Cách quản lý bọ trĩ trên rau màu?

Quản lý bọ trĩ (bù lạch) trên rau màu (dưa, ớt, cà, đậu, hành, cải…) cần phát hiện sớm bằng bẫy dính xanh dương/vàng và kiểm tra đọt, hoa, mặt dưới lá; giữ ẩm, tưới phun mưa nhẹ khi khô nóng; dùng màng phủ phản quang, lưới chắn côn trùng; vệ sinh cỏ dại, luân canh; bảo vệ thiên địch (bọ xít bắt mồi, nhện); ưu tiên chế phẩm sinh học; khi mật độ cao mới dùng thuốc, phun kỹ vào đọt, hoa, mặt dưới lá và luân phiên hoạt chất. Bọ trĩ rất nhỏ, sinh sản nhanh, phát triển mạnh khi khô nóng và kháng thuốc nhanh, nên không thể chỉ dựa vào thuốc.

Nhận biết bọ trĩ và triệu chứng

Côn trùng rất nhỏ, dài vài mm, màu vàng nhạt, nâu hoặc đen, di chuyển nhanh; thường trốn trong đọt non, hoa, mặt dưới lá.
Lá non xoăn, co rúm, mặt dưới lá có vệt bạc, lấm tấm chấm đen (phân bọ trĩ).
Đọt chùn, cây chậm lớn.
Hoa rụng, trái non có vết sần, sẹo, biến dạng (ớt, dưa, cà).
Bọ trĩ còn truyền virus trên một số cây (ví dụ một số bệnh héo đốm, xoăn lá).

Điều kiện phát triển

Thời tiết khô, nóng, ít mưa.
Ruộng nhiều cỏ dại, trồng liên tục cùng một loại cây.
Lạm dụng thuốc phổ rộng làm chết thiên địch.

Biện pháp quản lý

1. Theo dõi sớm

Đặt bẫy dính màu xanh dương (thu hút bọ trĩ tốt) kết hợp bẫy vàng.
Kiểm tra đọt non, hoa, mặt dưới lá 2–3 lần/tuần; gõ nhẹ đọt lên tờ giấy trắng để đếm.

2. Canh tác

Vệ sinh cỏ dại quanh ruộng (nơi bọ trĩ trú ẩn).
Luân canh với cây khác họ, cây lúa nước.
Bón phân cân đối, tránh thừa đạm (đọt non mềm thu hút bọ trĩ).
Tưới đủ ẩm; tưới phun mưa nhẹ khi khô nóng giúp giảm mật độ bọ trĩ trên lá (lưu ý bệnh nấm).

3. Vật lý

Màng phủ phản quang (bạc) làm bọ trĩ khó định hướng.
Lưới chắn côn trùng, nhà lưới với rau giá trị cao.

4. Sinh học

Bảo vệ thiên địch: bọ xít bắt mồi nhỏ, nhện bắt mồi, bọ cánh mạch.
Chế phẩm nấm ký sinh (Beauveria, Metarhizium…), chế phẩm thảo mộc theo hướng dẫn.

5. Hóa học (khi cần)

Phun khi mật độ cao, cây ở giai đoạn nhạy cảm (đọt non, ra hoa, trái non).
Phun kỹ vào đọt, hoa, mặt dưới lá, nơi bọ trĩ ẩn nấp; phun sáng sớm hoặc chiều mát.
Luân phiên thuốc khác nhóm cơ chế; bọ trĩ kháng thuốc rất nhanh.
Phun lặp lại theo hướng dẫn nhãn để diệt lứa mới nở (trứng nằm trong mô lá không bị diệt).
Tuân thủ thời gian cách ly trước thu hoạch; tham khảo hoạt chất tại mục thuốc bảo vệ thực vật.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao phun thuốc bọ trĩ mãi không hết? Do bọ trĩ ẩn sâu trong đọt, hoa; trứng nằm trong mô lá; sinh sản nhanh và kháng thuốc. Cần phun kỹ, lặp lại đúng chu kỳ, luân phiên thuốc và kết hợp biện pháp khác.

Bọ trĩ có hại nhiều trong mùa mưa không? Thường giảm trong mùa mưa nhiều; bùng phát mạnh trong mùa khô nóng.

Bẫy dính màu gì tốt cho bọ trĩ? Màu xanh dương thường thu hút bọ trĩ tốt hơn; màu vàng thu hút cả bọ phấn, rệp. Có thể dùng kết hợp.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật tại địa phương.