Tưới quá nhiều nước gây hại rễ như thế nào?

Tưới quá nhiều nước làm đất sũng nước, lấp đầy các khe hở vốn chứa không khí, khiến rễ thiếu oxy, không hô hấp được, ngừng hút nước và dinh dưỡng, rễ tơ chết dần. Rễ yếu lại là cửa ngõ cho nấm gây thối rễ (Phytophthora, Pythium, Fusarium) tấn công. Hậu quả: lá vàng, héo rũ (dù đất ướt), rụng lá, rụng hoa quả, cây còi cọc, nặng thì chết. Ngoài ra, tưới thừa còn rửa trôi phân bón, làm đất bí, tốn nước và tiền điện.

Cơ chế gây hại

1. Thiếu oxy ở vùng rễ: rễ cần oxy để hô hấp, tạo năng lượng hút nước và chất dinh dưỡng. Đất ngập nước, oxy cạn kiệt nhanh.
2. Rễ tơ chết: rễ tơ – bộ phận hút chính – chết đầu tiên.
3. Tích tụ chất độc: trong điều kiện yếm khí, đất sinh ra một số chất độc (khí, ion sắt, mangan khử) gây hại rễ.
4. Nấm bệnh tấn công: nấm ưa ẩm phát triển mạnh, xâm nhập rễ yếu → thối rễ.
5. Mất dinh dưỡng: đạm, kali bị rửa trôi; một phần đạm mất dưới dạng khí.

Dấu hiệu cây bị tưới thừa nước

• Lá vàng (thường từ lá già), mất bóng, có thể rụng.
• Héo rũ dù đất ẩm – dễ nhầm với thiếu nước.
• Mép lá cháy nâu, đọt non ngừng phát triển.
• Rễ thâm nâu, đen, mềm nhũn, có mùi hôi; ít rễ trắng.
• Gốc có rêu, nấm, cổ rễ thâm.
• Mặt đất luôn ẩm ướt, có rêu xanh, nước đọng lâu.
• Hoa, quả non rụng.

Cây nhạy cảm với úng

• Rất nhạy: sầu riêng, hồ tiêu, cây có múi, đu đủ, thanh long, chanh dây, nhiều loại rau.
• Khá chịu: lúa (cây ưa nước), một số cây họ đậu, rau muống.

Cách khắc phục khi đã tưới thừa

1. Ngừng tưới cho đến khi đất vùng rễ ráo trở lại.
2. Thoát nước: khơi rãnh, phá chỗ đọng nước.
3. Cào bớt lớp tủ dày quanh gốc cho đất thoáng.
4. Xới nhẹ mặt đất ở mép tán (không xới sâu làm đứt rễ).
5. Phòng nấm rễ: vi sinh đối kháng, thuốc theo khuyến cáo nếu có dấu hiệu thối rễ.
6. Kích rễ khi cây bắt đầu hồi: humic, axit amin, lân liều nhẹ.
7. Không bón phân hóa học mạnh lúc rễ đang yếu.

Cách tưới đúng để tránh úng

• Kiểm tra độ ẩm đất vùng rễ trước khi tưới, không tưới theo lịch cứng nhắc.
• Tưới đủ, không thừa; ưu tiên tưới nhỏ giọt.
• Lên luống, làm mô cho cây nhạy úng.
• Cải tạo đất bằng hữu cơ để thoát nước tốt hơn.
• Giảm tưới khi trời mát, âm u, có mưa.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao phân biệt cây thiếu nước và thừa nước khi cùng bị héo? Kiểm tra đất và rễ: đất khô, rễ trắng → thiếu nước; đất ướt, rễ thâm thối → thừa nước. Cây thiếu nước tưới vào sẽ hồi nhanh; cây thừa nước tưới thêm còn héo nặng hơn.

Cây trồng chậu hay bị úng không? Có, nếu chậu không có lỗ thoát nước hoặc giá thể bí. Đục lỗ đáy, dùng giá thể tơi, không để đĩa lót đọng nước.

Tưới nhỏ giọt có gây úng không? Ít khi, nhưng nếu chạy quá lâu, quá thường xuyên ở đất sét, vẫn có thể làm vùng rễ sũng nước. Cần điều chỉnh thời gian tưới theo độ ẩm đất.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.