Cách quản lý bệnh khảm lá sắn?

Bệnh khảm lá sắn do virus gây ra, lây lan qua hom giống nhiễm bệnh và bọ phấn trắng.

Bệnh khảm lá sắn do virus gây ra, lây lan qua hom giống nhiễm bệnh và bọ phấn trắng. Bệnh không có thuốc chữa cho cây đã nhiễm, nên quản lý dựa vào dùng hom giống sạch bệnh, chọn giống kháng hoặc chống chịu, nhổ bỏ tiêu hủy cây bệnh sớm, quản lý bọ phấn và không lấy hom từ ruộng có bệnh. Làm đồng loạt cả cánh đồng, cả vùng mới hạn chế được bệnh lây lan.

Nhận biết bệnh khảm lá sắn

Lá có các mảng xanh nhạt, vàng xen kẽ xanh đậm như khảm (dạng loang lổ).
Lá bị biến dạng, xoăn, nhăn nheo, phiến lá nhỏ lại, có khi méo lệch.
Cây sinh trưởng kém, lùn, củ nhỏ, năng suất và hàm lượng tinh bột giảm.
Cây nhiễm sớm (từ hom giống) thường bị nặng nhất.

Cần phân biệt với thiếu dinh dưỡng (vàng lá đều, không biến dạng) hoặc nhện đỏ, bọ trĩ (lá có chấm li ti, mặt dưới có côn trùng nhỏ).

Con đường lây lan

Hom giống nhiễm virus: đây là con đường lây lan chính và xa nhất, khi nông dân lấy hom từ ruộng bệnh hoặc mua hom không rõ nguồn gốc.
Bọ phấn trắng: chích hút cây bệnh rồi truyền virus sang cây khỏe trong ruộng và giữa các ruộng gần nhau.
Dụng cụ cắt hom cũng có thể góp phần lây lan khi dùng chung.

Biện pháp quản lý

1. Dùng hom giống sạch bệnh

Lấy hom từ ruộng không có triệu chứng bệnh, tốt nhất là ruộng nhân giống sạch bệnh được kiểm soát.
Không mua, không trao đổi hom giống từ vùng đang có dịch.
Chọn hom ở phần thân bánh tẻ, khỏe, không có vết bệnh.

2. Chọn giống kháng hoặc chống chịu

Ưu tiên các giống được cơ quan chuyên môn khuyến cáo có khả năng kháng hoặc chống chịu bệnh khảm lá ở địa phương.
Hỏi trạm khuyến nông, trạm trồng trọt và bảo vệ thực vật về giống phù hợp vùng mình.

3. Nhổ bỏ và tiêu hủy cây bệnh

Thăm ruộng thường xuyên, nhất là 1–3 tháng đầu sau trồng.
Nhổ bỏ ngay cây có triệu chứng, gom ra khỏi ruộng và tiêu hủy (chôn hoặc đốt theo quy định địa phương).
Trồng dặm bằng hom sạch bệnh nếu còn sớm.
Không để cây bệnh lại làm nguồn lây cho cả ruộng.

4. Quản lý bọ phấn trắng

Theo dõi mật độ bọ phấn trên mặt dưới lá.
Dùng bẫy dính màu vàng để theo dõi và giảm mật độ.
Khi mật độ cao, có thể phun thuốc theo khuyến cáo; lưu ý thuốc chỉ giảm lây lan, không chữa được cây đã bệnh.
Vệ sinh cỏ dại quanh ruộng, nơi bọ phấn trú ẩn.

5. Thời vụ và luân canh

Trồng tập trung, đồng loạt theo khung thời vụ của địa phương để hạn chế bọ phấn chuyển từ ruộng này sang ruộng khác.
Luân canh với cây trồng khác không phải ký chủ của virus để cắt nguồn bệnh.

6. Chăm sóc tốt để cây chống chịu

Bón phân cân đối, đặc biệt là kali, giúp cây khỏe hơn.
Làm cỏ, giữ ruộng sạch.

Báo cáo khi phát hiện bệnh

Khi phát hiện cây có triệu chứng khảm lá, bà con nên báo cho cán bộ khuyến nông hoặc trạm bảo vệ thực vật địa phương để được hướng dẫn và phối hợp xử lý trên diện rộng. Bệnh lây theo vùng nên một hộ làm tốt mà các hộ xung quanh không làm thì vẫn dễ tái nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

Có thuốc nào chữa khỏi bệnh khảm lá sắn không? Hiện không có thuốc chữa cây đã nhiễm virus. Các biện pháp chỉ nhằm phòng ngừa và hạn chế lây lan.

Ruộng đã bị bệnh thì có nên lấy hom làm giống vụ sau? Không nên. Hom từ cây bệnh sẽ mang virus sang vụ sau, làm bệnh nặng hơn ngay từ đầu.

Cây bị nhẹ có cần nhổ bỏ không? Nên nhổ bỏ, nhất là khi cây còn nhỏ. Cây bệnh dù nhẹ vẫn là nguồn lây cho các cây khác thông qua bọ phấn.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc trạm bảo vệ thực vật địa phương để được hướng dẫn cụ thể.