Cách chọn gốc ghép phù hợp?

Chọn gốc ghép phù hợp cần dựa vào: (1) tương hợp với giống ghép – cùng loài hoặc gần loài, vết ghép liền tốt, không bị "chân voi" (gốc to, ngọn nhỏ) hay chết dần sau vài năm; (2) khả năng chống chịu điều kiện vườn – chịu bệnh vùng rễ (như nấm Phytophthora gây thối rễ, xì mủ), tuyến trùng, chịu hạn, chịu mặn, chịu úng tùy vùng; (3) bộ rễ khỏe, phát triển mạnh; (4) cây gốc ghép khỏe, sạch bệnh, đúng tuổi, đúng kích thước để ghép; (5) ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất, chất lượng trái của giống ghép. Gốc ghép nên lấy từ cây khỏe, nguồn hạt hoặc cây nhân giống rõ ràng, ưu tiên những loại đã được khuyến cáo cho vùng và đã có kinh nghiệm thực tế tại địa phương.

Vai trò của gốc ghép

• Quyết định bộ rễ – khả năng hút nước, dinh dưỡng, chống chịu bệnh vùng rễ, hạn, mặn, úng.
• Ảnh hưởng sức sinh trưởng, kích thước cây, tuổi thọ vườn.
• Có thể ảnh hưởng năng suất, thời gian ra hoa, chất lượng trái.

Tiêu chí chọn gốc ghép

1. Tương hợp với giống ghép

• Cùng loài, cùng chi gần là tốt nhất.
• Đã có kinh nghiệm ghép thành công, vườn sống lâu, không bất hợp sau vài năm.

2. Chống chịu điều kiện vườn

• Vùng có bệnh thối rễ, xì mủ: chọn gốc có khả năng chống chịu tốt hơn.
• Vùng tuyến trùng: chọn gốc kháng hoặc chịu tuyến trùng (ví dụ cà phê vối ghép trên gốc chịu tuyến trùng ở một số mô hình).
• Vùng hạn: gốc rễ sâu, chịu hạn.
• Vùng nhiễm mặn, úng: gốc chịu mặn, chịu úng tương ứng.

3. Chất lượng cây gốc ghép

• Khỏe, thân thẳng, không sâu bệnh.
• Đúng tuổi, đúng đường kính để ghép theo phương pháp đã chọn.
• Bộ rễ phát triển tốt, không cong, không cuộn đáy bầu.

4. Nguồn gốc rõ ràng

• Hạt gốc ghép lấy từ cây mẹ khỏe, chọn lọc.
• Mua cây giống ở cơ sở uy tín, có công bố nguồn gốc gốc ghép và mắt ghép.

Một số lưu ý theo cây trồng (tham khảo)

• Sầu riêng: gốc ghép ảnh hưởng lớn đến khả năng chống chịu bệnh xì mủ, thối rễ; nhiều nhà vườn chọn gốc từ hạt cây khỏe, có mô hình ghép nhiều gốc (gốc cõng) để tăng bộ rễ.
• Cà phê: ghép chồi giống mới lên gốc cà phê cũ khỏe khi cải tạo vườn (xem ghép cải tạo vườn cà phê già).
• Cây có múi, bơ, xoài: chọn gốc phù hợp với đất và bệnh phổ biến tại vùng.

Bà con nên hỏi cơ sở giống và cán bộ khuyến nông về gốc ghép đã được khuyến cáo cho vùng mình.

Câu hỏi thường gặp

Gốc ghép từ hạt hay từ cây giâm, chiết? Gốc ghép từ hạt thường có rễ cọc khỏe, ăn sâu; gốc từ giâm, chiết đồng đều di truyền hơn nhưng rễ có thể nông hơn. Tùy loại cây và mục đích.

Chồi mọc từ gốc ghép có nên giữ không? Không. Phải tỉa bỏ chồi gốc ghép thường xuyên để dinh dưỡng tập trung cho cành ghép.

Làm sao biết gốc ghép không tương hợp? Vết ghép phình to bất thường, cây sinh trưởng kém, vàng lá, gãy ở vết ghép hoặc chết dần sau vài năm.

Xem thêm sự khác nhau giữa ghép cành và chiết cành.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc cơ sở giống uy tín tại địa phương.