Tận dụng CEPA Việt Nam-UAE, mở rộng thị trường cho nông sản Việt

Theo số liệu của Cục Hải quan được Bộ Công Thương tổng hợp, năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - UAE (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất) đạt khoảng 6,55 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt hơn 5,9 tỷ USD. Sáu tháng đầu năm 2026, thương mại hai chiều đạt khoảng 3,157 tỷ USD, tăng 0,2% so với cùng kỳ, nhưng xuất khẩu của Việt Nam sang UAE lại giảm 16,4%.

Cơ hội lớn cho nông sản Việt

Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) chính thức có hiệu lực ngày 3/2/2026, với cam kết UAE xóa bỏ ngay 74,2% số dòng thuế và nâng tỷ lệ này lên 89,2% sau 5 năm thực thi, tiến tới xóa bỏ thuế quan đối với khoảng 99% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Theo ông Phạm Bình An, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, UAE là thị trường giàu tiềm năng đối với nông sản và thực phẩm chế biến của Việt Nam. Năm 2025, GDP của quốc gia này đạt khoảng 517,7 tỷ USD, tăng trưởng thực tế 6,2%.

Đặc biệt, người nước ngoài chiếm khoảng 88,5% dân số UAE, trong khi điều kiện tự nhiên hạn chế khả năng sản xuất nông nghiệp. Nhu cầu nhập khẩu thực phẩm lớn tạo dư địa cho các ngành hàng có thế mạnh của Việt Nam như rau quả, hạt điều, thủy sản và thực phẩm chế biến.

Không chỉ là thị trường tiêu thụ, UAE còn giữ vai trò trung tâm thương mại, logistics và trung chuyển hàng hóa của khu vực.

Ông Trương Xuân Trung, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại UAE cho rằng, doanh nghiệp cần tận dụng vị trí này để xây dựng mạng lưới phân phối, mở rộng hoạt động kinh doanh sang sáu quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) và tiếp cận các thị trường Trung Đông và châu Phi.

Theo ông Trung, doanh nghiệp nên ưu tiên UAE để tìm hiểu thị hiếu, thử nghiệm sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Khi đã có đối tác nhập khẩu, hệ thống phân phối ổn định, doanh nghiệp có thể mở rộng sang những thị trường lân cận, phù hợp với năng lực sản xuất và đặc điểm từng ngành hàng.

Đối với nông sản tươi, thực phẩm chế biến, việc lựa chọn đối tác có năng lực bảo quản, vận chuyển và phân phối đặc biệt quan trọng. Thay vì chỉ tập trung bán hàng theo từng chuyến, doanh nghiệp cần xây dựng quan hệ lâu dài với nhà nhập khẩu, hệ thống bán lẻ và đơn vị logistics để duy trì nguồn cung ổn định.

Đáp ứng xuất xứ, Halal để tận dụng ưu đãi thuế

Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng Quản lý Xuất nhập khẩu Khu vực III, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, quy tắc xuất xứ là điều kiện quan trọng để hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan theo CEPA.

Đối với nông sản, thủy sản, Việt Nam có lợi thế khi nhiều sản phẩm có thể đáp ứng tiêu chí xuất xứ thuần túy.

"Đây là lợi thế đối với những doanh nghiệp đã chủ động xây dựng vùng nguyên liệu, kiểm soát quy trình sản xuất và thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm", ông Bình nói và cho biết, ngoài tiêu chí xuất xứ thuần túy, CEPA còn áp dụng những quy tắc liên quan đến chuyển đổi mã số hàng hóa, hàm lượng giá trị khu vực, công đoạn gia công, chế biến.

Trong đó, ngưỡng hàm lượng giá trị khu vực được đề cập phổ biến là 35% tính trên giá xuất xưởng. Hiệp định cũng có cơ chế cho phép sử dụng một tỷ lệ nguyên liệu không có xuất xứ theo điều kiện quy định, tạo thuận lợi cho những ngành sử dụng nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu.

Tuy nhiên, ông Bình lưu ý, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào việc hàng hóa được sản xuất tại Việt Nam để mặc nhiên hưởng ưu đãi thuế. Những công đoạn đơn giản như đóng gói, dán nhãn, phân loại hoặc bảo quản sơ bộ không đủ để xác lập xuất xứ theo quy định.

Do đó, doanh nghiệp cần xác định chính xác mã HS, kiểm tra tiêu chí xuất xứ của từng mặt hàng, quản lý hồ sơ nguyên liệu và chuẩn bị chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Mẫu C/O UAE-VN có thời hạn hiệu lực một năm và được xử lý trên Hệ thống eCoSys của Bộ Công Thương.

Bên cạnh xuất xứ, theo các chuyên gia, chứng nhận Halal là yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm cần đặc biệt quan tâm. Halal không đơn thuần là sản phẩm không chứa thịt heo mà còn liên quan đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, nguy cơ nhiễm chéo, điều kiện bảo quản và vận chuyển. Chứng nhận phải đáp ứng yêu cầu công nhận của cơ quan có thẩm quyền tại UAE.

Đại diện Cục Xuất nhập khẩu lưu ý, tiêu chuẩn Halal giữa các quốc gia không hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ quy định của từng thị trường, không nên cho rằng một chứng nhận Halal có thể sử dụng cho tất cả các nước.

Đặc biệt, ngoài các yêu cầu kỹ thuật, doanh nghiệp phải thẩm định kỹ đối tác, kiểm soát điều khoản thanh toán và chủ động phương án vận chuyển. Những biến động tại các tuyến hàng hải Trung Đông, đặc biệt khu vực eo biển Hormuz, có thể ảnh hưởng đến chi phí và thời gian giao hàng.

Ông Hoàng Đăng Khoa, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nhân khởi sự và Hỗ trợ doanh nghiệp cho rằng, doanh nghiệp cần hiểu rõ hơn về các hiệp định thương mại, những quy định xuất khẩu và điều kiện phải đáp ứng khi đưa hàng hóa vào thị trường này.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) cho rằng, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh thương mại quốc tế nhiều biến động.

Là một trong những doanh nghiệp có hơn 10 năm xuất khẩu hạt điều, hạt tiêu, quế và hoa hồi tại thị trường Trung Đông, nhưng ông Phạm Văn Hiệp, Giám đốc điều hành Công ty Baria Agro cho biết, vẫn gặp rủi ro lớn.

“Chúng tôi có một lô hàng chưa được thanh toán, dù bộ chứng từ vẫn nằm trong ngân hàng nhưng hàng hóa đã bị lấy ra và bán đi. Đến nay, doanh nghiệp vẫn đang tìm cách giải quyết, nguy cơ mất toàn bộ tiền hàng rất lớn”, ông Hiệp nói và cho biết, chi phí thuê luật sư tại nước ngoài có thể lên đến 20.000 - 30.000 USD, chưa kể các khoản phí thu hồi nợ. Thủ tục chứng thực hồ sơ kéo dài khiến quá trình xử lý tranh chấp càng tốn kém.

“Điều doanh nghiệp cần nhất là sự đồng hành kịp thời của các cơ quan ngoại giao, Đại sứ quán và Thương vụ Việt Nam. Đặc biệt trong hỗ trợ pháp lý, hướng dẫn thủ tục và làm việc với cơ quan chức năng nước sở tại. Nếu phải tự xoay xở, doanh nghiệp rất khó bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp thương mại quốc tế”, ông Hiệp nói.