Từ bỏ hóa chất, nâng chất lượng cà phê

Thay đổi từng vườn cà phê

Giữa những vườn cà phê xanh ngát ở xã Kon Gang (tỉnh Gia Lai), sự thay đổi trong cách canh tác đang hiện hữu: hạn chế thuốc hóa học, tăng phân hữu cơ, giữ thảm cỏ và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để trả lại dinh dưỡng cho đất.

Với hơn 3 ha cà phê tại thôn Ktu, gia đình ông Nguyễn Trung Đoàn là một trong những hộ đã kiên trì với cách làm này nhiều năm. Cả diện tích cà phê già lẫn diện tích mới tái canh đều được chăm sóc theo hướng hữu cơ.

Ông Đoàn cho biết, gia đình đã khoảng 10 năm không sử dụng phân bón hóa học. Những năm gần đây, thuốc bảo vệ thực vật cũng được hạn chế thấp nhất. Thay vào đó, gia đình sử dụng phân ủ và các chế phẩm vi sinh để cải thiện đất. Cách làm này giúp bảo vệ sức khỏe gia đình. Về kinh tế, cây cà phê mang lại hiệu quả khá tốt, thu nhập đủ để gia đình trang trải cuộc sống.

Theo ông Đoàn, việc chuyển đổi phương thức canh tác không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Người trồng phải thay đổi từ cách nhìn về đất, nguồn dinh dưỡng đến cách phòng trừ sâu bệnh. Khi đất khỏe, cây cà phê có điều kiện sinh trưởng tốt hơn, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào vật tư hóa học.

Cùng ở thôn Ktu, bà Trương Thị Màu cũng chọn cách trồng cà phê hạn chế hóa chất. Với bà, giữ lại thảm cỏ trong vườn không phải để bỏ mặc vườn cây mà là một cách giữ đất, giữ nước.

“Gia đình tôi không phun thuốc hóa học, không dùng thuốc diệt cỏ. Cỏ mọc thì mình phát để tạo lớp hữu cơ bổ sung trở lại cho đất, đồng thời giữ ẩm, nhất là trong mùa khô. Nếu phát sạch cỏ, đến mùa mưa đất rất dễ bị xói mòn, cây cà phê cũng bị ảnh hưởng. Hơn nữa, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thì sức khỏe của mình được đảm bảo. Mặt khác, khi bán cà phê cho doanh nghiệp, sản phẩm sạch cũng có giá cao hơn”, bà Màu chia sẻ.

Cùng nông dân "nuôi đất"

Từ những hộ tiên phong, canh tác cà phê theo hướng hữu cơ, bền vững đang dần trở thành hướng sản xuất chung tại HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Tam Điệp Xanh.

Thành lập cuối năm 2024, HTX hiện có 14 thành viên chính thức và hàng chục thành viên liên kết, xây dựng vùng nguyên liệu cà phê hơn 100 ha. Điểm đáng chú ý trong quá trình hoạt động của HTX là thay đổi nhận thức của người sản xuất. Thay vì chỉ tập trung vào năng suất, các thành viên được hướng dẫn quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe đất, hệ vi sinh và khả năng duy trì năng suất ổn định trong dài hạn.

Ông Phạm Văn Kha, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Tam Điệp Xanh cho biết, trước đây nhiều hộ chủ yếu sản xuất theo cách truyền thống, sử dụng nhiều hóa chất. Sau các lớp tập huấn, người dân dần nhận ra muốn cây cà phê khỏe thì trước hết đất phải khỏe. Khoảng 5 năm qua, HTX duy trì tập huấn, hướng dẫn thành viên 4 lần mỗi năm về chăm sóc cà phê theo hướng bền vững, không sử dụng các loại thuốc hóa học bị cấm, ưu tiên phân vi sinh và tăng cường hệ vi sinh trong đất.

“HTX đang hướng đến xây dựng hệ sinh thái sản xuất phù hợp với điều kiện của vùng cà phê. Cùng với sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh, các thành viên được khuyến khích duy trì thảm cỏ, trồng cây che bóng và cây che phủ đất. Đây cũng là giải pháp giúp giữ ẩm, hạn chế xói mòn và bảo vệ đất trong điều kiện thời tiết ngày càng diễn biến thất thường”, ông Kha chia sẻ.

Không chỉ tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, HTX còn hướng đến kết nối khâu chế biến và tiêu thụ. Khi đầu ra gắn với yêu cầu chất lượng, người dân có thêm động lực để duy trì phương thức canh tác bền vững, thân thiện với môi trường.

“Thời gian tới, HTX tiếp tục hướng bà con trồng thêm cây bóng mát, cây che phủ và duy trì thảm cỏ trên đất. Đây là hướng đi chúng tôi xác định sẽ tiếp tục thực hiện để phát triển cây cà phê bền vững hơn”, ông Kha nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Kim Anh, Trưởng Phòng Kinh tế xã Kon Gang, địa phương đang vận động người dân chuyển dần sang sản xuất nông nghiệp bền vững, trong đó chú trọng cây cà phê và hồ tiêu. Người dân được hướng dẫn tiết kiệm nước tưới, tăng sử dụng phân hữu cơ, hạn chế phân hóa học nhằm cải tạo đất, giúp cây sinh trưởng khỏe, giảm sâu bệnh.

“Địa phương định hướng người dân sản xuất theo các tiêu chuẩn phù hợp với yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường, qua đó nâng giá trị nông sản. Cùng với sử dụng chế phẩm sinh học, chúng tôi khuyến khích bà con tận dụng phụ phẩm như vỏ cà phê để sản xuất phân bón hữu cơ, vừa giảm chất thải, vừa bổ sung dinh dưỡng cho cây trồng. Bên cạnh đó, xã đang đẩy mạnh xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, tạo cơ sở để sản phẩm có xuất xứ rõ ràng, nâng cao năng suất và hạn chế sâu bệnh”, ông Kim Anh thông tin.