Tư duy làm nông nghiệp 'ra ngô ra khoai' của một trí thức trẻ

Cần sự đồng hành

Cầm trong tay 2 bằng đại học, một bằng quản trị kinh doanh và một bằng công nghệ thông tin, anh Nguyễn Việt Nhất có công việc ổn định tại TP.HCM.

Cách đây hơn 7 năm, nhận thấy đấng sinh thành là ông Nguyễn Văn Nhàn (68 tuổi), chủ vườn xoài Organic có diện tích 5 ha trên núi Vũng Chua ở khu phố 21 phường Quy Nhơn Nam (Gia Lai) sức khỏe không còn đủ để ngày ngày lặn lội lên núi chăm sóc 1.000 cây xoài cát Hòa Lộc và xoài tứ quý, Nhất quyết định về quê thay cha chăm sóc và phát triển vườn xoài của gia đình bằng tư duy làm nông nghiệp của một trí thức trẻ.

"Theo phong trào “phủ xanh đất trống đồi núi trọc” do chính quyền địa phương phát động, đầu thập niên 90 (thế kỷ 20), cha mẹ tôi lên núi Vũng Chua khai hoang vỡ hóa được gần 4 ha để trồng 2 giống xoài cát Hòa Lộc và xoài tứ quý. Ngoài ra, cha tôi còn mua thêm rẫy xoài hơn 1 ha liền kề của người dân địa phương.

Là đất núi, lại bị chất độc hóa học trong chiến tranh hủy hoại, sau khi trồng, cha tôi vừa chăm sóc vừa “hồi sinh” cho đất bằng cách thuê người lên núi chặt cây bụi về phủ kín những gốc xoài, sau đó xử lý bằng chế phẩm Trichoderma để thực bì phân hủy, biến thành tầng đất mặt mầu mỡ. Mùa hè, cha tôi thuê người cắt các loại cỏ và cây dại mọc trong rẫy, cào, tủ quanh những gốc xoài dày đến 10 cm. Cỏ nằm trong gốc xoài sẽ che ánh nắng mặt trời, giữ độ ẩm cho gốc xoài. Khi lớp cỏ này phân hủy sẽ làm đất tơi xốp, có độ mùn, cây xoài không còn bị tầng đất sét gây hại nên phát triển tươi tốt”, anh Nhất nhớ lại.

Cũng theo anh Nhất, trong 1.000 cây xoài của gia đình, hiện có gần 600 cây xoài cát Hòa Lộc và hơn 400 cây xoài tứ quý, trong đó có 800 cây đã hơn 20 năm tuổi, số còn lại mới trồng sau hiện cũng đã hơn 10 năm tuổi.

“Xoài cát Hòa Lộc trồng trên vườn đồi có từ 10-15 độ dốc khó cho năng suất cao, nhất là xoài đã cao niên, nhưng quả rất chất lượng, có giá trị cao. Quả của cây xoài cát trên 15 năm tuổi tại chợ đầu mối Bình Điền (TP. HCM) được xem là đặc sản, thịt rất ngọt và thơm, vừa dai vừa không có xơ nên có giá rất cao. Độ ngọt của xoài cát lão tương đương với xoài trồng trên núi Bà Đen (Tây Ninh), loại xoài luôn hút hàng trên thị trường”, anh Nguyễn Việt Nhất thông tin.

Nói đến đây, anh Nhất bỗng trăn trở: “Với 800 cây xoài đang kinh doanh, mỗi vụ gia đình tôi cầm chắc thu hoạch 35 tấn quả, trong đó có 20% là quả loại 1 được thị trường miền Nam tiêu thụ, bán tại các siêu thị, shop trái cây lớn tại Quy Nhơn. Muốn chào bán tại thị trường miền Nam thì sản phẩm của mình phải đủ nguồn cung. Tại khu vực phường Gềnh Ráng cũ (nay là phường Quy Nhơn Nam) có 32 hộ trồng xoài với diện tích 86 ha, nhưng nông hộ ở đây mỗi người làm mỗi kiểu, không sản xuất cùng quy cách để cho ra sản phẩm cùng quy chuẩn nên không đều hàng nên không tạo được nguồn cung”.

Theo bày tỏ của anh Nhất, nông nghiệp của phía đông Gia Lai (tỉnh Bình Định cũ) có sản phẩm chất lượng, nhưng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, không tập trung nên khó thâm nhập vào những thị trường lớn.

"Có một nghịch lý là các đại lý trái cây ở TP. HCM đặt hàng gia đình tôi gửi vô, các đầu mối trong đó nhập hàng vào chuỗi, rồi từ chuỗi cung ứng về cho các siêu thị, shop trái cây lớn ở Quy Nhơn. Tôi bức xúc là vì sản phẩm của mình đi lòng vòng cuối cùng cũng quay về quê, qua mấy lượt vận chuyển chất lượng quả xoài đã giảm sút.

Quả xoài ghi xuất xứ từ Quy Nhơn mà mềm, héo, bầm dập hết nhìn thấy xót lắm. Nếu được chính quyền địa phương hoặc ngành chức năng đồng hành, làm cầu nối cho nhà vườn với các siêu thị, shop trái cây lớn trên địa bàn, sáng mình hái xoài, trưa xoài lên kệ, người tiêu dùng mua được quả xoài tươi ngon, nhất là giá sẽ mềm hơn là xoài nhập về từ TP. HCM vì phải gánh mấy lượt chi phí vận chuyển, thì cả nhà vườn lẫn người tiêu dùng đều hưởng lợi”, anh Nhất chia sẻ.

Cái tâm của người làm nông nghiệp

Trong quá trình hình thành vườn xoài Organic, ông Nguyễn Văn Nhàn (cha của anh Nhất) thuê người chở từng bao xi măng, bao cát bằng xe máy đi trên những con đường mòn gập gềnh, khúc khuỷu lên núi Vũng Chua cao hơn 200 m so với mặt nước biển để làm con đường bê tông từ chân núi lên chạy vòng quanh vườn xoài.

Theo ông Nhàn, một bao xi măng chỉ làm được hơn 1 m đường, trong khi từ chân núi lên đến đỉnh núi và chạy vòng quanh vườn xoài không biết bao nhiêu cây số, thế mới biết tâm huyết ông Nhàn đổ vào vườn xoài lớn biết chừng nào. Bây giờ, vườn xoài cổ thụ cây nào cũng có dáng bonsai anh Nhất đang sở hữu có con đường bê tông chạy quanh vừa tạo thuận lợi cho việc đi lại vừa tạo cảnh quan rất hữu tình. Thả bộ trên con đường bê tông, nhìn về phía biển tôi no mắt với những con sóng dập dềnh phía xa xa.

Không chỉ vậy, thiên nhiên còn ban tặng cho vườn xoài cổ thụ của gia đình anh Nhất con suối dẫn nước từ trên đỉnh núi xuống, bên cạnh con suối có những bụi tre rậm rịt tỏa bóng mát được cha anh Nhất trồng cách đây đã hơn 20 năm.

Nhìn cảnh vật hữu tình, lòng tôi bỗng dấy lên thắc mắc là vì sao anh Nhất không khai thác làm du lịch nông nghiệp, xu hướng đang rất “hot” hiện nay. Thời điểm xoài chưa ra bông, đậu quả, du khách lên đây có thể ngắm những cây xoài cổ thụ có dáng bonsai trông rất bắt mắt, hoặc nhìn về phía biển để cảm nhận đại dương mênh mông đến dường nào. Khi xoài đậu quả, du khách có thể thỏa mắt nhìn những quả xoài no tròn hoặc hái quả thưởng thức vị ngọt lịm tại chỗ. Khi nào mệt thì ngồi trên những tảng đá bên dòng suối, dưới bóng mát những bụi tre để nghe dòng nước chảy róc rách giai điệu của thiên nhiên.

Chia sẻ về vấn đề này, anh Nhất tâm sự: “Tôi cũng đã từng nghĩ đến chuyện lấy vườn xoài làm du lịch nông nghiệp. Trong vườn xoài, tôi sẽ xây dựng thêm những điểm dừng chân bằng vật liệu thiên nhiên. Du khách đến đây ngoài tham quan cảnh sắc thiên nhiên còn được thưởng thức văn hóa thiền trà và văn hóa ẩm thực. Ở đây gần với vùng biển Gềnh Ráng, hải sản tươi theo nghề đánh bắt gần bờ cập bờ mỗi ngày với sản phẩm tươi rói. Thế nhưng nghĩ lại mình làm nông nghiệp hay làm du lịch, vì xác định chủ đạo của mình là làm nông nghiệp nên tôi dừng ý nghĩ này lại”.

Theo anh Nhất, đã làm nông nghiệp thì phải làm “ra ngô ra khoai”, làm nông nghiệp có chất lượng thực sự rồi mới lấy cái nền tảng nông nghiệp ấy phát triển mô hình du lịch.

Anh Nhất nêu ví dụ nông dân Đài Loan làm du lịch nông nghiệp với các trang trại chè, có nhiều trang trại chè rất đẹp nhưng không cho khách vào tham quan suốt hàng chục năm trời, sau đó mới mở mô hình du lịch.

"Làm du lịch nông nghiệp trước tiên phải chuẩn hóa mô hình nông nghiệp. Khách du lịch đến với nông nghiệp thì điểm nhấn của cảnh quan phải là nông nghiệp, cây ăn quả trong vườn phải là sản phẩm hữu cơ. Quy trình sản xuất hữu cơ sẽ không làm cho không khí ô nhiễm mùi các loại phân, thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Nếu trong vườn xoài mình xây dựng bừa phứa, xé nát quy hoạch nông nghiệp là mình tự xé nát cái nền tảng nông nghiệp chủ đạo. Kể cả nếu có thu hút đông đảo khách du lịch đến thì cũng chỉ thắng lợi về mặt du lịch thương mại chứ không phải thắng lợi về du lịch nông nghiệp”, anh Nhất khẳng định.

Anh Nhất quan niệm làm du lịch nông nghiệp không thể đốt cháy giai đoạn. “Đời cha tôi thì hình thành được vườn xoài 1.000 cây và tuyến giao thông bê tông quanh vườn. Đến đời của tôi thì sẽ lấy lợi nhuận của vườn xoài đầu tư dần dần hạ tầng du lịch trên cơ sở “thuận thiên”, chứ không phải lấy sổ đỏ cắm ngân hàng cầm tiền về thuê xe ũi làm ầm ầm phá nát quy hoạch nông nghiệp”, anh Nhất chia sẻ.