Thán thư sầu riêng: khi nào cần phun, khi nào chưa

Thán thư sầu riêng: khi nào cần phun, khi nào chưa

Cần phun thuốc chống thán thư chỉ khi cây đang ra hoa – xổ nhụy hoặc trái non dưới 3 cm, và trời mưa nhiều, ẩm độ cao kéo dài trên 3 ngày liên tiếp. Còn khi cây đang nuôi trái lớn (trên 5 cm), lá già, thời tiết khô ráo hoặc nắng nhẹ thì không cần phun phòng, vì nấm thán thư gần như không gây hại lúc này. Phun sai thời điểm vừa tốn tiền, vừa làm mất cân bằng sinh vật có ích trong vườn.

Dấu hiệu nhận biết thán thư trên sầu riêng

• Trên hoa và chùm hoa: xuất hiện những đốm nâu đen nhỏ, mềm, hơi nhớt; sau đó hoa bị khô đen, rụng hàng loạt — đặc biệt rõ khi trời ẩm.
• Trên trái non: vết bệnh ban đầu là đốm tròn, lõm, màu nâu sẫm, có viền hơi đỏ; nếu nặng, vết lan rộng, trái bị thối mềm, rụng sớm.
• Trên lá non và chồi non: đốm nâu đồng tâm, mép hơi vàng, lá xoăn nhẹ rồi khô đầu — nhưng ít gặp hơn trên hoa/trái.
• Lưu ý: Không nhầm với xì mủ do Phytophthora (vết chảy nhựa trắng đục ở thân/gốc, kèm vỏ nứt, rễ thối) hay đốm lá do thiếu kẽm (đốm vàng giữa gân, không lõm, không lan nhanh).

Cách xử lý và phòng ngừa thực chiến

Khi đã thấy bệnh xuất hiện

• Cắt bỏ ngay: dùng kéo sạch, cắt bỏ toàn bộ chùm hoa/ trái bị bệnh, lá non nhiễm nặng — bỏ xa ngoài vườn, không vứt bừa dưới gốc.
• Phun thuốc ngay sau mưa ngừng: chỉ phun 1–2 lần cách nhau 7–10 ngày, ưu tiên vào buổi chiều mát.
• Chọn nhóm hoạt chất phù hợp:
  • Nhóm strobilurin (như azoxystrobin, trifloxystrobin) — hiệu quả tốt trên giai đoạn hoa và trái non, ít ảnh hưởng đến ong.
  • Nhóm triazole (như tebuconazole, difenoconazole) — mạnh trên trái non, nhưng cần lưu ý thời gian cách ly.
  • Kết hợp với gốc đồng (như copper oxychloride) để tăng tác dụng bảo vệ bề mặt — chỉ dùng khi ẩm độ cao, trời sắp mưa.
• Luôn đọc kỹ nhãn thuốc, tuân thủ liều lượng, thời gian cách ly và hướng dẫn của cán bộ khuyến nông địa phương. Không trộn tùy tiện nhiều loại cùng lúc.

Phòng ngừa chủ động (quan trọng hơn trị)

• Kiểm soát nước là bước đầu tiên: đào rãnh thoát nước sâu, thông suốt quanh gốc; không để nước đọng quá 6 giờ sau mưa. Cây úng là “cửa mở” cho cả thán thư lẫn Phytophthora.
• Tăng sức đề kháng cây:
  • Bón đủ kali và canxi trước và trong giai đoạn ra hoa — giúp tế bào vỏ trái chắc, giảm xâm nhập nấm.
  • Bổ sung kẽm, bo qua lá khi cây đang phân hóa mầm hoa — giúp hoa khỏe, ít rụng.
• Giữ vườn thông thoáng: tỉa cành tạo tán đều, cắt bỏ cành khuất, cành vượt — giúp gió luồn, lá mau khô sau mưa.
• Không bón đạm quá mức trong giai đoạn hoa — lá non dày, mềm sẽ dễ bị nấm tấn công.

Câu hỏi thường gặp

1. Có nên phun thuốc thán thư định kỳ mỗi 10 ngày từ lúc ra hoa?
Không cần — phun định kỳ dễ gây kháng thuốc và lãng phí. Chỉ phun khi hội đủ 3 yếu tố: (1) cây đang ở giai đoạn hoa/trái non, (2) dự báo mưa ẩm kéo dài, (3) đã từng bị bệnh ở vụ trước hoặc vườn lân cận đang bùng phát. Quan sát kỹ vườn mỗi sáng là cách tốt nhất để quyết định.

2. Trái đã to bằng nắm tay rồi bị đốm nâu — còn cứu được không?
Khó cứu, vì thán thư ít gây hại trên trái lớn. Lúc này, đốm nâu có thể do va đập, cháy nắng, nấm khác hoặc sinh lý. Hãy kiểm tra kỹ: nếu vết khô, cứng, không lan — không cần phun. Nếu vết mềm, lan nhanh, có mùi hôi — cần xét khả năng nhiễm khuẩn hoặc nấm thứ cấp, không phải thán thư.

3. Dùng tỏi ớt, nấm đối kháng có thay thế được thuốc hóa học không?
Có thể dùng bổ trợ để tăng sức đề kháng hoặc hạn chế nhẹ trên lá non, nhưng không thay thế được thuốc khi bệnh đã xuất hiện rõ trên hoa/trái. Các chế phẩm sinh học thường chậm tác dụng và kém ổn định trong điều kiện mưa nhiều — nên dùng kết hợp với quản lý nước và dinh dưỡng, không dùng đơn lẻ khi dịch bùng phát.

Nông dân nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia cây trồng tại địa phương trước khi áp dụng các biện pháp trên.