Cách phòng bệnh héo xanh trên cây rau màu?

Bệnh héo xanh (do vi khuẩn Ralstonia sống trong đất, xâm nhập qua rễ, làm tắc mạch dẫn) khiến cây héo rũ đột ngột trong khi lá vẫn còn xanh, thường gặp trên cà chua, ớt, cà tím, khoai tây, gừng, lạc, thuốc lá, chuối…. Bệnh lây qua đất, nước tưới, cây giống, dụng cụ và chưa có thuốc chữa hiệu quả khi cây đã nhiễm. Phòng bệnh dựa vào: luân canh với cây không phải ký chủ (đặc biệt lúa nước), dùng giống kháng hoặc gốc ghép kháng, cây giống sạch bệnh, làm đất – lên luống cao thoát nước, bón vôi, hữu cơ và vi sinh đối kháng, tránh làm tổn thương rễ, nhổ bỏ cây bệnh sớm và xử lý vôi chỗ cây bệnh.

Nhận biết bệnh héo xanh

• Cây héo rũ nhanh vào buổi trưa nắng, ban đầu chiều tối có thể hồi lại, vài ngày sau héo hẳn.
• Lá vẫn xanh khi cây đã héo (khác với héo vàng do nấm).
• Cắt ngang thân sát gốc, thấy mạch dẫn thâm nâu; ngâm đoạn thân vào cốc nước trong, sau một lúc thấy dịch vi khuẩn màu trắng đục như sợi khói chảy ra – dấu hiệu đặc trưng.
• Bệnh thường xuất hiện thành ổ, lan theo hướng nước chảy.

Điều kiện bệnh phát triển

• Nhiệt độ cao, ẩm độ đất cao, mưa nhiều hoặc tưới tràn.
• Đất trồng liên tục cây họ cà, khoai tây, gừng.
• Rễ bị tổn thương do tuyến trùng, xới xáo, côn trùng.

Biện pháp phòng bệnh

1. Luân canh

• Luân canh với lúa nước hoặc cây không phải ký chủ (họ hòa thảo như bắp…) trong thời gian đủ dài.
• Không trồng liên tục cà chua, ớt, cà tím, khoai tây trên cùng mảnh đất.

2. Giống

• Dùng giống kháng hoặc chống chịu héo xanh được khuyến cáo.
• Ghép cà chua, ớt trên gốc ghép kháng (ví dụ gốc cà tím dại kháng bệnh) – biện pháp hiệu quả ở vùng có áp lực bệnh cao.
• Cây giống sạch bệnh từ vườn ươm uy tín.

3. Làm đất, thoát nước

• Lên luống cao, rãnh thoát nước tốt.
• Không tưới tràn; ưu tiên tưới nhỏ giọt, tưới gốc.
• Tránh để nước từ ruộng bệnh chảy sang ruộng sạch.

4. Cải tạo đất

• Bón vôi, đặc biệt đất chua.
• Phân hữu cơ hoai, chế phẩm vi sinh đối kháng (Bacillus, Trichoderma và các chế phẩm sinh học được khuyến cáo).
• Phơi ải đất kỹ trước khi trồng.

5. Tránh tổn thương rễ

• Hạn chế xới sâu sát gốc, vun gốc nhẹ.
• Phòng tuyến trùng, sâu xám, dế.

6. Vệ sinh

• Nhổ bỏ cây bệnh ngay khi phát hiện (cả rễ), cho vào bao mang ra khỏi ruộng tiêu hủy.
• Rải vôi bột vào hố cây bệnh.
• Khử trùng dụng cụ, rửa ủng khi đi từ ruộng bệnh sang ruộng sạch.

7. Thuốc

• Một số thuốc, chế phẩm có tác dụng hạn chế lây lan khi bệnh mới xuất hiện (theo khuyến cáo), nhưng không chữa khỏi cây đã héo. Tham khảo hoạt chất tại mục thuốc bảo vệ thực vật.

Câu hỏi thường gặp

Phân biệt héo xanh và héo do thiếu nước thế nào? Héo do thiếu nước sẽ hồi khi tưới; héo xanh không hồi dù đất đủ ẩm, và có dịch vi khuẩn khi ngâm thân vào nước.

Đất đã bị héo xanh bao lâu mới trồng lại cà chua? Vi khuẩn tồn tại lâu trong đất; nên luân canh nhiều vụ (lúa nước là tốt nhất) hoặc dùng cây ghép trên gốc kháng.

Có nên phun thuốc cho cả ruộng khi thấy vài cây héo xanh? Nên nhổ bỏ ngay cây bệnh, rải vôi, giảm tưới tràn; dùng chế phẩm theo khuyến cáo cho khu vực xung quanh để hạn chế lây lan.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật tại địa phương.