Trung Quốc trồng sầu riêng 'hạng sang'

Những quả sầu riêng gai góc đang xuất hiện ngày càng nhiều trên các trang trại ở Hải Nam, tỉnh cực nam Trung Quốc, nơi vốn nổi tiếng với những bãi biển và khu nghỉ dưỡng nhiệt đới.

Khí hậu ấm áp biến hòn đảo này thành nơi thử nghiệm việc trồng sầu riêng, trong bối cảnh Hải Nam muốn xây dựng ngành sản xuất nội địa cho một trong những loại trái cây được người Trung Quốc ưa chuộng nhất.

Năm 2025, Trung Quốc nhập khẩu kỷ lục 1,87 triệu tấn sầu riêng tươi, trị giá khoảng 7,5 tỷ USD, cao hơn 6 lần so với một thập kỷ trước. Lượng nhập khẩu tăng mạnh từ năm 2018 khi hoạt động thương mại, vận chuyển thuận lợi hơn và sức mua của người tiêu dùng cải thiện.

Theo Aris Dacanay, chuyên gia kinh tế cấp cao phụ trách ASEAN tại HSBC, hình ảnh sầu riêng như một loại trái cây cao cấp cùng sức lan tỏa trên mạng xã hội Trung Quốc góp phần thúc đẩy nhu cầu.

“Đã có một cơn sốt sầu riêng khổng lồ, có thời điểm nhu cầu tăng khoảng 300% mỗi năm”, ông nói.

| | Những quả sầu riêng Ri6 chưa thu hoạch vẫn còn treo trên cây tại một vườn sầu riêng ở Tam Á (Trung Quốc). Ảnh: CNA. |

Từ những cây giống tình cờ đến ngành sầu riêng

Cây sầu riêng đã được trồng rải rác tại Hải Nam từ những năm 1950, nhưng chưa từng hình thành ngành sản xuất thương mại. Bước ngoặt đến gần như tình cờ vào năm 2014. Chủ một trang trại chôm chôm ở huyện Bảo Đình khi đó tới Đông Nam Á tìm cây giống măng cụt và được một người ươm tặng 100 cây giống sầu riêng với hy vọng tạo dựng thị trường cho loại quả này tại Trung Quốc.

Những cây giống được mang về Hải Nam và trồng dọc các tuyến đường. Vài năm sau, khoảng 40 cây bắt đầu cho quả.

Thành công này nhanh chóng thu hút sự chú ý của các doanh nghiệp địa phương. Công ty Nông nghiệp Youqi Hải Nam bắt đầu trồng sầu riêng quy mô lớn tại Tam Á từ năm 2015. Hiện doanh nghiệp có hơn 1.000 ha vườn sầu riêng trên đảo.

“Nhu cầu sầu riêng tại thị trường nội địa rất lớn”, Phó tổng giám đốc Zhang Xilai nói. “Chúng tôi nhận thấy ngành này có tiềm năng và có thể tạo ra một ngành mới”.

Sau nhiều năm thử nghiệm, Hải Nam bắt đầu bước vào giai đoạn trồng sầu riêng thương mại từ năm 2023, theo CCTV. Đến năm 2026, Hainan Daily cho biết diện tích sầu riêng trên toàn đảo đã vượt 50.000 mu, tương đương hơn 3.300 ha. Tuy nhiên, chỉ khoảng 30% diện tích bắt đầu cho quả.

Tam Á hiện có hàng chục hộ gia đình và doanh nghiệp trồng sầu riêng. Các vùng trồng cũng mở rộng tại Lạc Đông, Lăng Thủy và Bảo Đình.

Quy mô vẫn còn nhỏ, nhưng tốc độ mở rộng cho thấy người trồng Trung Quốc đang đặt cược dài hạn vào loại cây này.

Yang Guoping, 44 tuổi, từng làm việc trong ngành xây dựng trước khi chuyển sang nông nghiệp. Không có kinh nghiệm trồng trọt, ông dành nhiều năm học hỏi từ các chuyên gia và người trồng sầu riêng trước khi lập trang trại riêng.

Tại Lăng Thủy, ông đang đầu tư khoảng 30 triệu nhân dân tệ (4,46 triệu USD) cho trang trại rộng 34 ha cùng hệ thống hạ tầng. Ông dự kiến phải chờ 4-5 năm trước khi cây bắt đầu cho quả.

Một doanh nghiệp khác, Guolian Group, đặt mục tiêu phát triển hơn 6.700 ha sầu riêng tại Hải Nam trong 3 năm tới và mua lại những vườn nhỏ đã có cây 3-4 năm tuổi.

Nếu đạt năng suất tối đa, doanh nghiệp ước tính sản lượng có thể lên tới khoảng 100 triệu quả mỗi năm.

Tận dụng công nghệ để rút ngắn thời gian

Với người trồng sầu riêng Hải Nam, mở rộng diện tích mới chỉ là bước đầu. Một trong những rủi ro lớn nhất là bão. Cây có thể mất nhiều năm mới cho quả, nhưng một cơn bão mạnh cũng đủ quật đổ thành quả của cả một mùa vụ.

“Bạn có thể chăm một cây sầu riêng hơn 10 năm và một cơn bão cũng có thể quật đổ nó”, ông Zhang nói.

Vì vậy, các trang trại chủ động giữ cây thấp hơn so với những cây sầu riêng có thể cao tới khoảng 20 m ở Đông Nam Á. Khi cây cao 6-7 m, người trồng cắt ngọn. Một số cây được phủ bạt để giảm tác động của gió mạnh.

Nguồn nước cũng là bài toán khó. Cây sầu riêng cần đất đủ ẩm nhưng quá nhiều nước có thể khiến rễ bị ngập và thối.

Tại trang trại của Yang, nước được bơm từ chân đồi lên hồ chứa, sau đó đi qua hệ thống pha phân bón trước khi tưới cho cây. Toàn bộ quy trình có thể được điều khiển bằng điện thoại.

| | Hồ chứa nước trên đỉnh đồi của một trang trại sầu riêng tại Hải Nam. Ảnh: CNA. |

Ở một số khu vực, các nhà nghiên cứu còn thử nghiệm hệ thống quản lý nước và phân bón dựa trên dữ liệu. Một số mô hình tại Tam Á sử dụng hàng trăm chỉ số để theo dõi điều kiện sinh trưởng, với mục tiêu rút ngắn thời gian cây bắt đầu cho quả.

Nhà kính cũng được đưa vào thử nghiệm. Trong môi trường này, người trồng có thể kiểm soát tốt hơn lượng nước và điều kiện thời tiết, thậm chí điều chỉnh thời điểm cây ra hoa để đưa vụ thu hoạch vào dịp Tết Nguyên đán, khi nhu cầu thường tăng cao.

Công nghệ không dừng lại ở ngoài vườn. Tại cơ sở đóng gói của Youqi ở Tam Á, công nhân vẫn dùng cách truyền thống là gõ nhẹ vào vỏ để xác định độ chín. Nhưng sau đó, từng quả được đưa qua máy quét.

Chỉ trong vài giây, thiết bị có thể tạo hình ảnh bên trong quả mà không cần bổ vỏ, xác định số múi, tỷ lệ thịt ăn được và phát hiện một số vấn đề như sâu bệnh hay quả bị lép, Tân Hoa Xã cho biết.

Các doanh nghiệp cũng phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc, trong đó cây sầu riêng được gắn chip kết nối với hệ thống định vị Bắc Đẩu. Người mua có thể quét mã để biết quả được trồng ở đâu.

Những công nghệ này chưa chắc giúp Hải Nam giảm ngay chi phí. Ngược lại, đầu tư ban đầu có thể còn cao hơn. Nhưng người trồng kỳ vọng chúng giúp chuẩn hóa quy trình, nâng hiệu quả và quan trọng hơn là tạo ra chất lượng ổn định.

| | Những quả sầu riêng được đưa qua máy quét để đánh giá độ chín và hàm lượng thịt quả mà không cần làm vỡ vỏ tại nhà máy đóng gói của Công ty Nông nghiệp Youqi Hải Nam ở Tam Á (Trung Quốc). Ảnh: CNA. |

Không chạy đua sản lượng, nhắm sầu riêng cao cấp

Dù diện tích tăng nhanh, Hải Nam vẫn khó cạnh tranh về quy mô với các vùng trồng sầu riêng lớn ở Đông Nam Á.

Một chuyên gia của Học viện Khoa học Nông nghiệp Hải Nam ước tính diện tích sầu riêng tại khu vực Đông Nam Á đã vượt 660.000 ha. Ngay cả khi Hải Nam mở rộng lên 20.000 ha, đây vẫn là quy mô tương đối nhỏ.

Vì thế, các nhà trồng sầu riêng tại đây không đặt mục tiêu cạnh tranh bằng sản lượng.

“Chúng tôi chỉ có thể trồng những giống phù hợp ở những khu vực phù hợp, tạo ra trái cây chất lượng cao và bán với giá tốt”, chuyên gia Feng Xuejie nói với CNA.

Một trong những lợi thế của Hải Nam nằm ở khoảng cách tới thị trường tiêu dùng lớn nhất của họ.

Sầu riêng nhập khẩu phải trải qua hành trình dài trước khi tới tay người mua. Trong khi đó, sầu riêng Hải Nam có thể được để trên cây lâu hơn trước khi thu hoạch và đưa tới các thành phố Trung Quốc trong thời gian ngắn hơn.

Một quả được hái vào buổi sáng thậm chí có thể xuất hiện trên bàn ăn vào chiều cùng ngày.

“Đó là lợi thế rất lớn đối với sầu riêng chất lượng cao”, ông Zhang nói.

| | Hàng nghìn ha sầu riêng đang được mở rộng tại Hải Nam khi người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng chuộng loại quả này. Ảnh: Tân Hoa Xã. |

Tại chợ đầu mối trái cây Hongxingang ở Tam Á, nguồn cung sầu riêng địa phương vẫn chưa ổn định. Người bán Yu Qian muốn nhập thêm hàng nhưng cho biết sản lượng hiện chưa đủ.

Một người bán khác, Shen Junhe, nhận xét các lô sầu riêng Hải Nam thường nhỏ và không đều so với hàng nhập khẩu.

Với một số người tiêu dùng, tuy nhiên, nguồn gốc không quan trọng bằng hương vị. Liu Xudong, du khách đến từ Trường Xuân, đã mua 3 quả sầu riêng trong thời gian ở Hải Nam.

“Tôi không quá quan tâm đến giống hay nguồn gốc. Nếu ngon, tôi sẽ mua”, người này nói.

Trong khi đó, ngành sầu riêng Hải Nam vẫn đang hình thành. Các hiệp hội tổ chức đào tạo và trao đổi kỹ thuật, còn những người trồng có kinh nghiệm hỗ trợ người mới.

“Chúng tôi thực sự không cạnh tranh với nhau. Chúng tôi giúp đỡ lẫn nhau”, Lang Haibo, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Tam Á, nói.

Trong khi đó, với những người trồng như Yang, giấc mơ không chỉ nằm ở những quả sầu riêng. Khi cây trưởng thành, ông muốn biến trang trại thành điểm đến du lịch, nơi du khách có thể hái và thưởng thức sầu riêng ngay tại vườn, đồng thời lưu trú giữa những ngọn đồi nhiệt đới.

Hải Nam có thể chưa đủ sức thay đổi bản đồ cung ứng sầu riêng của Trung Quốc. Nhưng với hàng nghìn ha cây đang lớn lên, hệ thống canh tác thông minh và một thị trường khổng lồ ngay trước mắt, hòn đảo này đang cố tạo ra một vị trí riêng trong cuộc chơi.

Nguồn: https://lifestyle.zingnews.vn/trung-quoc-trong-sau-rieng-hang-sang-post1683794.html