Tây Ninh xây dựng nông nghiệp xanh làm nền tảng cho nông thôn mới bền vững

Xây dựng nông thôn mới (NTM) trong giai đoạn mới không còn đơn thuần là câu chuyện làm đường, xây trường học hay hoàn thiện các công trình hạ tầng. Với một địa phương có khu vực nông thôn rộng, sản xuất nông nghiệp giữ vai trò quan trọng như Tây Ninh, chất lượng NTM ngày càng gắn với những vấn đề thiết thực hơn: nông dân sản xuất gì, sản xuất như thế nào, thu nhập có tăng bền vững và tài nguyên đất, nước, môi trường được gìn giữ ra sao?

Nhìn từ thực tiễn sản xuất năm 2026, nông nghiệp Tây Ninh đang chuyển động theo hướng đó. Quy mô sản xuất lúa tiếp tục được duy trì ở mức lớn, với diện tích gieo trồng đạt hơn 457.000 ha, sản lượng trên 2 triệu tấn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở sản lượng mà ở sự chuyển dịch cơ cấu giống sang nhóm lúa chất lượng cao, thơm, đặc sản; cùng với việc duy trì, mở rộng các mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ trên những cây trồng chủ lực.

Cùng với đó, khoảng 1.412 ha đất lúa được chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Những chuyển động này cho thấy sản xuất nông nghiệp đang từng bước thay đổi: thay vì chỉ chạy theo sản lượng, yêu cầu về hiệu quả kinh tế, khả năng thích ứng và tính bền vững ngày càng được đặt lên hàng đầu.

Từ sản lượng sang chất lượng và giá trị

Một trong những hướng đi đang được Tây Ninh chú trọng là phát triển cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện từng vùng và nhu cầu thị trường. Các loại cây như sầu riêng, chuối, mãng cầu, chanh, mì, mía tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu sản xuất, góp phần đa dạng hóa sinh kế và nâng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

Với cây lúa, hướng đi mới càng thể hiện rõ khi địa phương tham gia Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Thông qua các mô hình sản xuất, liên kết tín dụng và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, diện tích triển khai đã được mở rộng lên 69.390 ha, trong đó đã có mô hình được chứng nhận “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”.

Điều quan trọng phía sau những cánh đồng này không chỉ là một chứng nhận hay con số diện tích. Đó là sự thay đổi phương thức canh tác, sử dụng đầu vào hợp lý hơn, giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm và từng bước đưa yêu cầu giảm phát thải vào chuỗi sản xuất.

Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng NTM trong giai đoạn mới. Nông nghiệp không chỉ cần tạo ra nhiều nông sản mà phải tạo được sản phẩm có chất lượng, có thương hiệu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tây Ninh đang thúc đẩy xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, bảo hộ sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng; đồng thời tăng cường quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.

Toàn tỉnh đã hình thành hàng trăm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói phục vụ sản xuất, tiêu thụ nông sản; nhiều cơ sở áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao và các chuỗi cung cấp thực phẩm an toàn tiếp tục được phát triển.

Điều này cho thấy giá trị nông sản ngày nay không chỉ được tạo ra trên đồng ruộng. Giá trị ấy còn được nâng lên qua tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chế biến, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.

Chương trình OCOP cũng được xác định là một mắt xích quan trọng trong quá trình này. Trong định hướng giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh đặt yêu cầu phát triển sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu đặc trưng, mã số vùng trồng, sản xuất hữu cơ và nông nghiệp sinh thái; đồng thời chú trọng tiết kiệm tài nguyên, bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học, bảo đảm an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Một hướng đi đáng chú ý khác là đưa sản phẩm địa phương đi sâu hơn vào chế biến. Khoa học công nghệ được ứng dụng nhiều hơn vào các khâu sản xuất, sơ chế, bảo quản và chế biến, từ đó hình thành những sản phẩm chất lượng cao, thân thiện với môi trường và gắn vùng nguyên liệu với chuỗi giá trị.

Khi nông sản không chỉ dừng lại ở bán nguyên liệu thô, phần giá trị gia tăng có thể được giữ lại nhiều hơn ở khu vực nông thôn. Hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia chuỗi sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu và thị trường cũng chính là cách để xây dựng NTM gắn thực chất hơn với nâng cao thu nhập.

Nông nghiệp xanh phải đi cùng bảo vệ tài nguyên

Biến đổi khí hậu đang đặt ra yêu cầu ngày càng rõ đối với sản xuất nông nghiệp: tăng trưởng không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên theo chiều rộng.

Vì vậy, trong định hướng phát triển NTM giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh xác định phát triển nông nghiệp theo hướng toàn diện, bền vững và hiện đại; hình thành các vùng nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, gắn đầu tư hạ tầng với vùng sản xuất chuyên canh cây ăn trái chất lượng cao và thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp.

Song hành với sản xuất là yêu cầu bảo vệ môi trường, xây dựng cảnh quan nông thôn “sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn”. Sản xuất và môi trường vì thế phải được tính toán đồng thời trong quá trình xây dựng NTM.

Trong đó, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và nước có ý nghĩa đặc biệt. Hệ thống thủy lợi của tỉnh đang góp phần nâng khả năng chủ động trong sản xuất, với tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới, tiêu chủ động tại các xã đạt từ 80% trở lên. Bên cạnh đầu tư công trình mới, việc bảo trì, bảo dưỡng hệ thống thủy lợi cũng được chú trọng nhằm duy trì khả năng cấp nước sản xuất và phòng, chống thiên tai.

Ở góc độ môi trường, hệ thống quan trắc nước mặt và không khí tự động giúp tăng khả năng theo dõi chất lượng môi trường. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục giải quyết, nhất là phân loại rác tại nguồn chưa đồng đều và hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu ở một số khu vực vùng sâu còn hạn chế.

Đây cũng là những vấn đề cho thấy xây dựng NTM trong giai đoạn mới cần đi sâu hơn vào chất lượng. Một địa phương có thể hoàn thiện nhiều tiêu chí về hạ tầng, nhưng nếu môi trường sản xuất bị ảnh hưởng, nguồn nước suy giảm hoặc chất thải nông nghiệp chưa được xử lý hiệu quả thì thành quả đạt được khó bền vững.

Bởi vậy, kinh tế tuần hoàn đang được đặt vào định hướng phát triển sản phẩm nông thôn. Giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh đặt mục tiêu ít nhất 30% chủ thể OCOP xây dựng được chuỗi giá trị theo hướng kinh tế tuần hoàn, OCOP xanh gắn với vùng nguyên liệu ổn định. Các sản phẩm OCOP cũng được định hướng tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối, logistics hiện đại và thương mại điện tử.

Cách tiếp cận này mở rộng khái niệm về giá trị của nông nghiệp. Giá trị không chỉ nằm ở năng suất trên mỗi hecta mà còn ở khả năng tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí đầu vào, tận dụng phụ phẩm, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, kết nối thị trường và khai thác thêm những giá trị từ văn hóa, cảnh quan, du lịch nông thôn.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, bài toán đặt ra cho Tây Ninh không chỉ là tiếp tục đầu tư thêm hạ tầng mà còn phải lựa chọn đúng những động lực có khả năng tạo ra giá trị lâu dài. Nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường vì thế cần được triển khai đồng bộ, phù hợp với lợi thế của từng vùng sản xuất.

Khi đó, nông nghiệp sẽ không chỉ là một nhóm tiêu chí cần hoàn thành trong xây dựng NTM mà có thể trở thành động lực kinh tế thực sự của vùng nông thôn.

Đích đến cuối cùng vẫn là đời sống người dân. Đó là những vùng quê nơi nông dân có thể nâng cao thu nhập trên chính ruộng vườn của mình bằng phương thức sản xuất hiện đại hơn, sử dụng tài nguyên tiết kiệm hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Khi thu nhập tăng nhưng đất và nước vẫn được gìn giữ; sản xuất phát triển nhưng môi trường sống ngày càng tốt hơn; nông sản làm ra có thương hiệu và thị trường ổn định hơn, đó mới là thước đo thực chất của nông nghiệp bền vững và cũng là giá trị cốt lõi của nông thôn mới trong giai đoạn 2026-2030.