'Vừng ơi...mở ra'

Xây dựng hệ sinh thái sản xuất - chế biến - tiêu thụ vừng Dự án “Nâng cao năng suất và tăng cường chuỗi giá trị vừng tại Việt Nam” do Chính phủ Hàn Quốc tài trợ, triển khai trong giai đoạn 2025 - 2027 tại Nghệ An và Đồng Tháp nhằm hỗ trợ toàn diện cho ngành hàng vừng Việt Nam. Theo ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), vừng là cây trồng truyền thống có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khô hạn và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, sản xuất vừng hiện nay vẫn còn phân tán, thiếu liên kết chuỗi, giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng. Vì vậy, việc đầu tư đồng bộ cho chuỗi giá trị vừng không chỉ nhằm nâng cao năng suất mà còn hướng tới tái tổ chức sản xuất, phát triển chế biến và mở rộng thị trường xuất khẩu theo hướng bền vững. Ông Mậu thông tin, Dự án được triển khai với cách tiếp cận toàn diện và đồng bộ, từ xây dựng mô hình trình diễn chế biến, nhân giống vừng tại hai tỉnh, chuyển giao công nghệ hiện đại từ Hàn Quốc đến nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, hợp tác xã và nông dân. Đồng thời, Dự án cũng thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị theo mô hình hợp tác công - tư, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế, đặc biệt là thị trường Hàn Quốc. “Đáng chú ý, đây là mô hình hợp tác ODA không chỉ dừng ở hỗ trợ thiết bị hay đào tạo kỹ thuật mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái sản xuất - chế biến - tiêu thụ bền vững, có khả năng nhân rộng sau khi Dự án kết thúc”, ông Mậu chia sẻ. Ông Kim Hyun Woo, Tùy viên Nông nghiệp - Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam tin tưởng nếu được triển khai thành công, Dự án không chỉ góp phần hình thành một ngành công nghiệp vừng mới tại Việt Nam mà còn có khả năng thu hút thêm đầu tư từ Chính phủ và các tổ chức tư nhân trong tương lai. Qua đó, Dự án có thể trở thành mô hình ODA tiêu biểu và giàu ý nghĩa trong hợp tác nông nghiệp giữa hai nước. Ông Kim Hyun Woo cho rằng việc lựa chọn Nghệ An và Đồng Tháp để triển khai Dự án cũng mang nhiều ý nghĩa chiến lược. Nghệ An là vùng sản xuất vừng tiêu biểu của khu vực miền Trung, trong khi Đồng Tháp đại diện cho khu vực miền Nam. Việc triển khai đồng thời tại hai địa phương có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng khác nhau sẽ tạo ra hiệu quả bổ trợ về vùng miền, từ đó mở ra cơ hội hình thành những mô hình sản xuất đa dạng và hiệu quả hơn. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, vừng là cây ngắn ngày giàu dinh dưỡng, dễ trồng, thích nghi tốt với điều kiện khô hạn và đất bạc màu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đây được xem là cây trồng có nhiều lợi thế và được ngành nông nghiệp ưu tiên trong chuyển dịch cơ cấu sản xuất. Khuyến nông là cầu nối quan trọng Theo ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, sự kiện khởi động Dự án sẽ mở ra hành trình mới nhằm nâng tầm giá trị cây vừng Việt Nam. “Đây có thể là một hành trình nhìn qua tưởng nhỏ bé, giản dị nhưng chúng tôi tin rằng kết quả của nó sẽ tạo ra sự lan tỏa và một động lực mới cho sản xuất nông nghiệp”, ông nói. Ông Thanh cho rằng, với cách tiếp cận mới của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đối với nông nghiệp, nông dân và nông thôn, Dự án được kỳ vọng sẽ trở thành mô hình tiêu biểu trong thời gian tới. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia được giao làm đầu mối triển khai Dự án với mục tiêu từng bước định vị chuỗi sản xuất cây vừng trong thực tiễn với cầu nối là lực lượng khuyến nông vẫn đang ngày đêm gắn bó trực tiếp với nông dân, hợp tác xã và đồng ruộng. “Điều chúng tôi mong muốn không chỉ là những kết quả kiểm đếm được trong khuôn khổ Dự án mà là hiệu quả lan tỏa ngoài thực tế sản xuất, để cây vừng có thể trở thành sinh kế mới cho người dân”, ông Thanh bày tỏ. Với vai trò là cơ quan đầu mối phía Việt Nam, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cam kết phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia Hàn Quốc và các địa phương để triển khai Dự án hiệu quả, đồng thời sẵn sàng lắng nghe, tiếp nhận ý kiến từ cơ sở để kịp thời điều chỉnh, tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện. Một điểm mới đáng chú ý của Dự án, theo ông Lê Quốc Thanh là tư duy phát triển thị trường ngay từ khi bắt đầu tổ chức sản xuất. Nếu trước đây chủ yếu tập trung vào sản xuất thì nay phải tiếp cận theo hướng thị trường và kinh tế nông nghiệp, gắn sản xuất với xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và tiêu thụ sản phẩm. Ông kỳ vọng Dự án không chỉ hình thành chuỗi giá trị và vùng sản xuất vừng mới tại Nghệ An, Đồng Tháp mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều địa phương có điều kiện sinh thái tương đồng. “Kết quả lớn nhất mà chúng tôi mong muốn là định vị được chuỗi giá trị sản xuất vừng mới trong nông nghiệp, tạo sinh kế bền vững cho người dân và mở ra hướng phát triển mới cho ngành hàng vừng Việt Nam”, ông Lê Quốc Thanh nhấn mạnh. Bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An thông tin, cây vừng đã được người dân trong tỉnh trồng từ lâu đời với diện tích hiện dao động khoảng 3.000 - 4.000ha mỗi năm. Tuy nhiên, sản xuất vẫn còn manh mún, hiệu quả kinh tế chưa cao và chưa hình thành được vùng chuyên canh gắn với chế biến, tiêu thụ theo chuỗi giá trị bền vững. Vì vậy, Nghệ An kỳ vọng Dự án sẽ trở thành động lực thúc đẩy mở rộng sản xuất, nâng cao năng suất và từng bước hình thành chuỗi giá trị vừng bền vững. Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp cho biết, diện tích trồng vừng của tỉnh đã giảm mạnh từ hơn 8.500ha năm 2016 xuống còn chưa đầy 500ha vào năm 2023 do hạn chế về cơ giới hóa, chất lượng giống và thiếu liên kết chuỗi. Theo ông, Dự án được kỳ vọng sẽ trở thành chìa khóa giúp tái cấu trúc ngành hàng vừng theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng. Đồng Tháp cam kết phối hợp chặt chẽ với các đơn vị triển khai, tạo điều kiện về hạ tầng, thủ tục và logistics để Dự án đạt hiệu quả, hướng tới khôi phục cây vừng thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của địa phương.