Trung Quốc giới thiệu giải pháp chống sa mạc hóa tại COP17

Một mô hình gấu trúc khổng lồ chào đón khách tham quan “Gian hàng Trung Quốc” tại Hội nghị lần thứ 17 các bên tham gia Công ước Liên hợp quốc về Chống Sa mạc hóa (UNCCD COP17), diễn ra tại thủ đô Ulan Bator của Mông Cổ.

Bên trong gian hàng, các bức ảnh, video và hiện vật giới thiệu câu chuyện vượt ra ngoài khuôn khổ một cuộc triển lãm, đó là hành trình Trung Quốc ứng phó với sa mạc hóa trong nước và chia sẻ kinh nghiệm với những quốc gia đang đối mặt với thách thức tương tự.

Từ phục hồi đồng cỏ suy thoái đến kiểm soát sự mở rộng của sa mạc, kinh nghiệm của Trung Quốc ngày càng nhận được sự quan tâm quốc tế. Các công nghệ, chuyên môn và phương pháp của nước này cũng đang được áp dụng tại nhiều quốc gia.

Trung Quốc trong cuộc chiến chống sa mạc hóa

Trung Quốc là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất bởi sa mạc hóa, với các vùng đất khô hạn rộng lớn trải dài ở phía tây bắc, phía bắc và đông bắc. Trước thực trạng này, Bắc Kinh khởi động Chương trình Rừng chắn gió Tam Bắc vào năm 1978 nhằm ngăn sa mạc mở rộng và phục hồi đất suy thoái.

Kể từ khi chương trình được triển khai, tỷ lệ che phủ rừng và đồng cỏ tại các khu vực thuộc dự án đạt 40,76%, trong khi 67,82% diện tích đất cát có thể xử lý đã được kiểm soát.

Từ năm 2021, Trung Quốc đã phục hồi hơn 15 triệu ha đồng cỏ suy thoái. Gần 81 triệu ha đồng cỏ khác cũng được phục hồi thông qua các biện pháp cấm chăn thả và khoanh nuôi.

Những nỗ lực kiểm soát sa mạc hóa tại nhiều khu vực của Trung Quốc trong những năm gần đây không chỉ mang lại lợi ích sinh thái mà còn tạo ra những giá trị kinh tế thiết thực cho người dân địa phương.

Kể từ khi Trung Quốc phát động giai đoạn cao điểm của chương trình “Tam Bắc” vào năm 2023, khoảng 1,526 triệu nông dân và người chăn nuôi đã có việc làm gần nơi sinh sống thông qua các chương trình đổi công lấy hỗ trợ. Tổng cộng 100 dự án kết hợp bảo tồn sinh thái với phát triển công nghiệp đã được triển khai, đưa tổng giá trị sản lượng của các ngành lâm nghiệp và đồng cỏ tại khu vực dự án vượt 800 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 119,04 tỷ USD.

Trung Quốc cũng xây dựng khoảng 3.528 km đường cao tốc xuyên sa mạc, qua đó kiểm soát 6,8 triệu mu (khoảng 453.333 ha) đất sa mạc, đồng thời mở thêm các tuyến đường để nông dân và người chăn nuôi địa phương phát triển kinh tế, cải thiện đời sống.

Chỉ trong vài thập niên, Trung Quốc đã chuyển từ một quốc gia tiếp nhận hỗ trợ quốc tế về môi trường xanh thành một trong những nước cung cấp chuyên môn hàng đầu thế giới về phục hồi đất. Đây cũng là quốc gia đầu tiên đảo ngược tình trạng suy thoái đất và thu hẹp diện tích sa mạc.

Mishal Al-Fawaz, Giám đốc Cục Bảo vệ Môi trường thuộc Chính quyền tỉnh Zarqa của Jordan, đánh giá Trung Quốc là “một trong những quốc gia thành công nhất trong kiểm soát sa mạc hóa trong 4 thập niên qua”.

Trong khi đó, ông Yasmine Fouad, Thư ký điều hành Công ước Liên hợp quốc về Chống Sa mạc hóa (UNCCD), người đã đến thăm Trung Quốc hồi tháng 7, nhận định Trung Quốc đã trở thành “một trong những ví dụ rõ ràng nhất trên quy mô lớn về khả năng đảo ngược tình trạng suy thoái đất”.

Bài học cho thế giới

Nasser Bouchiba, Chủ tịch Hiệp hội Hợp tác Phát triển Châu Phi - Trung Quốc tại Morocco, cho rằng thành tựu kiểm soát sa mạc hóa của Trung Quốc không chỉ phản ánh năng lực đổi mới công nghệ mà còn thể hiện tư duy quản trị đề cao sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, đồng thời cân bằng giữa bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế.

Jia Xiaoxia, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống và Kiểm soát Sa mạc hóa thuộc Cục Lâm nghiệp và Đồng cỏ Quốc gia Trung Quốc, cho biết triết lý lấy người dân làm trung tâm là nền tảng tạo nên niềm tin của Trung Quốc trong công tác phòng chống sa mạc hóa.

Theo Jia, lợi thế này thể hiện ở ba phương diện: nguồn tài chính ổn định, lâu dài, bảo đảm hoạt động phục hồi không bị gián đoạn; quy hoạch tổng thể dài hạn, giúp duy trì nỗ lực qua nhiều thế hệ; và phương thức quản trị tích hợp, xem xét đồng bộ núi, sông, rừng, đất nông nghiệp, hồ, đồng cỏ và đất cát thay vì triển khai các biện pháp riêng lẻ.

Al-Fawaz cho rằng Jordan có thể học hỏi Trung Quốc về quy hoạch dài hạn, sự tham gia của cộng đồng, kết hợp bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế, ứng dụng công nghệ và nghiên cứu khoa học, cũng như duy trì sự hỗ trợ của chính phủ.

Fouad nhận định kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy khi phục hồi đất được lồng ghép vào quy hoạch phát triển tổng thể, các hoạt động bảo vệ môi trường sẽ trở thành một khoản đầu tư cho con người và sự thịnh vượng.

Trước thềm COP17, bà cho rằng ưu tiên hiện nay là chuyển những kinh nghiệm thực tiễn như vậy thành hợp tác sâu rộng hơn, đầu tư lớn hơn và triển khai nhanh hơn, bởi quy mô suy thoái đất và hạn hán hiện nay đòi hỏi hành động mạnh mẽ và đồng bộ hơn.

Đưa kinh nghiệm Trung Quốc ra thế giới

Các chuyên gia Trung Quốc đang hỗ trợ hoạt động chống sa mạc hóa tại nhiều khu vực trên thế giới. Jia cho biết khuôn khổ hợp tác quốc tế của Trung Quốc về chống sa mạc hóa hiện bao gồm chia sẻ kinh nghiệm về chính sách và quản trị, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực, hợp tác kỹ thuật, đổi mới nghiên cứu khoa học và quản trị toàn cầu.

Tại Mông Cổ, Trung Quốc đã xây dựng các khu trình diễn phục hồi sinh thái, chia sẻ kỹ thuật thực tiễn về trồng cây và kiểm soát cát, hỗ trợ cây giống, theo dõi tình trạng cát bụi và trao đổi kiến thức nhằm nâng cao năng lực phục hồi đất của Mông Cổ.

Trung Quốc cũng tổ chức các hội thảo quốc tế để đào tạo chuyên gia chống sa mạc hóa cho các quốc gia khác. Nước này đã thiết lập các nền tảng hợp tác về chống sa mạc hóa Trung Quốc - Arab, Trung Quốc - Mông Cổ và Trung Quốc - Trung Á, đồng thời xây dựng mạng lưới Đông Bắc Á về sa mạc hóa, suy thoái đất và hạn hán.

Tháng 7, UNCCD phối hợp với Hiệp hội Kiểm soát Cát và Công nghiệp Sa mạc Quốc gia Trung Quốc thành lập Trung tâm Business for Land China Hub tại Bắc Kinh. Sáng kiến nhằm huy động các doanh nghiệp Trung Quốc tham gia phục hồi đất trên toàn cầu và chia sẻ kinh nghiệm kiểm soát sa mạc hóa của nước này.

Sheradil Baktygulov, Giám đốc Viện Chính trị Thế giới của Kyrgyzstan, nhận định hoạt động hỗ trợ chống sa mạc hóa của Trung Quốc không chỉ dừng ở lời nói mà đã mang lại những kết quả cụ thể.

Theo Baktygulov, các công nghệ của Trung Quốc như tưới nhỏ giọt, lưu trữ nước trong kênh tưới và kỹ thuật trồng cây đang được phổ biến tại Trung Á, góp phần hạn chế sự mở rộng của sa mạc.