Tạo lực đẩy mới cho nông nghiệp bằng tài chính xanh

Trong khuôn khổ chuỗi tập huấn triển khai Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, nội dung hướng dẫn hỗ trợ phát triển sản xuất gắn với công cụ tài chính thích ứng biến đổi khí hậu do Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn trình bày đã làm rõ một cách tiếp cận mới. Đó là, chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái sinh kế bền vững, lấy người dân làm trung tâm, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu trước rủi ro biến đổi khí hậu.

Đa dạng sinh kế và phát triển sản xuất gắn với giảm nghèo bền vững

Một trong những điểm cốt lõi của chương trình là thúc đẩy xây dựng và nhân rộng các mô hình sinh kế đa dạng. Thay vì phụ thuộc vào một loại hình sản xuất truyền thống, người dân được khuyến khích phát triển nhiều nguồn thu nhập như trồng trọt kết hợp chăn nuôi, chế biến nông sản, dịch vụ nông thôn hoặc các mô hình kinh tế tuần hoàn. Cách tiếp cận này góp phần phân tán rủi ro và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động của thị trường và thời tiết.

Các dự án phát triển sản xuất cộng đồng giữ vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa mục tiêu này. Thông qua việc hình thành các tổ, nhóm liên kết tự nguyện, người dân có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau về kinh nghiệm, nguồn lực và kỹ thuật sản xuất.

Đáng chú ý, các chương trình đều yêu cầu tối thiểu 50% người tham gia là đối tượng thụ hưởng như hộ nghèo, cận nghèo hoặc mới thoát nghèo. Điều này bảo đảm tính bao trùm, qua đó góp phần trực tiếp vào mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Song song với đó, các dự án liên kết theo chuỗi giá trị giúp người dân tham gia sâu hơn vào thị trường, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Việc có hợp đồng liên kết, được hỗ trợ kỹ thuật và có đầu ra ổn định giúp nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời hạn chế tình trạng bị ép giá và rủi ro thị trường. Đặc biệt, các dự án ưu tiên tỷ lệ cao hộ nghèo tham gia, qua đó tạo điều kiện để nhóm yếu thế tiếp cận cơ hội phát triển kinh tế lâu dài.

Ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tài chính vi mô

Bên cạnh việc tổ chức lại sản xuất, chương trình nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Các mô hình ứng dụng kỹ thuật mới, công nghệ cao hoặc quy trình sản xuất tiên tiến được ưu tiên hỗ trợ, nhất là những mô hình chưa được triển khai rộng rãi tại địa phương. Nhờ vậy, năng suất và chất lượng sản phẩm được cải thiện, chi phí đầu vào từng bước được giảm xuống.

Chuyển đổi số được lồng ghép vào toàn bộ quá trình sản xuất, từ quản lý thông tin mùa vụ, truy xuất nguồn gốc đến kết nối tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh khía cạnh kỹ thuật, chuyển đổi số còn mở ra hướng tiếp cận mới trong lĩnh vực tài chính nông thôn.

Trong đó, tài chính vi mô là công cụ quan trọng giúp người dân, đặc biệt là hộ nghèo và cận nghèo, tiếp cận nguồn vốn phù hợp. Điểm mới của chính sách nằm ở việc thiết kế các gói tín dụng nhỏ, linh hoạt, không yêu cầu tài sản thế chấp phức tạp và phù hợp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Nhờ vậy, người dân có thể chủ động đầu tư mà không phải phụ thuộc vào các nguồn tín dụng không chính thức.

Cùng với việc cung cấp vốn, tài chính vi mô còn định hướng dòng vốn vào các mô hình sản xuất xanh, thân thiện với môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu. Đồng thời, cơ chế hoàn trả vốn linh hoạt theo mùa vụ giúp giảm áp lực tài chính, tạo điều kiện để người dân yên tâm sản xuất và tái đầu tư.

Bảo hiểm nông nghiệp - công cụ quản trị rủi ro ứng phó biến đổi khí hậu

Nếu tài chính vi mô đóng vai trò hỗ trợ nguồn lực cho sản xuất thì bảo hiểm nông nghiệp được xem như “lá chắn” giúp người dân giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh thiên tai và dịch bệnh ngày càng gia tăng. Chính sách mới không dừng ở việc hỗ trợ phí bảo hiểm mà còn chú trọng xây dựng hệ thống hỗ trợ toàn diện, bao gồm đào tạo, truyền thông và nâng cao năng lực cho người dân.

Một điểm đột phá đáng chú ý là việc phát triển các sản phẩm bảo hiểm hiện đại, đặc biệt là bảo hiểm theo chỉ số. Theo đó, việc bồi thường được căn cứ vào các chỉ số khách quan như lượng mưa, nhiệt độ hay cấp gió thay vì xác định thiệt hại thực tế. Cách làm này giúp quá trình chi trả diễn ra nhanh chóng, minh bạch và hạn chế tranh chấp.

Cùng với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu về thời tiết, dịch bệnh và quá trình sản xuất tại địa phương đóng vai trò nền tảng. Nguồn dữ liệu này hỗ trợ các doanh nghiệp bảo hiểm thiết kế sản phẩm phù hợp, đồng thời góp phần nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm rủi ro cho người dân.

Quan trọng hơn, bảo hiểm nông nghiệp góp phần ổn định sinh kế và duy trì sản xuất trong dài hạn. Khi rủi ro được chia sẻ, người dân có thêm niềm tin để đầu tư vào sản xuất, nhất là các mô hình mới có giá trị cao nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Việc kết hợp giữa đa dạng sinh kế, ứng dụng công nghệ, tài chính vi mô và bảo hiểm nông nghiệp vừa giúp nâng cao thu nhập, vừa tăng khả năng chống chịu của người dân trước những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu. Đây chính là bước đi quan trọng để hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững trong giai đoạn tới.