Cách quản lý cỏ dại trong vườn cây lâu năm?

Quản lý cỏ dại trong vườn cây lâu năm (cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, cao su, điều, cây ăn trái…) hiệu quả và bền vững là làm sạch cỏ trong vùng tán (quanh gốc), giữ thảm cỏ thấp hoặc cây che phủ giữa hàng, tủ gốc bằng vật liệu hữu cơ, cắt cỏ bằng máy thay vì phun trắng thuốc cỏ, và chỉ dùng thuốc trừ cỏ có chọn lọc, đúng lúc, tránh xa gốc cây. Mục tiêu không phải diệt sạch mọi loại cỏ mà là giảm cạnh tranh nước, dinh dưỡng với cây trồng trong khi vẫn giữ đất khỏi xói mòn.

Vì sao không nên làm cỏ "sạch trơn" cả vườn?

Đất trơ trụi dễ bị xói mòn, rửa trôi khi mưa lớn, nhất là vườn dốc.
Đất nóng, mất ẩm nhanh vào mùa khô.
Mất nơi sống của thiên địch và vi sinh vật có ích.
Phun thuốc cỏ liên tục làm đất chai, có thể ảnh hưởng rễ cây trồng.

Các biện pháp quản lý cỏ

1. Làm sạch cỏ trong vùng tán

Vùng quanh gốc (theo vòng tán) là nơi rễ hút tập trung, cần sạch cỏ để giảm cạnh tranh.
Làm thủ công, cắt bằng máy, hoặc phủ gốc để cỏ không mọc.
Không cuốc sâu làm đứt rễ.

2. Giữ thảm cỏ thấp giữa hàng

Dùng máy cắt cỏ định kỳ, giữ cỏ ở độ cao thấp.
Cỏ cắt ra để lại làm lớp phủ, tăng hữu cơ cho đất.
Đặc biệt quan trọng với vườn dốc để chống xói mòn.

3. Trồng cây che phủ đất

Cây họ đậu che phủ (lạc dại, đậu mèo…), giúp ức chế cỏ dại, bổ sung đạm, giữ ẩm.
Chọn loại không leo lên cây trồng, dễ quản lý.

4. Tủ gốc

Dùng rơm, cỏ khô, vỏ cà phê ủ, lá cây phủ quanh gốc, chừa khoảng trống quanh cổ rễ.
Vừa hạn chế cỏ, vừa giữ ẩm mùa khô, vừa bổ sung hữu cơ.

5. Thời điểm làm cỏ

Đầu mùa mưa: cỏ mọc mạnh, làm cỏ trước khi bón phân để phân không bị cỏ tranh.
Cuối mùa mưa: dọn cỏ chuẩn bị thu hoạch (dễ nhặt quả rụng với cà phê, điều).
Mùa khô: có thể để cỏ thấp hoặc cắt làm lớp phủ giữ ẩm, đồng thời làm đường ranh cản lửa.

6. Dùng thuốc trừ cỏ đúng cách (khi cần)

Ưu tiên thuốc trừ cỏ chọn lọc đúng loại cỏ cần diệt.
Phun tránh xa gốc cây, không để thuốc dính vào thân, lá, rễ lộ.
Không phun khi có gió, dùng chụp chắn để thuốc không bay.
Không phun trắng cả vườn liên tục nhiều năm.
Đọc kỹ nhãn: đối tượng cỏ, liều, cảnh báo; tra cứu tại mục thuốc bảo vệ thực vật.

7. Cơ giới hóa

Máy cắt cỏ đeo vai, máy cắt cỏ kéo theo máy kéo nhỏ giúp tiết kiệm công.

Lưu ý theo từng loại cây

Hồ tiêu, sầu riêng: rễ nhạy cảm, hạn chế tối đa thuốc cỏ gần gốc; ưu tiên cắt cỏ, tủ gốc.
Cà phê: giữ thảm cỏ giữa hàng trên đất dốc; làm sạch cỏ bồn trước các đợt bón phân.
Cao su: làm sạch cỏ hàng cây, giữ thảm phủ giữa hàng; làm ranh cản lửa mùa khô.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng thuốc cỏ không chọn lọc cho cả vườn? Không nên dùng thường xuyên. Thuốc không chọn lọc diệt mọi loại cây xanh, dễ làm hại cây trồng nếu phun sai, và làm đất trơ trụi, dễ xói mòn.

Để cỏ giữa hàng có làm cây thiếu nước không? Cỏ cao, rậm thì tranh nước. Giữ cỏ thấp bằng cắt định kỳ, kết hợp tủ gốc thì lợi ích chống xói mòn, giữ ẩm lớn hơn tác hại.

Cỏ tranh, cỏ gấu khó trị thì làm sao? Các loại cỏ có thân ngầm cần kết hợp nhổ bỏ thân ngầm, che phủ, và có thể dùng thuốc đặc trị theo khuyến cáo, phun đúng thời điểm cỏ đang phát triển mạnh.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.