Xuất khẩu nông sản gặp thách thức dịp cuối năm
Xuất khẩu nông sản gặp thách thức dịp cuối năm
Trong khi xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam ghi nhận kết quả tích cực trong 8 tháng đầu năm, các thị trường nhập khẩu tiếp tục điều chỉnh và nâng yêu cầu về an toàn thực phẩm, dư lượng và kiểm dịch động thực vật (SPS). Những thay đổi diễn ra với tần suất ngày càng cao, buộc doanh nghiệp phải chủ động thích ứng nếu muốn duy trì đơn hàng trong những tháng cuối năm.
Theo tổng hợp của Văn phòng SPS Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1–15/9/2026, các thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã đưa ra 33 thông báo về các biện pháp SPS, gồm 20 thông báo dự thảo lấy ý kiến và 13 thông báo đã có hiệu lực. Nội dung trải rộng từ giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, phụ gia thức ăn chăn nuôi đến độc tố vi nấm và kiểm dịch thực vật.
Tại EU, trong số các thông báo SPS mới có những quy định liên quan trực tiếp tới an toàn thực phẩm và phụ gia thức ăn chăn nuôi. Khối này tiếp tục rà soát giới hạn dư lượng tối đa đối với nhiều hoạt chất bảo vệ thực vật. Theo Văn phòng SPS Việt Nam, một số mức dư lượng dự kiến được điều chỉnh thấp hơn đáng kể so với quy định hiện hành của Việt Nam đối với những mặt hàng như xoài, cà chua, trà, quả có múi, dâu tây và ớt.
EU cũng đang duy trì chế độ kiểm soát tăng cường đối với một số nông sản Việt Nam. Sầu riêng chịu tần suất kiểm tra 20%, thanh long 30%, trong khi đậu bắp và một số loại ớt có thể bị kiểm tra tới 50% khi nhập khẩu. Cùng với đó là các yêu cầu kiểm dịch mới đối với một số đối tượng sinh vật gây hại.
Không chỉ EU, Trung Quốc cũng tiếp tục hoàn thiện hệ thống kiểm soát thực phẩm nhập khẩu. Từ ngày 1/6/2026, nước này triển khai Nghị định 280 về quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài theo phương thức quản lý rủi ro, áp dụng với 17 nhóm thực phẩm nhập khẩu và mở rộng phạm vi quản lý đối với một số cơ sở lưu trữ ở nước ngoài. Doanh nghiệp nhập khẩu đồng thời phải khai báo chính xác mã số đăng ký của doanh nghiệp nước ngoài khi làm thủ tục hải quan.
Ở khu vực Trung Đông - châu Phi, từ đầu năm đến ngày 10/9, Văn phòng SPS Việt Nam ghi nhận 127 thông báo, cao nhất trong ba khu vực Trung Quốc, EU và Trung Đông - châu Phi. Các quy định mới tập trung vào nhiều nhóm sản phẩm như gạo, chuối tươi, gia vị, thảo mộc khô và thực phẩm chế biến. Chẳng hạn, Jordan dự thảo sửa đổi tiêu chuẩn đối với gạo nhập khẩu, trong đó có yêu cầu về ghi nhãn bằng tiếng Ả Rập, tiêu chuẩn Halal, cùng các giới hạn về vi sinh vật, độc tố nấm mốc, chất ô nhiễm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam cần đặc biệt lưu ý, điển hình Ukraine đang đề xuất đưa sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh từ Việt Nam vào diện kiểm soát tăng cường để kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Trong khi đó, Đài Loan (Trung Quốc) đề xuất sửa đổi quy định kiểm dịch đối với thực vật và sản phẩm thực vật nhập khẩu, trong đó Việt Nam được bổ sung vào danh sách khu vực liên quan đến một số sinh vật gây hại.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, từ ngày 1/1 đến 10/9/2026, riêng ba khu vực trên đã đưa ra 249 biện pháp SPS, trong đó 99 biện pháp đã có hiệu lực. Con số này cho thấy yêu cầu kỹ thuật tại các thị trường nhập khẩu đang được cập nhật liên tục, thay vì là một hệ thống tiêu chuẩn cố định mà doanh nghiệp có thể đáp ứng một lần rồi duy trì lâu dài.
Các biện pháp SPS mới không chỉ nằm ở việc tiêu chuẩn cao hơn, mà còn ở yêu cầu doanh nghiệp phải kiểm soát sâu hơn toàn bộ chuỗi sản xuất. Từ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, hóa chất, thức ăn chăn nuôi đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc, mỗi khâu đều có thể trở thành điều kiện để một lô hàng được chấp nhận tại thị trường nhập khẩu.
Văn phòng SPS Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất cập nhật yêu cầu của từng thị trường trước khi tổ chức sản xuất và ký hợp đồng xuất khẩu; kiểm soát vật tư đầu vào, ghi chép nhật ký sản xuất, thực hiện truy xuất nguồn gốc và chủ động kiểm nghiệm những chỉ tiêu có nguy cơ cao trước khi xuất khẩu.
Cách tiếp cận này cũng phù hợp với định hướng của ngành nông nghiệp trong giai đoạn cuối năm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tập trung tháo gỡ các rào cản kỹ thuật, đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hoàn thiện yêu cầu truy xuất nguồn gốc đối với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực.
Đồng thời, cơ quan quản lý đang chuyển mạnh sang cảnh báo sớm. Khi phát hiện quy định có khả năng tác động tới nông sản Việt Nam, Văn phòng SPS Việt Nam sẽ cảnh báo tới cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và người sản xuất. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã tổ chức các hội nghị cập nhật quy định SPS đối với những thị trường lớn như Trung Quốc, RCEP và EU, đồng thời xây dựng đầu mối hỏi đáp SPS tại 34 tỉnh, thành phố.
Diễn biến này xuất hiện trong thời điểm xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đang duy trì đà tăng trưởng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 8 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này đạt 49,3 tỷ USD, tăng 7% so với cùng kỳ, đưa cán cân thương mại đạt mức xuất siêu 14,25 tỷ USD. Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất, chiếm 22,7% thị phần; Hoa Kỳ chiếm 19,1% và Nhật Bản chiếm 6,8%.
Với mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cả năm lên 74,2 tỷ USD, 4 tháng cuối năm toàn ngành cần đạt khoảng 24,9 tỷ USD, tương đương bình quân 6,23 tỷ USD mỗi tháng. Đây là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoàn thành kế hoạch xuất khẩu, trong khi các rào cản kỹ thuật tại những thị trường lớn tiếp tục được cập nhật.