Trồng lúa vất vả nhưng đồng lời không tương xứng, nông dân miền Tây muốn được liên kết hợp tác

Những ngày này, trên những cánh đồng các tỉnh miền Tây, như An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ… lúa đang chín vàng rực và nông dân đang bắt đầu vụ thu hoạch lúa hè thu. Dù không khí ngày mùa nhộn nhịp nhưng bà con kém vui vì lợi nhuận không xứng với công sức đã bỏ ra trong hơn 90 ngày vất vả.

Thu nhập từ trồng lúa không đủ sống

Gia đình ông Nguyễn Trung Tín (xã Tân Thạnh, tỉnh Đồng Tháp) có 20 công ruộng (20.000m2). Vụ hè thu này, ông Tín làm giống lúa OM18. Ông Tín cho biết so vụ lúa hè thu năm rồi, giá lúa có đỡ hơn chút đỉnh. Hôm ông thu hoạch, thương lái mua tại ruộng với giá 6.800 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, ông Tín còn lời khoảng 40 triệu đồng.

Dù có tiền bỏ túi nhưng ông Tín chia sẻ "không được vui trong bụng". "Tôi làm ruộng nhiều năm nay, kể cả vụ đông xuân, giá lúa cứ bình bình như vậy. Trong khi mọi thứ đầu vào đều tăng giá chóng mặt.

Từ lúa giống, công làm đất… đến phân bón, thuốc trừ sâu, cái gì cũng tăng. Tôi có đất nhà, chứ nhiều người thuê đất để trồng lúa, huề hoặc lỗ. Tiền lời cả vụ lúa kéo dài hơn 3 tháng vất vả mà chỉ đạt trên dưới 2 triệu đồng/công là quá bèo.

Gần đây, vật giá tiêu dùng đều nhảy múa khiến chi phí sinh hoạt hằng ngày phát sinh. Thật lòng thì thu nhập từ trồng lúa không đủ trang trải cuộc sống", ông Tín giãi bày.

Nhà không có đất nhưng do mê làm ruộng, ông Nguyễn Văn Hoàng (xã Cô Tô, tỉnh An Giang) thuê 30 công để trồng giống lúa Nhật là DS1. Ông Hoàng khoe giống lúa mà ông chọn gieo sạ trong vụ hè thu này có nhiều ưu điểm vượt trội, năng suất cao.

Đầu vụ lúa phát triển tốt nhưng khi vào giai đoạn lúa làm đòng, gặp mưa nhiều và nước dâng nên bị ảnh hưởng đáng kể. Năng suất lúa tươi chỉ còn khoảng 800kg/công, giảm 200kg so vụ năm trước.

"Không chỉ mất mùa, giá bán cũng giảm mạnh, thương lái chỉ mua 6.000 đồng/kg. Trừ chi phí, tôi cầm chắc lỗ 1 triệu đồng/công. Gần 100 ngày hì hục ngoài ruộng, không tính công, bay mất của tôi 30 triệu đồng, thiệt là buồn", ông Hoàng thở dài.

Phải thay đổi cách làm để có thu nhập ổn định

Trong khi nhiều nông dân trồng lúa theo truyền thống đang lao đao, thì những nông dân "kiểu mới" sống khá khỏe.

Ông Nguyễn Văn Thanh (phường Mỹ Xuyên, TP Cần Thơ) là một trong số ấy. Trước đây, ông làm 25 công ruộng theo kiểu tự bơi. Tự mua giống, tự sản xuất, khi lúa chín, tự liên hệ thương lái bán lúa.

"Tôi vào tổ hợp tác lúa chất lượng cao được ba năm. Doanh nghiệp hỗ trợ giống ST25, được hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu đầu ra. Không chỉ chốt giá sàn đảm bảo cho nông dân có lời, khi thị trường tăng, doanh nghiệp cũng mua tăng theo, rất có lợi.

Từ ngày tôi gia nhập tổ hợp tác, lợi nhuận trồng lúa thơm luôn ổn định từ 3 - 4 triệu đồng/công. Chưa gieo sạ, tôi đã biết trước mình được lời bao nhiêu, nên rất an tâm", ông Thanh chia sẻ.

Sau nhiều năm trồng lúa theo kiểu truyền thống, giờ đây các ông Nguyễn Trung Tín, Nguyễn Văn Hoàng cũng mong sớm vào tổ hoặc hợp tác xã để cùng liên kết nhau, chung tay làm lúa chất lượng theo cánh đồng mẫu lớn, được bao tiêu đầu ra để ổn định sản xuất và cuộc sống gia đình.

"Bây giờ tôi phải thay đổi cách nghĩ, cách làm mới hòa nhập, tồn tại được. Chứ tự bơi như lâu nay sẽ bị bỏ lại phía sau, trước sau gì tôi cũng bán đất thôi", ông Tín nói.

Một doanh nghiệp kinh doanh lúa gạo tại Cần Thơ cho hay do đầu tư chuỗi sản xuất khép kín nên rất cần liên kết với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu rộng lớn.

"Gạo chất lượng của đơn vị có thương hiệu riêng, do vậy cần sự ổn định, bền vững. Hợp tác với nông dân là một trong cách làm hiệu quả mà chúng tôi đang triển khai", chủ doanh nghiệp này bật mí.

Ông Trần Thanh Hiệp - phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang - cho hay vụ lúa hè thu 2026, tỉnh xuống giống 499.496ha và đã thu hoạch hơn 165.000ha.

Theo ông Hiệp, sở đã chỉ đạo đơn vị liên quan tăng cường thông tin về tình hình triều cường, mưa lũ để giúp nông dân bảo vệ vụ lúa hè thu 2026 và chủ động phối hợp với doanh nghiệp, thương lái thu mua lúa cho người dân.

Trong khi đó, ông Ngô Công Thức - phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang thông tin UBND tỉnh đã có quyết định phê duyệt danh mục chi tiết về dự án đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Tỉnh đã đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, triển khai, xúc tiến, mời gọi các doanh nghiệp tham gia và chú trọng đến chế biến giá trị sản phẩm.

Đặc biệt mời gọi các doanh nghiệp tham gia vào Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long; hỗ trợ doanh nghiệp tạo thương hiệu gạo Việt Nam, giúp nông dân trồng lúa gia tăng lợi nhuận.

Diện tích lúa hè thu 2026 của 5 tỉnh, gồm An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau khoảng 1,217 triệu ha.

Tuy nhiên nguồn cung gạo thế giới khá dồi dào, nhất là từ Ấn Độ và Pakistan. Do vậy theo một doanh nghiệp kinh doanh lúa gạo, khả năng giá lúa thời gian tới có thể bằng hoặc dao động tăng nhẹ, khó tăng sốc như các năm 2023, 2024.