở điều kiện thứ hai: sự hài lòng của người dân. Lần đầu tiên, yếu tố này được đặt ngang hàng với hệ thống tiêu chí kỹ thuật, trở thành “tấm vé” bắt buộc để một địa phương được công nhận. Nói cách khác, dù hạ tầng có hoàn thiện đến đâu, thu nhập có tăng trưởng ra sao, nếu người dân chưa thực sự hài lòng thì xã đó vẫn chưa thể về đích. Việc đưa tiêu chí hài lòng của người dân vào quy định không chỉ mang ý nghĩa hình thức, mà phản ánh sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy quản lý: từ “làm cho dân” sang “làm vì dân và do dân đánh giá”. Đây cũng là cách để hạn chế tình trạng báo cáo thành tích không sát thực tế, đồng thời tạo áp lực tích cực buộc chính quyền cơ sở phải nâng cao chất lượng phục vụ. Trong thực tế, không phải địa phương nào cũng có điều kiện phát triển giống nhau. Một số xã nằm trong quy hoạch khu chức năng đặc thù, như khu công nghiệp, khu du lịch hoặc vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất, khó có thể áp dụng máy móc toàn bộ tiêu chí chung. Vì vậy, Quyết định 19/2026/QĐ-TTg đã mở ra cơ chế linh hoạt: Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thể xem xét, quyết định việc áp dụng các tiêu chí về quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội và phát triển kinh tế nông thôn sao cho phù hợp với thực tiễn. Điều này giúp vừa đảm bảo tính thống nhất của chương trình, vừa tránh gây áp lực không cần thiết cho những địa phương có đặc thù riêng. Nếu như chuẩn NTM là nền tảng, thì NTM hiện đại được xem là bước phát triển nâng cao, hướng tới những vùng nông thôn có chất lượng sống tiệm cận đô thị. Để đạt được danh hiệu này, xã không chỉ cần hoàn thành các tiêu chí cơ bản mà còn phải đáp ứng các yêu cầu cao hơn theo khung thí điểm xây dựng NTM hiện đại giai đoạn 2026-2030. Những tiêu chí này thường tập trung vào các yếu tố như chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, nâng cao chất lượng dịch vụ công, cũng như xây dựng môi trường sống văn minh, hiện đại. Và tương tự như chuẩn NTM, sự hài lòng của người dân tiếp tục là điều kiện bắt buộc. Ở cấp độ cao hơn, một tỉnh hoặc thành phố chỉ được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định, đồng thời nhận được sự đồng thuận, hài lòng từ người dân trên địa bàn. Điểm mới là việc đánh giá không chỉ dựa trên tỷ lệ xã đạt chuẩn, mà còn xem xét tính bền vững và chất lượng thực chất của các tiêu chí. Điều này giúp tránh tình trạng “chạy đua số lượng”, đồng thời buộc các địa phương phải quan tâm nhiều hơn đến việc duy trì và nâng cao chất lượng sau khi đã đạt chuẩn. Cách xác định năm công nhận: Tránh “chạy nước rút” cuối năm Quyết định cũng quy định rõ cách thức sử dụng kết quả đánh giá và xác định năm công nhận nhằm đảm bảo tính khách quan, nhất quán. Cụ thể, nếu việc xét công nhận được thực hiện đồng thời với quá trình đánh giá các tiêu chí, kết quả của chính năm đó sẽ được sử dụng. Trường hợp xét công nhận diễn ra sớm hơn thời điểm đánh giá, có thể căn cứ vào kết quả của năm trước liền kề hoặc kết quả năm đánh giá theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền. Bên cạnh đó, thời điểm ban hành quyết định công nhận cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định năm đạt chuẩn. Nếu quyết định được ban hành trong khoảng từ tháng 1 đến hết tháng 9, năm công nhận sẽ được tính lùi về năm trước đó. Ngược lại, nếu ban hành từ tháng 10 đến hết tháng 12, năm công nhận sẽ được tính ngay trong năm ban hành. Cách quy định này nhằm tránh tình trạng dồn lực “chạy nước rút” vào cuối năm, đồng thời bảo đảm kết quả công nhận phản ánh đúng thực chất quá trình xây dựng NTM. Không đạt chuẩn sẽ bị thu hồi danh hiệu Một trong những điểm siết chặt đáng chú ý là quy định về thu hồi quyết định công nhận. Theo đó, một xã đã đạt chuẩn nông thôn mới có thể bị thu hồi danh hiệu nếu không còn đáp ứng từ 4 tiêu chí trở lên hoặc không đạt từ 40% số nội dung tiêu chí theo quy định. Đối với xã nông thôn mới hiện đại, ngoài các điều kiện trên, việc không đáp ứng từ 2 tiêu chí nâng cao trở lên hoặc không đạt 40% nội dung tiêu chí cũng có thể dẫn đến việc bị “rút danh hiệu”. Ở cấp tỉnh, điều kiện thu hồi còn nghiêm ngặt hơn. Nếu có từ 40% số xã trên địa bàn bị thu hồi danh hiệu, hoặc không đáp ứng nhiều điều kiện quan trọng theo quy định, tỉnh đó có thể bị xem xét thu hồi quyết định hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Ngay cả khi tỷ lệ xã bị thu hồi thấp hơn, nhưng kết hợp với việc không đạt một số điều kiện nhất định, nguy cơ này vẫn hiện hữu. Việc ban hành Quyết định số 19/2026/QĐ-TTg đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận xây dựng nông thôn mới: từ chú trọng số lượng sang đề cao chất lượng, từ thành tích hình thức sang giá trị thực chất. Khi tiêu chí hài lòng của người dân được đặt ở vị trí trung tâm, khi cơ chế thu hồi danh hiệu được siết chặt, và khi các yêu cầu ngày càng tiệm cận với chuẩn mực phát triển bền vững, chương trình NTM không còn là phong trào mang tính ngắn hạn, mà trở thành một chiến lược dài hơi. Trong bối cảnh đó, mỗi địa phương không chỉ cần nỗ lực để “đạt chuẩn”, mà quan trọng hơn là phải giữ được chuẩn, nâng được chuẩn và thực sự mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.