TP.HCM thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững

Sau hợp nhất, TP.HCM có thêm dư địa phát triển nông nghiệp hữu cơ khi quỹ đất nông nghiệp mở rộng lên khoảng 451.000 ha, gấp 4 lần trước đây. Các vùng cây ăn trái, cây công nghiệp, chăn nuôi tập trung và nuôi trồng thủy sản tạo điều kiện để thành phố tổ chức lại sản xuất, ứng dụng công nghệ cao, phát triển kinh tế tuần hoàn và du lịch sinh thái.

Mở rộng sản xuất hữu cơ, gắn với du lịch sinh thái

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, trong 9 tháng đầu năm 2026, thành phố có 1.092 ha trồng trọt theo hướng hữu cơ. Trong đó, 24 cơ sở có sản phẩm được chứng nhận hữu cơ với tổng diện tích 249 ha, chủ yếu là rau, sen, nấm, bưởi, dừa, hồ tiêu và ca cao.

Ông Nguyễn Văn Út, Phó Trưởng phòng Khoa học và Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cho biết, thành phố đang xây dựng các mô hình, quy trình canh tác hữu cơ; đồng thời, khảo sát điều kiện đất đai, nguồn nước để lựa chọn vùng sản xuất phù hợp.

Trong 9 tháng đầu năm, ngành nông nghiệp đã khảo sát 7 vùng trồng tại xã Châu Pha, Phước Hải, chủ yếu sản xuất rau, lúa, khoai mì và nhãn. Cơ quan chuyên môn cũng lấy 4 mẫu đất, 4 mẫu nước tưới tại hai vùng sản xuất để phân tích, đánh giá điều kiện chuyển đổi sang canh tác hữu cơ.

Việc kiểm tra chất lượng đất, nước giúp xác định mức độ phù hợp của từng vùng sản xuất, hạn chế nguy cơ ô nhiễm, tạo cơ sở đáp ứng các yêu cầu chứng nhận hữu cơ.

Một trong những mô hình đang được ngành nông nghiệp TP.HCM chuẩn bị triển khai là sản xuất lúa theo hướng hữu cơ tại HTX Nông nghiệp An Nhứt, xã Long Điền.

Theo ông Út, mô hình dự kiến thực hiện trên diện tích khoảng 2 ha trong vụ mùa năm 2026. Các đơn vị đang hoàn tất khảo sát, lựa chọn địa điểm, phối hợp với nông dân chuẩn bị triển khai.

“Khu vực An Nhứt có vùng sản xuất lúa hơn 300 ha, với điều kiện nguồn nước được đánh giá có tiềm năng phục vụ canh tác theo hướng hữu cơ”, ông Út nói và cho biết, thông qua mô hình, cơ quan chuyên môn sẽ đánh giá khả năng áp dụng quy trình kỹ thuật, hiệu quả sử dụng phân bón và kết quả sản xuất thực tế trước khi mở rộng diện tích. Bên cạnh cây lúa, TP.HCM cũng định hướng phát triển các mô hình rau màu, cây ăn quả theo hướng hữu cơ.

Đánh giá tiềm năng phát triển nông nghiệp hữu cơ tại TP.HCM, TS Đỗ Việt Hà, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam cho rằng, thành phố có nhiều lợi thế về hạ tầng, khoa học công nghệ, nguồn nhân lực và thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ là nguồn lực quan trọng để phát triển các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện của một đô thị lớn.

Tuy nhiên, theo ông Hà, phát triển nông nghiệp hữu cơ cần đặt trong tổng thể định hướng phát triển nông nghiệp đô thị, không tách rời các phương thức sản xuất khác.

“TP.HCM không nên chỉ tập trung vào nông nghiệp hữu cơ mà cần phát triển song song với nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái và các mô hình gắn với du lịch. Những lĩnh vực này có thể bổ trợ cho nhau, tạo thêm giá trị kinh tế, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp đô thị của thành phố”, ông Hà nhận định.

Tháo gỡ khó khăn cho sản xuất hữu cơ

Để thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đã ban hành Kế hoạch số 4051/KH-SNNMT-KHCN ngày 12/2/2026 về triển khai Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ và Kế hoạch số 13247/KH-SNNMT-CCBVTV ngày 11/5/2026 về phát triển sản xuất, sử dụng phân bón hữu cơ trên địa bàn thành phố năm 2026.

Trong đó, tập trung chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình sản xuất, phát triển nguồn vật tư, hỗ trợ liên kết tiêu thụ. Riêng lĩnh vực phân bón hữu cơ, thành phố đặt mục tiêu tổ chức 50 lớp tập huấn cho khoảng 1.600 người, xây dựng 3-5 mô hình sử dụng phân bón hữu cơ hiệu quả trên các cây trồng chủ lực.

Bên cạnh đó, Chi cục Phát triển Nông thôn TP.HCM được giao thực hiện các nhiệm vụ hỗ trợ hợp tác, liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản theo Nghị quyết số 496/NQ-HĐND ngày 10/12/2025 của HĐND TP.HCM. Qua đó, nhằm tháo gỡ những khó khăn trong phát triển nguồn vật tư đầu vào, tạo điều kiện để các chủ thể tham gia chuỗi sản xuất hữu cơ.

Theo TS Đỗ Việt Hà, việc TP.HCM chủ động xây dựng kế hoạch phát triển nông nghiệp hữu cơ cho thấy, sự chuẩn bị tương đối bài bản. Tuy nhiên, để các chương trình phát huy hiệu quả, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp, HTX và các đơn vị nghiên cứu trong chuyển giao kỹ thuật, tổ chức sản xuất và kết nối thị trường.

Ông Lê Thanh Vượng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần phân bón Quốc tế Hải Dương cho biết, doanh nghiệp hiện có hai nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ, trong đó nhà máy thứ hai có công suất thiết kế 300.000 tấn/năm.

Theo ông Vượng, nguồn phụ phẩm nông nghiệp trong nước khá phong phú nhưng phân tán, quy mô thu gom nhỏ lẻ, khiến chi phí vận chuyển và xử lý tăng cao. Chất lượng nguyên liệu không đồng đều cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ kiểm soát, xử lý, phối trộn để bảo đảm chất lượng phân bón.

Để giảm chi phí, chủ động nguồn cung, doanh nghiệp đang phối hợp với các vùng nguyên liệu, trang trại tổ chức xử lý sơ bộ phụ phẩm tại nguồn trước khi vận chuyển về nhà máy tiếp tục chế biến.

Tuy nhiên, khó khăn không chỉ nằm ở nguyên liệu và công nghệ. Theo ông Vượng, các chính sách phát triển nông nghiệp hữu cơ hiện chủ yếu tập trung vào đất đai, cây trồng và hoạt động canh tác. Trong khi đó, sản xuất phân bón được xếp vào lĩnh vực công nghiệp, khiến doanh nghiệp sản xuất vật tư hữu cơ khó tiếp cận một số cơ chế hỗ trợ tài chính dành cho nông nghiệp.

Ông Vượng cho biết thêm, doanh nghiệp cũng phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM tổ chức các hội nghị và triển khai 5 mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ trên các nhóm cây trồng như rau ăn lá, hoa, bưởi, sầu riêng và chuối.

Theo ông Vượng, thông qua các hoạt động này, doanh nghiệp mong muốn đồng hành cùng ngành nông nghiệp và nông dân TP.HCM trong phát triển mô hình canh tác hữu cơ, từng bước mở rộng việc sử dụng phân bón hữu cơ trong thực tế.

TP.HCM cũng đặt mục tiêu phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với du lịch sinh thái, du lịch nông thôn. Trong năm 2026, thành phố dự kiến xây dựng 3-5 mô hình điểm kết hợp du lịch, phù hợp với điều kiện cảnh quan và sản phẩm đặc trưng của từng vùng.

Theo kế hoạch của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, các mô hình nông nghiệp hữu cơ hướng đến sử dụng tuần hoàn tài nguyên, giảm phát thải và bảo tồn cảnh quan sinh thái. Người tham gia được bồi dưỡng kỹ năng đón tiếp du khách, tổ chức hoạt động trải nghiệm và phát triển dịch vụ du lịch nông nghiệp.

Định hướng này tạo cơ hội để các trang trại, HTX khai thác giá trị cảnh quan, giới thiệu sản phẩm bản địa và có thêm nguồn thu bên cạnh hoạt động sản xuất.