'Về với dân' đoạt Giải B Giải Báo chí Quốc gia

Ngày 1/7/2025 đánh dấu cột mốc lịch sử của đất nước Việt Nam, lần đầu tiên sau gần 80 năm Nhà nước cách mạng Việt Nam, cuộc chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương từ 3 cấp sang 2 cấp chính thức được triển khai thực hiện. Đó là một cuộc cải cách mang tính lịch sử, mang tầm chiến lược, toàn diện và mang tầm kiến tạo sâu sắc.

Với tinh thần đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, đặt ra yêu cầu rất cao về đổi mới tổ chức bộ máy, đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của toàn bộ hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính là một chủ trương lớn, đặc biệt quan trọng của Đảng và Nhà nước ta, mang tính chiến lược lâu dài, thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn trong việc xây dựng một nền hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân tốt hơn.

Trên tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”, với mục tiêu cổ vũ, động viên cũng như chung tay tháo gỡ khó khăn, vướng mắc với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bắt đầu thực hiện từ ngày 1/7/2025, Báo Nông nghiệp và Môi trường đã họp bàn, tổ chức triển khai các nhóm phóng viên đi về cơ sở, mang theo tinh thần xuyên suốt của mô hình chính quyền mới: "Về với dân".

Nhóm phóng viên của Báo Nông nghiệp và Môi trường đi thực tế ở những vùng đất xa xôi, địa đầu của Tổ quốc như Hồ Thầu (tỉnh Tuyên Quang), Sín Chéng (tỉnh Lào Cai), Minh Đài (tỉnh Phú Thọ), cho đến miền biển (đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh), vùng đồng bằng sông Hồng (tỉnh Hưng Yên), miền Trung (tỉnh Hà Tĩnh)...

Hàng tháng trời đồng hành, ghi chép lại tỉ mẩn, chân thực câu chuyện về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, với những luồng gió mới, tinh thần phụng sự nhân dân cũng như nhằm góp tiếng nói tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, Báo *Nông nghiệp và Môi trường *đã đăng tải liên tục 10 kỳ phóng sự “Về với dân” (nhóm tác giả: Hoàng Tuấn Anh, Nguyễn Kiên Trung, Khương Đình Trung, Nguyễn Thị Nga, Nguyễn Thanh Tiến).

Nội dung của loạt bài là bức tranh khá toàn diện về mô hình chính quyền 2 cấp; là những câu chuyện chân thực về làn gió mới với tinh thần phụng sự nhân dân, lấy người dân làm trung tâm; là tiếng lòng của những cán bộ xin nghỉ chế độ nhằm tinh gọn bộ máy, khát khao cống hiến, phục vụ nhân dân của những người ở lại… Tất cả cùng làm nên bức tranh chính quyền địa phương 2 cấp trong kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam.

Bức tranh ấy gồm rất nhiều nét phác họa. Có vui, có buồn, có lo lắng, có khó khăn vướng mắc và cả những giải pháp, kiến nghị. Nhưng tựu trung lại là niềm tin và khát vọng về một mô hình mới. Những ghi chép của nhóm phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường là những bức tranh chân thực nhất từ cơ sở. Ở đó, bộ máy mới, cán bộ mới và tư duy phụng sự nhân dân cũng có nhiều điều mới mẻ hơn. Nói như anh Phượng Chàn Nu, Phó Chủ tịch UBND xã Hồ Thầu (tỉnh Tuyên Quang) là "cán bộ phải đi trước để khi những mô hình ấy mang lại hiệu quả, người dân sẽ dần thay đổi cách nghĩ và mạnh dạn làm theo" (bài viết "Những công bộc lội nước đi trước ở Hồ Thầu").

Cũng trong bức tranh ấy là sự nhọc nhằn, gian khó của buổi đầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Đến nỗi ông Viên Đình Hiệp, Chủ tịch UBND xã Sín Chéng, tỉnh Lào Cai gọi là "áp lực khủng khiếp" (bài "Ghi ở Sín Chéng").

Nhóm phóng viên cũng đến xã Minh Đài (Phú Thọ), thời điểm “xã Minh Đài chịu ảnh hưởng của bão số 5, trời mưa như trút. Chủ tịch Nghĩa tất bật trở về sau chuyến thị sát tình hình sạt lở trên tuyến đường từ khu Thuận đi sang Vinh Quang. (bài viết "Đêm ở Minh Đài - Võ Miếu").

Nếu Hồ Thầu là câu chuyện về khát vọng phát triển, Sín Chéng là câu chuyện tận tụy phục vụ, Minh Đài phản ánh áp lực chuyển đổi thì Võ Miếu lại mang đến những tín hiệu đầu tiên về hiệu quả của cuộc cải cách.

Lãnh đạo xã kể cho chúng tôi nghe về quyết định cho thuê đất đầu tiên được ký sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động. Trước đây, một bộ hồ sơ phải đi qua nhiều tầng nấc trung gian. Nay nhiều thẩm quyền được phân cấp trực tiếp cho cơ sở, giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý. Người dân và doanh nghiệp không còn phải đi lại nhiều lần như trước.

Những thay đổi tưởng như nhỏ bé ấy lại tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống hằng ngày của người dân.

“Về với dân” không chỉ là ở cấp độ các cán bộ thuộc địa phương. Ngay sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là một trong những đơn vị đầu tiên cử cán bộ biệt phái về hỗ trợ các địa phương. 34 công chức của Cục Quản lý Đất đai được Bộ phân công về 34 tỉnh thành nhằm hỗ trợ thực hiện các nhiệm vụ trong lĩnh vực đất đai. Thời gian công tác 3 tháng, kể từ ngày 15/8/2025.

Và câu chuyện chân thực về cán bộ biệt phái được nhóm phóng viên “theo chân “người biệt phái” Phùng Văn Hiệp cùng với tổ công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường xuống các xã phường. Theo kế hoạch của tổ công tác, địa điểm hỗ trợ hôm ấy là các phường Bắc Hồng Lĩnh và Nam Hồng Lĩnh, nơi có nhiều vướng mắc về đất đai đang cần tháo gỡ.

Trên xe, anh Hiệp kể, thời gian biệt phái ở Hà Tĩnh, trừ những lúc họp hành, gần như ngày nào cũng tham gia cùng tổ công tác đi cơ sở. Đến thời điểm hiện tại đã trực tiếp hỗ trợ tháo gỡ tại tất cả các xã, phường. Bình quân mỗi tuần, cán bộ biệt phái sẽ xuống cơ sở 5 chuyến, theo kế hoạch sẽ đi hết 69 xã phường của Hà Tĩnh.

“Càng đi càng vỡ ra nhiều điều” - Phùng Văn Hiệp chia sẻ - "càng thấu hiểu, cảm thông với cán bộ cơ sở phụ trách lĩnh vực đất đai”. (bài viết "Cán bộ biệt phái").

Trong một buổi sáng nắng gắt, chúng tôi gặp gặp bà Lê Thị Mai. Bà Mai sinh ra, lớn lên ở xã Cẩm Mỹ, sau lấy chồng về xã Cẩm Duệ của huyện Cẩm Xuyên cũ. Bà Mai đang cẩn thận mở chiếc túi hồ sơ cũ, bên trong là giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà gia đình ông bà đã chờ đợi suốt mười lăm năm.

Mười lăm năm đi lại, kiến nghị và chờ đợi.

Nhưng sau khi mô hình chính quyền hai cấp đi vào vận hành, hồ sơ tồn đọng ấy đã được tháo gỡ. Người phụ nữ nâng tấm giấy chứng nhận trên tay với niềm vui khó giấu. Gần 15 năm mòn mỏi so với 17 ngày giải quyết nguyện vọng của gia đình, bà Mai nói: Đúng là cách mạng!

Có lẽ đó là hình ảnh đắt giá nhất mà chúng tôi mang về sau hành trình dài. Bởi cuối cùng, mọi cuộc cải cách đều phải được đo bằng sự thay đổi trong cuộc sống của người dân.

Trên hành trình ấy, chúng tôi còn gặp nhiều cán bộ biệt phái, những người rời vị trí quen thuộc ở các sở, ngành hay huyện, thị để về công tác tại cơ sở.

Có người xa gia đình. Có người gửi con nhỏ cho ông bà chăm sóc. Có người bắt đầu lại từ đầu trong môi trường hoàn toàn mới.

“Người biệt phái” Tô Văn Mạnh (biệt phái đến Hưng Yên) nói với chúng tôi: “Về xã mới thấy hết những khó khăn của cơ sở”.

Câu nói ấy phần nào lý giải ý nghĩa sâu xa của cuộc cải cách. Khi khoảng cách giữa chính quyền và nhân dân được rút ngắn, cán bộ cũng gần hơn với thực tiễn. Những vấn đề của người dân hiện lên rõ ràng hơn và năng lực của mỗi cán bộ được kiểm chứng trực tiếp hơn.

Trước khi kết thúc hành trình, chúng tôi có dịp trò chuyện với Giáo sư Phan Xuân Sơn. Ông gọi việc tinh gọn bộ máy hiện nay là một “cuộc cách mạng trong cách mạng”, hướng tới xây dựng bộ máy tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả.

Theo ông, bộ máy mới đòi hỏi những cán bộ mới. Cuộc cải cách này không có chỗ cho những người thiếu năng lực, thiếu trách nhiệm và thiếu phẩm chất. Bởi ở cấp cơ sở, mọi biểu hiện quan liêu, trì trệ hay né tránh trách nhiệm đều bộc lộ rất rõ.

Ngẫm lại chặng đường đã đi qua, chúng tôi hiểu vì sao ông nói như vậy. Ở Hồ Thầu, người dân nhìn vào những triền núi, đồi xanh tốt để đặt niềm tin vào cán bộ. Ở Sín Chéng, người dân cảm nhận sự gần gũi của chính quyền qua thái độ tận tình phục vụ. Ở Minh Đài, ánh đèn vẫn sáng lúc nửa đêm trở thành minh chứng cho tinh thần trách nhiệm công vụ. Còn ở Hà Tĩnh, tấm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau mười lăm năm chờ đợi chính là thước đo rõ ràng nhất về hiệu quả của cải cách. Sau tất cả, mọi thước đo cuối cùng vẫn nằm ở nhân dân.

Những câu chuyện trên suốt hành trình vẫn còn nguyên trong tâm trí chúng tôi: căn phòng nhỏ ở Hồ Thầu, những chiếc bàn ghép thành nơi nghỉ trưa ở Sín Chéng, những hộp mì ăn vội giữa đêm mưa Minh Đài và nụ cười của người dân Hà Tĩnh sau 15 năm mới nhận được tấm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của mình.

Một cuộc cải cách lớn chắc chắn chưa thể đánh giá chỉ sau vài tháng vận hành. Phía trước vẫn còn nhiều khó khăn, nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Nhưng trên suốt hành trình từ Hồ Thầu đến Hà Tĩnh, điều chúng tôi nhìn thấy rõ nhất là sự chuyển động của những con người đang từng ngày bước gần hơn về phía nhân dân. Có lẽ đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa nhất của cuộc cải cách này.

Bởi sau tất cả những thay đổi về tổ chức hay mô hình quản lý, đích đến cuối cùng vẫn là con người, là cuộc sống của người dân, là niềm tin của người dân và là hình ảnh những người cán bộ đang lặng lẽ trở về đúng vị trí vốn có của mình: những người công bộc của dân.

Với chúng tôi, hành trình “Về với dân” còn là hành trình trở về với những giá trị cốt lõi của nghề báo.

Giữa thời đại công nghệ số, khi thông tin có thể lan truyền chỉ trong vài giây, vẫn có những câu chuyện không thể tìm thấy trong báo cáo hay trên màn hình máy tính. Chỉ khi trực tiếp đến cơ sở, đi trên những con đường vùng cao, ngồi trong những trụ sở xã còn sáng đèn lúc nửa đêm hay chứng kiến niềm vui của người dân khi một vướng mắc kéo dài được giải quyết, người làm báo mới cảm nhận đầy đủ hơi thở của cuộc sống.

Nghề báo trước hết là nghề của sự hiện diện. Hiện diện ở nơi cuộc sống đang diễn ra, ở những nơi đất nước đang chuyển động và ở giữa nhân dân để lắng nghe, ghi nhận, phản ánh trung thực những đổi thay của thực tiễn. Hành trình từ Hồ Thầu, Sín Chéng, Minh Đài đến Hà Tĩnh giúp chúng tôi hiểu rằng phía sau mỗi chủ trương lớn luôn là những con người cụ thể đang ngày đêm cống hiến, và phía sau mỗi thành quả đều có những câu chuyện cần được kể lại.

Nhân dịp 21/6, nhìn lại chuyến đi ấy, chúng tôi càng thấm thía rằng trách nhiệm của người làm báo không chỉ là đưa tin, mà còn là đồng hành cùng cuộc sống, góp phần lan tỏa những giá trị tích cực, bồi đắp niềm tin của nhân dân vào những đổi thay của đất nước. Và có lẽ, phần thưởng lớn nhất của nghề báo chính là được đi, được thấy, được lắng nghe và được kể lại những câu chuyện chân thực của cuộc sống bằng tất cả sự trân trọng và trách nhiệm của mình.