Thuốc bảo vệ thực vật sinh học sao vẫn bị xếp vào nhóm rủi ro cao?

Theo Thông tư số 27/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có hiệu lực ngày 1/7/2026, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) nằm trong danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao.

Tuy nhiên, danh mục này không phân loại giữa thuốc BVTV hóa học với thuốc BVTV sinh học, khiến doanh nghiệp gặp không ít khó khăn, đặc biệt trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Vướng mắc này được nêu ra tại tọa đàm “Doanh nghiệp đồng hành cùng nông nghiệp xanh ĐBSCL”, trong khuôn khổ Diễn đàn Thuốc bảo vệ thực vật vùng ĐBSCL 2026” do Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức.

Tại tọa đàm, nhà báo Trần Văn Cao - Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, nêu câu hỏi mà nhiều doanh nghiệp đặt ra: “Vì sao thuốc BVTV sinh học và hóa học cùng thuộc nhóm rủi ro cao mà không được phân loại cho phù hợp?”

Đây không chỉ là vấn đề phân nhóm hàng hóa, mà còn liên quan trực tiếp đến cách thức quản lý và khả năng lưu thông của sản phẩm trên thị trường. Khi chưa có sự phân biệt giữa hai nhóm thuốc, doanh nghiệp kinh doanh thuốc BVTV sinh học vẫn phải đối mặt với những vướng mắc trong quá trình thực hiện các thủ tục liên quan.

Bà Bùi Thanh Hương - Trưởng phòng Quản lý thuốc BVTV (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) cho biết, theo Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, thuốc BVTV được xác định là một hàng hóa rủi ro cao, do liên quan đến quản lý chất lượng, dư lượng và kiểm soát lưu thông.

Theo bà Hương, cơ quan quản lý cũng mong muốn phân loại các sản phẩm thuốc BVTV là vi sinh vật vào nhóm có mức độ rủi ro thấp hơn, qua đó giảm bớt khó khăn trong kiểm soát chất lượng, dư lượng và lưu thông so với thuốc BVTV hóa học.

Tuy nhiên, việc triển khai quy định mới trong thời gian ngắn là một trở ngại lớn. Theo yêu cầu của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, các quy định liên quan phải có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, trong khi quá trình xây dựng thông tư diễn ra trong thời gian ngắn và bao quát nhiều lĩnh vực khác nhau.

Áp lực về thời gian khiến việc phân loại chi tiết từng nhóm thuốc chưa thể thực hiện như mong muốn. Bên cạnh đó, vướng mắc còn nằm ở hệ thống mã HS - yếu tố có vai trò quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Hiện nay, mã HS được hài hòa giữa các nước ASEAN và quốc tế, phân loại thuốc BVTV theo công dụng như thuốc trừ sâu, trừ bệnh, trừ cỏ, chưa phân biệt theo nguồn gốc hóa học hay sinh học.

Do đó, nếu xếp thuốc BVTV sinh học vào nhóm có mức độ rủi ro thấp hơn thuốc hóa học, cơ quan quản lý phải giải quyết đồng thời vấn đề phân loại hàng hóa và mã HS. Nếu chưa có mã HS phù hợp, việc quy định một nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro thấp hơn sẽ thiếu căn cứ để áp dụng thống nhất trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho hay, để chính thức đưa các sản phẩm thuốc BVTV sinh học vào nhóm nguy cơ trung bình, cần có lộ trình cụ thể. Trong đó tập trung vào hai yêu cầu: củng cố cơ sở khoa học và hoàn thiện hành lang pháp lý.

Về cơ sở khoa học, bà Hương nhấn mạnh, cần tập hợp, củng cố các tài liệu để xây dựng báo cáo hoàn chỉnh. Quá trình này cần có sự đồng thuận của doanh nghiệp và các chuyên gia nghiên cứu, tạo căn cứ cho việc phân loại thuốc BVTV sinh học theo mức độ rủi ro phù hợp.

Đây là bước quan trọng nhằm bảo đảm việc phân loại không chỉ dựa trên định hướng quản lý mà còn có cơ sở khoa học rõ ràng, đủ sức thuyết phục khi xây dựng và triển khai quy định.

Về mặt pháp lý, cần phối hợp với các cơ quan liên quan để xử lý vấn đề mã HS. Theo bà Hương, nếu không có mã HS phù hợp thì việc quy định một nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình sẽ không có ý nghĩa thực tiễn, bởi thiếu căn cứ pháp lý để áp dụng trong thực tế.

Theo lộ trình được lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đưa ra, Cục sẽ làm việc với cơ quan hải quan và các tổ chức quốc tế liên quan nhằm thống nhất, định hình mã HS cho nhóm thuốc BVTV sinh học. Khi có mã HS phù hợp, hàng hóa nhập khẩu sẽ có căn cứ phân loại và áp dụng cơ chế quản lý tương ứng rõ ràng hơn.

Bên cạnh đó, nội dung phân loại thuốc BVTV theo mức độ rủi ro có thể được xem xét đưa vào các nguyên tắc của Luật Trồng trọt và Bảo vệ thực vật mới, dự kiến sửa đổi trong năm 2027.

Tuy nhiên đối với doanh nghiệp, trong thời gian chờ tháo gỡ lại phát sinh chi phí do hàng hóa bị lưu kho, lưu bãi. Ông Nguyễn Văn Sơn - Chủ tịch Hội Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc BVTV Việt Nam (VIPA) cho rằng cần đẩy nhanh quá trình xử lý, tránh để khó khăn kéo dài.

Ông Sơn cho biết, VIPA sẽ chính thức có buổi làm việc với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật và các đơn vị liên quan nhằm tìm giải pháp cho vấn đề trên.