Trước những tổn thất nặng nề từ thiên tai và dịch bệnh, việc chuyển từ hỗ trợ khắc phục hậu quả sang chủ động quản trị rủi ro đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Nghị định 346/2026/NĐ-CP được ban hành với nhiều điều chỉnh quan trọng nhằm tháo gỡ vướng mắc và đưa bảo hiểm nông nghiệp thành điểm tựa vững chắc cho người sản xuất.

"Tổn thất" 99.000 tỉ vì thiên tai: Nâng hiệu quả bảo hiểm nông nghiệp với Nghị định 346

Tại Hội nghị phổ biến Nghị định số 346/2026/NĐ-CP về bảo hiểm nông nghiệp, tổ chức ngày 30/10 tại TP. Cần Thơ, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ hỗ trợ khắc phục hậu quả sang quản trị rủi ro chủ động, trước những tác động ngày càng nặng nề của thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu.

Thứ trưởng dẫn số liệu năm 2025, khi tình trạng “bão chồng bão, lũ chồng lũ” khiến hơn 545.000 ha lúa, hoa màu bị thiệt hại; hơn 5,2 triệu gia súc, gia cầm chết và bị cuốn trôi, tổng thiệt hại kinh tế gần 99.000 tỉ đồng. Thực tế này đặt ra yêu cầu có cơ chế tài chính giúp người dân chủ động bảo vệ sản xuất và sinh kế.

Theo ông, bảo hiểm nông nghiệp là công cụ tài chính then chốt để chuyển giao rủi ro từ người nông dân sang doanh nghiệp bảo hiểm, xa hơn là thị trường tái bảo hiểm và tài chính quốc tế. Nghị định số 346/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 58/2018/NĐ-CP được ban hành nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình triển khai, hoàn thiện cơ chế chính sách và nâng cao hiệu quả bảo hiểm nông nghiệp.

Đưa bảo hiểm thành điểm tựa cho sản xuất nông nghiệp

Theo Thứ trưởng Lê Tấn Cận nông, lâm nghiệp và thủy sản đóng góp 11,64% GDP, có kim ngạch xuất khẩu hơn 70 tỉ USD, tạo sinh kế cho hơn 14 triệu hộ dân nông thôn. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực nhạy cảm, chịu tác động trực tiếp và nặng nề từ biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh.

Nghị định 58 đã tạo khung pháp lý cho bảo hiểm nông nghiệp theo nguyên tắc tự nguyện, thỏa thuận, không giới hạn người tham gia, đối tượng, rủi ro và địa bàn bảo hiểm. Chính sách hỗ trợ phí được áp dụng với một số đối tượng, địa bàn nhất định, phù hợp khả năng ngân sách từng thời kỳ.

Dù vậy, kết quả giai đoạn 2018 - 2025 chưa tương xứng kỳ vọng. Theo Thứ trưởng, nguyên nhân đến từ nghiệp vụ phức tạp, rủi ro cao; năng lực tài chính, kinh nghiệm và mạng lưới doanh nghiệp còn hạn chế; nhận thức của một bộ phận người dân chưa cao. Công tác phối hợp giữa các ngành, địa phương và doanh nghiệp cũng chưa thực sự chủ động, đồng bộ.

Nghị định 346 được xây dựng để xử lý những tồn tại này. Thứ trưởng đề nghị địa phương chủ động triển khai, tuyên truyền và xem xét hỗ trợ phí theo khả năng ngân sách; doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm, phát triển sản phẩm phù hợp nhu cầu người dân. Bộ Tài chính tiếp tục phối hợp hướng dẫn, tổng hợp nhu cầu kinh phí, bố trí hỗ trợ từ ngân sách trung ương theo quy định và xử lý vướng mắc.

Tăng hỗ trợ phí, mở rộng quyền chủ động

Chia sẻ tại hội nghị, ông Bùi Thanh Hải, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý, giám sát bảo hiểm phi nhân thọ, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm, cho biết có 19/32 doanh nghiệp bảo hiểm được cấp phép triển khai bảo hiểm nông nghiệp thương mại, doanh thu phí gần 400 tỉ đồng, dư địa thị trường còn lớn.

Theo ông Hải, Nghị định 346 bỏ thủ tục Bộ Tài chính phê chuẩn sản phẩm, yêu cầu doanh nghiệp phải có chi nhánh tại địa bàn triển khai và quy định về doanh nghiệp đứng đầu đồng bảo hiểm, giúp doanh nghiệp chủ động thiết kế sản phẩm.

Mức hỗ trợ phí tối đa cho hộ nghèo, cận nghèo tăng từ 90% lên 95%; cá nhân, hộ gia đình khác tăng từ 20% lên 50%; tổ chức sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ tối đa 30%. Ông Hải cho biết không đề xuất hỗ trợ 100% để duy trì trách nhiệm quản trị rủi ro của người tham gia.

Đối tượng hỗ trợ được mở rộng sang cây lâm nghiệp cùng cây trồng, vật nuôi, thủy sản chính, chủ lực thuộc danh mục do cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương công bố. Danh mục rủi ro được cập nhật theo pháp luật chuyên ngành; không còn yêu cầu riêng về việc thiên tai, dịch bệnh phải được nhà nước công bố hoặc xác nhận. Điều kiện bảo hiểm được xác định theo thỏa thuận.

HĐND cấp tỉnh được quyết định đối tượng, địa bàn, rủi ro, mức hỗ trợ và thời gian thực hiện theo thực tế, khả năng ngân sách. Hồ sơ, biểu mẫu cũng được đơn giản hóa.

Với bảo hiểm theo chỉ số, quy định làm rõ nguồn dữ liệu, đơn vị cung cấp, việc công khai và lưu trữ. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ, toàn vẹn; duy trì công khai tối thiểu năm năm để tra cứu, truy vết. Thời hạn trả tiền bảo hiểm được quy định là 15 ngày. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng, quản lý, chia sẻ cơ sở dữ liệu phục vụ bảo hiểm nông nghiệp.

Địa phương và doanh nghiệp chuẩn bị cho những vụ sản xuất tới

Có thế mạnh về lúa gạo, cây ăn trái, chăn nuôi và thủy sản, Cần Thơ cũng thường xuyên đối mặt với thiên tai, dịch bệnh và xâm nhập mặn. Nhu cầu bảo vệ thành quả sản xuất là hiện hữu, nhưng theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Ngọc Điệp, tỷ lệ tham gia bảo hiểm nông nghiệp vẫn thấp dù địa phương đã tuyên truyền, tập huấn. Chi phí, điều kiện, phạm vi bảo hiểm và thủ tục là những vướng mắc khiến chính sách chưa đến được với nhiều người sản xuất.

Để triển khai Nghị định 346, thành phố sẽ rà soát vùng sản xuất và nhu cầu tham gia, từ đó xác định địa bàn, đối tượng, rủi ro và mức hỗ trợ phù hợp. Các mô hình bảo hiểm lúa, tôm nước lợ, lợn và cá tra được ưu tiên tại vùng sản xuất tập trung, gắn với hợp tác xã và chuỗi giá trị.

Việc mở rộng bảo hiểm cũng đặt ra yêu cầu đánh giá rủi ro, xác định thiệt hại rõ ràng hơn. Cần Thơ định hướng ứng dụng dữ liệu sản xuất, thông tin khí tượng thủy văn và công nghệ viễn thám để nâng tính minh bạch trong giải quyết bồi thường. Song song với đó là hướng dẫn người dân, hợp tác xã hiểu quyền lợi, thủ tục và nâng trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm đối với người tham gia.

Theo bà Điệp, địa phương cần sớm được hướng dẫn cụ thể về quy trình thực hiện, xác định rủi ro, giám định tổn thất và cơ chế phối hợp, nhất là với bảo hiểm theo chỉ số và nuôi trồng thủy sản. Thành phố cũng đề nghị hỗ trợ xây dựng dữ liệu, đào tạo nhân lực, hướng dẫn cơ chế tài chính và khuyến khích sản phẩm phù hợp những rủi ro đặc thù của Đồng bằng sông Cửu Long.

Yêu cầu về dữ liệu và danh mục hỗ trợ cũng là điều doanh nghiệp bảo hiểm đang chờ để chuẩn bị sản phẩm cho những vụ sản xuất tới. Ông Đỗ Hoàng Phương, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt, cho biết doanh nghiệp đã triển khai bảo hiểm lúa, trâu bò và thủy sản. Qua thực tế, bảo hiểm lúa và vật nuôi được đánh giá có tính khả thi, còn nhiều dư địa, dù sản xuất nhỏ lẻ, nhận thức của người dân và rủi ro khí hậu vẫn là những trở ngại.

Bảo Việt dự kiến nghiên cứu bảo hiểm lúa theo thiệt hại thực tế, thí điểm bảo hiểm theo chỉ số thời tiết, mở rộng bảo hiểm vật nuôi, tôm và cá tra; đồng thời ứng dụng dữ liệu thời tiết, viễn thám và chuyển đổi số. Để triển khai, ông Phương mong các địa phương sớm ban hành danh mục đối tượng, địa bàn và rủi ro được hỗ trợ, phù hợp định hướng sản xuất.

Cùng với danh mục hỗ trợ, doanh nghiệp cần được chia sẻ dữ liệu lịch sử về năng suất, thời tiết, thiên tai và dịch bệnh, từng bước chuẩn hóa cơ sở dữ liệu phục vụ bảo hiểm nông nghiệp. Ông Phương cũng đề nghị địa phương chuẩn bị nguồn ngân sách và quy trình giải ngân để hỗ trợ phí nhanh chóng, đúng quy định. Đây là những phần việc cần được chuẩn bị đồng bộ để sản phẩm bảo hiểm có thể triển khai ngay từ những vụ sản xuất tới.