Cà phê bung đọt non nhưng quả bị rụng là do đâu?

Cà phê bung đọt non mạnh mà quả lại rụng là dấu hiệu cây đang mất cân đối dinh dưỡng: dinh dưỡng bị kéo về phía đọt, lá non thay vì nuôi trái. Nguyên nhân thường gặp là bón thừa đạm, mưa nhiều đột ngột sau thời gian khô, tưới quá đẫm, thiếu kali – canxi – bo, chồi vượt mọc nhiều không tỉa, đôi khi kèm theo rệp, nấm bệnh trên đọt và chùm quả. Xử lý đúng là giảm đạm, bổ sung kali – canxi, tỉa chồi vượt và điều chỉnh nước.

Vì sao đọt non "giành" dinh dưỡng của quả?

Cây cà phê có hai "nơi tiêu thụ" dinh dưỡng chính: phần sinh trưởng (đọt, lá, cành mới, chồi vượt) và phần sinh sản (hoa, quả). Khi điều kiện kích thích sinh trưởng quá mạnh, cây ưu tiên nuôi đọt; quả non, nhất là quả đang lớn nhanh, thiếu dinh dưỡng nên cuống yếu và rụng.

Các nguyên nhân thường gặp

1. Bón thừa đạm

• Bón nhiều urê hoặc NPK nhiều đạm một lần, nhất là giữa – cuối mùa mưa.
• Cây ra lá xanh đậm, đọt non mập, chồi vượt nhiều.

2. Mưa nhiều đột ngột hoặc tưới quá đẫm

• Sau thời gian khô, mưa lớn liên tục làm cây hút nước mạnh, bung đọt hàng loạt.
• Đất ẩm kéo dài cũng làm rễ hút đạm mạnh, cây "mọng nước".

3. Thiếu kali, canxi, bo

• Thiếu kali: cây không đủ sức vận chuyển dinh dưỡng về quả, quả nhỏ, dễ rụng.
• Thiếu canxi, bo: cuống quả yếu, dễ rụng khi gặp mưa gió.

4. Chồi vượt không được tỉa

• Mùa mưa chồi vượt mọc rất nhanh từ thân chính, hút lượng lớn dinh dưỡng.
• Vườn bỏ tỉa chồi vượt vài tuần là cây mất cân đối rõ.

5. Sâu bệnh trên đọt và chùm quả

• Rệp sáp, rệp vảy tập trung ở chùm quả non và đọt non.
• Nấm hồng, thán thư, khô cành làm quả rụng; cần phân biệt với rụng sinh lý.

6. Cây mang quả quá tải

• Vườn sai quả mà dinh dưỡng không đủ thì cây tự rụng bớt quả để cân bằng.

Cách xử lý

1. Ngừng hoặc giảm bón đạm trong giai đoạn này.
2. Bổ sung kali (bón gốc khi đất ẩm), phun canxi – bo qua lá để cuống quả chắc hơn.
3. Tỉa chồi vượt định kỳ, cắt bỏ đọt non mọc quá dày trong tán.
4. Thoát nước tốt, không tưới thêm khi đang mưa nhiều.
5. Kiểm tra rệp, nấm trên chùm quả và đọt; xử lý đúng đối tượng nếu mật độ cao.
6. Điều chỉnh lịch bón phân cho các năm sau: đạm tập trung đầu mùa mưa, kali tăng dần về cuối mùa mưa.

Phân biệt rụng quả do bung đọt và rụng sinh lý

• Rụng sinh lý: thường xảy ra sau đậu quả một thời gian, quả rụng rải rác, cây không bung đọt mạnh; đây là cơ chế tự điều chỉnh bình thường.
• Rụng do bung đọt: xảy ra cùng lúc với đợt đọt non mạnh, chồi vượt nhiều, lá xanh đậm; rụng nhiều ở các chùm gần đọt.
• Rụng do bệnh: quả có vết đen, khô, thối; cành có thể khô theo.

Câu hỏi thường gặp

Có nên phun thuốc hạn chế đọt cho cà phê không? Không nên tự ý dùng các chất ức chế sinh trưởng khi chưa có hướng dẫn kỹ thuật. Cách an toàn là giảm đạm, tăng kali, tỉa chồi và điều chỉnh nước.

Quả đã rụng nhiều thì có cứu được không? Quả đã rụng không cứu được, nhưng xử lý kịp thời giúp giữ số quả còn lại và tránh rụng tiếp. Quan trọng là điều chỉnh để những đợt sau cây không mất cân đối.

Bón kali lúc này có làm cây ngừng ra đọt không? Kali không làm cây ngừng ra đọt hoàn toàn, nhưng giúp cân bằng giữa sinh trưởng và nuôi quả, quả bám chắc hơn và nhân chắc hơn.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương để xác định đúng nguyên nhân trên vườn mình.