Thị trường thủy sản nuôi trồng sẽ đối mặt nhiều bất ổn nửa cuối năm 2026

Giá bột cá có thể tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài

Thông tin trên Seafoodsource cho biết, theo báo cáo cập nhật nuôi trồng thủy sản toàn cầu mới nhất của Rabobank, các doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản trên thế giới và toàn bộ chuỗi giá trị bước vào nửa cuối năm 2026 trong bối cảnh phải đối mặt với nhiều thách thức cùng lúc, gồm nguồn cung hạn chế, chi phí thức ăn tăng, những bất định do khí hậu và nhu cầu tiêu dùng không đồng đều giữa các thị trường.

Sau khi trải qua hàng loạt cú sốc lớn trong thập kỷ qua, ngành thủy sản hiện đã bước vào một giai đoạn mới, trong đó biến đổi khí hậu, nguồn cung nguyên liệu thức ăn ngày càng thắt chặt và những bất ổn địa chính trị đang định hình lại thị trường thủy sản toàn cầu.

Trao đổi với SeafoodSource, chuyên gia phân tích thủy sản của Rabobank Novel Sharma cho rằng, ngành cần chuẩn bị cho một trạng thái bất định kéo dài, thay vì xem mỗi thách thức chỉ là một sự gián đoạn riêng lẻ.

Đối với thức ăn thủy sản, nguồn cung các nguyên liệu có nguồn gốc từ biển truyền thống hiện đang khan hiếm. Báo cáo mới nhất của tập đoàn dịch vụ tài chính Hà Lan cảnh báo tình trạng này có thể trở nên nghiêm trọng hơn khi hiện tượng El Niño đang diễn ra được dự báo sẽ tăng cường trong quý IV/2026 và kéo dài sang năm 2027. Điều này làm gia tăng nguy cơ Peru phải cắt giảm hạn ngạch khai thác cá cơm trong vụ khai thác thứ hai của năm, đồng thời tình trạng thiếu hụt bột cá và dầu cá, vốn chưa xuất hiện ở mức nghiêm trọng kể từ năm 2023 có thể quay trở lại.

Trong ngắn hạn, theo báo cáo, giá bột cá đã tăng vượt mức ghi nhận trong đợt El Niño năm 2023 và có thể tiếp tục duy trì trên các mức đỉnh đó trong “thời gian kéo dài”. Trong khi đó, giá dầu cá hiện đã cao gấp đôi so với năm ngoái.

Trong bối cảnh bột cá, dầu cá, đậu tương và nhiều loại hàng hóa khác đều chịu tác động của khí hậu và những gián đoạn liên quan đến thời tiết, Sharma cho rằng, ngành có thể phải đánh giá lại mặt bằng chi phí cơ sở. Điều này có thể mở ra cơ hội cho các nguyên liệu thức ăn thay thế, kể cả những loại trước đây từng bị coi là quá đắt đỏ.

Sharma tin rằng, các nhà sản xuất sẽ từng bước vượt qua “rào cản lớn nhất” là mở rộng quy mô sản xuất protein thay thế, qua đó đưa các nguồn protein này vào sử dụng phù hợp song song với bột cá và dầu cá - những nguyên liệu mà ông đánh giá vẫn giữ vai trò thiết yếu.

Nhu cầu tiêu dùng có xu hướng phân cực ngày càng rõ rệt

Về nhu cầu tiêu dùng trên thị trường thủy sản toàn cầu, Sharma cho rằng, nền tảng nhu cầu vẫn tương đối vững chắc, song thị trường đang xuất hiện xu hướng phân cực ngày càng rõ rệt.

Đối với cá hồi, theo Sharma, nhu cầu vẫn được duy trì nhờ sự phổ biến của sản phẩm này trong nhóm người tiêu dùng có thu nhập tương đối cao.

“Cá hồi hướng tới một nhóm thu nhập khác. Nhìn chung, nhóm người tiêu dùng này vẫn đang có tình hình tài chính khá tốt. Giả thuyết của tôi là phân khúc thu nhập trung bình đang thu hẹp. Người tiêu dùng đang dịch chuyển hoặc lên nhóm thu nhập cao hơn, hoặc xuống nhóm thấp hơn”, Sharma nói.

Sharma cho rằng, xu hướng này có thể lý giải vì sao các loài thủy sản cao cấp như cá hồi vẫn duy trì khả năng chống chịu tương đối tốt, trong khi những sản phẩm nằm ở phân khúc trung bình của thị trường dễ bị ảnh hưởng hơn trước những thay đổi trong chi tiêu của người tiêu dùng.

Rabobank dự báo, sản lượng cá hồi toàn cầu sẽ phục hồi trong nửa cuối năm nay, bất chấp một số dấu hiệu tăng trưởng chậm lại trong ngắn hạn. Tại Na Uy, tỷ lệ cá chết thấp đã giúp nước này tăng 15% lượng sinh khối cá sẵn sàng thu hoạch vào cuối tháng 5 so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, Chilê vẫn đối mặt với mức độ rủi ro cao hơn trước những tác động khí hậu liên quan đến El Niño, theo báo cáo.

Đối với tôm, mặt hàng được Rabobank xếp vào phân khúc trung bình và do đó dễ chịu tác động hơn từ những thay đổi trong chi tiêu của người tiêu dùng, tăng trưởng nguồn cung được dự báo sẽ tiếp tục phân hóa giữa các khu vực sản xuất. Trong đó, Ecuador được dự báo duy trì mức tăng trưởng vừa phải, trong khi áp lực thuế quan có thể ảnh hưởng đến sản lượng của Ấn Độ và Indonesia.

Báo cáo của Rabobank nhận định, thị trường tôm toàn cầu đang bước vào giai đoạn “tái cân bằng tạm thời”, đồng thời ngành này vẫn “rất nhạy cảm” trước các yếu tố kinh tế vĩ mô và địa chính trị bên ngoài.

Tại Hoa Kỳ, báo cáo ghi nhận những kỳ vọng tích cực rằng nhu cầu nhập khẩu tôm sẽ cải thiện khi việc giảm thuế dần đưa giá bán buôn trở lại trạng thái bình thường hơn. Tuy nhiên, áp lực đối với thu nhập của người tiêu dùng vẫn đang tác động đến sức tiêu thụ.

Áp lực gia tăng với thủy sản Việt Nam

Những cảnh báo của Rabobank cũng đáng lưu ý với ngành thủy sản Việt Nam, đặc biệt là tôm và cá tra. Nuôi trồng thủy sản đang là động lực tăng trưởng chính của ngành thủy sản Việt Nam, với sản lượng 7 tháng đầu năm 2026 tăng 5,18%, đạt 3,58 triệu tấn. Tuy nhiên, chi phí thức ăn, con giống và vật tư nuôi vẫn ở mức cao, gây áp lực lên biên lợi nhuận của người sản xuất.

Trong bối cảnh đó, nếu giá bột cá, dầu cá và các nguyên liệu thức ăn tiếp tục neo cao như Rabobank dự báo, người nuôi trồng thủy sản nước ta có thể chịu thêm áp lực về giá thành. Rủi ro sẽ rõ hơn với ngành tôm, vốn phải cạnh tranh trực tiếp với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia trên các thị trường lớn. Khi nhu cầu ở phân khúc trung bình còn nhạy cảm với thu nhập và chi tiêu của người tiêu dùng, khả năng kiểm soát chi phí, nâng năng suất và duy trì giá thành cạnh tranh sẽ ngày càng quyết định vị thế của tôm Việt Nam.

Ở chiều tích cực, nền tảng sản xuất trong nước vẫn duy trì tăng trưởng và xuất khẩu các mặt hàng nuôi chủ lực đang có kết quả khá tốt. Trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu tôm đạt gần 2,78 tỷ USD, tăng 12,6% và chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch thủy sản; cá tra đạt gần 1,3 tỷ USD,tăng 8,8%. Điều này tạo dư địa nhất định để ngành thủy sản Việt Nam thích ứng với những biến động của thị trường trong nửa cuối năm, dù áp lực từ chi phí đầu vào, sức mua và cạnh tranh quốc tế được dự báo sẽ còn lớn.

Bên cạnh những yếu tố về khí hậu và sinh học, chuyên gia phân tích thủy sản của Rabobank Novel Sharma cho rằng, thương mại quốc tế đang nổi lên như một trong những bất định chiến lược lớn nhất đối với ngành thủy sản trong thời gian tới. Đặc biệt, do thủy sản là nguồn protein động vật được giao dịch quốc tế nhiều nhất thế giới, ngành này càng dễ bị tổn thương trước những thay đổi trong quan hệ địa chính trị.