Thay đổi luật về thuốc bảo vệ thực vật: Từ góc nhìn khoa học

Ngày 24/8, Quốc hội thông qua “Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường”.

Việc sửa đổi, bổ sung nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đón nhận tín hiệu tích cực này, Hội Sản xuất và Kinh doanh thuốc BVTV Việt Nam (VIPA) đã tổ chức hội nghị, gặp gỡ các nhà khoa học, doanh nghiệp và hiệp hội, trao đổi sâu hơn về những thay đổi cần thiết đối với luật liên quan trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật.

Theo Chủ tịch VIPA Nguyễn Văn Sơn, việc trao đổi nhằm ghi nhận các ý kiến tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, thúc đẩy chuyển đổi xanh, cắt giảm thêm thủ tục hành chính và siết chặt các kẽ hở pháp lý.

Thuốc BVTV sinh học

Vấn đề được thảo luận đầu tiên là chính sách phát triển và ứng dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, theo đó các nhà khoa học, các hội và doanh nghiệp đều xác định phát triển và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học là xu hướng tất yếu trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Nhằm đáp ứng mục tiêu đảm bảo an ninh lương thực, an toàn thực phẩm và thúc đẩy chuyển dịch sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững, bảo vệ sức khỏe con người và môi trường, sinh thái.

Đảng và Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách, chương trình, đề án về phát triển, ứng dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, nhưng chưa được thể hiện trong Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật, cần thiết được bổ sung.

Thuốc BVTV sinh học đã được định nghĩa trong Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật hiện hành, nhưng còn chung chung, chưa thể hiện được bản chất và chưa làm rõ các loại thuốc BVTV sinh học.

Tổ chức Nông nghiệp, lương thực Liên hợp quốc (FAO) xác định thuốc BVTV sinh học là sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên gồm: Vi sinh vật sống, thảo mộc và chất hóa sinh. FAO cũng đã hướng dẫn đăng ký các loại thuốc BVTV sinh học dựa trên mức độ rủi ro.

Do đó, cần có phân loại và quy định chi tiết cho các nhóm thuốc BVTV sinh học và mức độ rủi ro của từng loại nhằm có cơ chế quản lý phù hợp. Qui định hiện hành xếp thuốc bảo vệ thực vật thuộc nhóm rủi ro cao, không phân biệt thuốc BVTV hóa học và thuốc BVTV sinh học là mâu thuẫn với xu thế tất yếu của thuốc BVTV sinh học, chính sách phát triển, ứng dụng thuốc BVTV sinh học ở Việt Nam và bản chất, ưu thế của thuốc BVTV sinh học.

Vấn đề tiếp theo là khảo nghiệm và đăng ký thuốc BVTV sinh học. Dù đã có một số ưu tiên, hiện nay quá trình khảo nghiệm đối với thuốc BVTV sinh học vẫn còn quá dài.

Trước thực tế về khảo nghiệm và nhằm khuyến khích sử dụng thuốc BVTV sinh học, các chuyên gia cho rằng cần có cơ chế đăng ký nhanh đối với các vi sinh vật bản địa, có lịch sử sử dụng an toàn như nấm Trichoderma, vi khuẩn Bacillus và đăng ký đặc cách đối với sản phẩm là kết quả của các đề tài nghiên cứu đã được nghiệm thu và công nhận tiến bộ kỹ thuật tương tự như qui định hiện hành được áp dụng đối với sản phẩm phân bón.

*Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về chất lượng, phương pháp kiểm tra *là vấn đề thứ 3 liên quan thuốc BVTV sinh học được nêu ra tại buổi làm việc. Hiện tại, QCVN 01-188:2018/BNNPTNT quy định mức giới hạn chỉ tiêu chất lượng đối với thuốc bảo vệ thực vật đang được áp dụng cho hợp qui và kiểm tra chất lượng thuốc BVTV sinh học, nhưng các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) bắt buộc áp dụng là các TCVN về hóa chất, không phù hợp đối với các đối tượng sinh học.

Ví dụ như yêu cầu về độ bền bảo quản ở nhiệt độ cao phải thử nghiệm bảo quản ở nhiệt độ 54°C ± 2°C trong 14 ngày sẽ làm chết vi sinh vật, gây biến tính đối với các enzyme, hoạt chất thứ cấp và yêu cầu về hàm lượng hoạt chất xác định được không nhỏ hơn 95% so với trước khi bảo quản là thiếu cơ sở khoa học và không khả thi.

TCVN về thuốc bảo vệ thực vật sinh học gần như chưa có, hoặc có nhưng thiếu tính khả thi. Các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp đề xuất cần nhanh chóng rà soát, chỉnh sửa, bổ sung các TCVN đã ban hành, xây dựng ban hành các TCVN mới về phương pháp kiểm tra chất lượng các loại thuốc BVTV sinh học và xây dựng, ban hành QCVN về chỉ tiêu chất lượng đối với thuốc BVTV sinh học.

Ngoài ra, cũng nên giảm tối đa thuế nhập khẩu cho thuốc sinh học, giảm chi phí cấp phép khảo nghiệm và có chế độ hỗ trợ tài chính để khuyến khích nông dân tin dùng.

Chất kích thích sinh học

Chất kích thích sinh học cây trồng - Plant Biostimulant (KTSHCT) là một chất hoặc vi sinh vật tự nhiên được sử dụng riêng lẻ hoặc kết hợp với các chất hoặc vi sinh vật tự nhiên khác nhằm mục đích kích thích các quá trình tự nhiên trong cây trồng hoặc trong đất.

Mục đích để cải thiện hiệu quả sử dụng chất dinh dưỡng và/hoặc nước của cây trồng, giúp cây trồng chống chịu các căng thẳng phi sinh học bất lợi từ môi trường, hoặc cải thiện các đặc tính vật lý, hóa học và/hoặc sinh học của đất trồng.

Cơ chế tác động của chất KTSHCT mang tính hệ thống và phụ thuộc vào sự tương tác giữa cây - đất trồng trọt và vi sinh vật. Chất KTSHCT tác động ở cấp độ phân tử và tế bào, kích hoạt các con đường trao đổi chất, gồm:

Điều hòa hormone thông qua việc điều chỉnh quá trình tổng hợp các hormone thực vật nội sinh; kích thích hoạt động của các enzym chính trong quá trình trao đổi chất và tác động đến sự biểu hiện của các gen liên quan đến tăng trưởng và khả năng chống chịu các yếu tố môi trường bất lợi của cây trồng.

Chất KTSHCT không cung cấp dinh dưỡng trực tiếp như phân bón và cũng không có chức năng phòng trừ sinh vật gây hại như thuốc bảo vệ thực vật, mà tác động thông qua việc điều hòa các quá trình sinh lý - sinh hóa của cây trồng và hệ sinh thái đất, giúp cây sử dụng dinh dưỡng hiệu quả hơn và tăng cường khả năng chống chịu stress sinh học và phi sinh học của cây trồng.

Trên phạm vi toàn cầu, chất KTSHCT đang được nhìn nhận như một công cụ then chốt trong quá trình chuyển đổi từ mô hình nông nghiệp thâm canh phụ thuộc đầu vào hóa học sang nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh lương thực.

Vai trò của nhóm sản phẩm này thể hiện trên ba trụ cột của sự phát triển bền vững, gồm: hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và ổn định xã hội. Thị trường chất KTSHCT trên thế giới đang được xem là một trong những phân khúc phát triển nhanh nhất của ngành vật tư nông nghiệp với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) dao động khoảng 10 - 12%.

Các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp đề xuất bổ sung Chương hoặc Mục chất kích thích sinh học cây trồng trong luật Trồng trọt, bảo vệ thực vật sửa đổi và đề nghị ban hành các qui định cụ thể về chủng loại, chỉ tiêu chất lượng và quản lý nhà nước về chất KTSHCT.