Nguyên nhân cây bị vàng lá thối rễ là gì?

Cây bị vàng lá thối rễ thường là kết quả của nhiều nguyên nhân cộng lại: đất úng nước, bí chặt làm rễ thiếu oxy → rễ yếu → nấm (Phytophthora, Fusarium, Pythium…) và tuyến trùng tấn công → rễ thối → cây không hút được nước, dinh dưỡng → lá vàng.

Cây bị vàng lá thối rễ thường là kết quả của nhiều nguyên nhân cộng lại: đất úng nước, bí chặt làm rễ thiếu oxy → rễ yếu → nấm (Phytophthora, Fusarium, Pythium…) và tuyến trùng tấn công → rễ thối → cây không hút được nước, dinh dưỡng → lá vàng. Ngoài ra, bón phân sai (phân chưa hoai, phân hóa học quá liều sát gốc), đất chua, rệp sáp gốc, sùng, mối cũng góp phần. Muốn trị dứt, phải xử lý cả gốc rễ vấn đề (đất, nước) chứ không chỉ phun thuốc.

1. Úng nước, đất thoát nước kém

Đây là nguyên nhân khởi đầu phổ biến nhất.
Rễ ngâm trong đất sũng nước thiếu oxy, rễ tơ chết.
Mùa mưa, vườn thấp, mô thấp, rãnh thoát nước bị tắc là điều kiện dễ xảy ra.

2. Nấm gây bệnh rễ

Phytophthora: gây thối rễ, xì mủ thân, rất nguy hiểm trên sầu riêng, hồ tiêu (chết nhanh), cây có múi.
Fusarium, Pythium, Rhizoctonia: gây thối rễ, héo, vàng lá trên nhiều cây.
Nấm phát triển và lây lan mạnh qua nước trong mùa mưa.

3. Tuyến trùng

Tuyến trùng chích hút rễ, tạo u sưng hoặc vết thương.
Vết thương là cửa ngõ cho nấm xâm nhập → bệnh "hợp đồng" tuyến trùng – nấm.
Phổ biến trên cà phê, hồ tiêu, cây có múi, chuối.

4. Bón phân sai cách

Bón phân chuồng chưa hoai sát gốc: phân nóng, sinh khí độc, mang mầm bệnh.
Bón phân hóa học quá liều, sát gốc: xót rễ, cháy rễ.
Bón nhiều phân hóa học lâu năm, ít hữu cơ: đất chai, chua, vi sinh có lợi giảm.

5. Đất chua

Đất chua làm rễ phát triển kém, một số nấm bệnh phát triển mạnh hơn.
Cây khó hút lân, canxi, magie.

6. Côn trùng hại rễ

Rệp sáp gốc: chích hút rễ, thường đi cùng nấm.
Sùng, mối, ve sầu: cắn phá rễ.

7. Cây giống mang bệnh

Cây giống từ vườn ươm nhiễm nấm, tuyến trùng mang bệnh vào vườn ngay từ đầu.

Chuỗi diễn biến thường gặp

Mưa nhiều → đất úng → rễ yếu → nấm/tuyến trùng tấn công → rễ thối → lá vàng, cây suy → (nếu không xử lý) chết cây và lây sang cây bên cạnh.

Hướng xử lý tổng hợp

Thoát nước: khơi rãnh, làm mô, không để đọng nước.
Kiểm tra rễ để xác định nguyên nhân chính (nấm, tuyến trùng, rệp).
Xử lý theo nguyên nhân: thuốc đặc trị nấm rễ, thuốc trừ tuyến trùng, rệp sáp theo khuyến cáo, đọc kỹ nhãn.
Cải tạo đất: bón vôi (nếu chua), phân hữu cơ hoai mục, vi sinh đối kháng (Trichoderma).
Kích rễ khi cây bắt đầu hồi phục: phân lân, humic, axit amin liều nhẹ.
Không bón phân hóa học mạnh khi rễ đang yếu.
Tiêu hủy cây chết, xử lý hố trước khi trồng dặm.

Có thể tham khảo triệu chứng theo từng cây tại mục chẩn đoán bệnh cây trồng.

Cách phòng

Chọn đất thoát nước tốt, làm mô cao với cây nhạy úng.
Dùng cây giống sạch bệnh.
Bón phân hữu cơ, vôi, vi sinh định kỳ.
Tưới vừa đủ.
Theo dõi rễ định kỳ, nhất là đầu và giữa mùa mưa.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao phun thuốc nhiều mà vàng lá thối rễ vẫn không khỏi? Vì nguyên nhân gốc (úng nước, đất bí, tuyến trùng) chưa được giải quyết, hoặc dùng sai thuốc (trị nấm nhưng nguyên nhân chính là tuyến trùng và ngược lại).

Vàng lá thối rễ có lây không? Có. Nấm và tuyến trùng lây qua đất, nước, dụng cụ, cây giống. Cần xử lý sớm cây bệnh để không lan ra cả vườn.

Có nên bón nhiều phân cho cây vàng lá để cây xanh lại? Không. Rễ đã thối thì không hút được phân, bón nhiều còn làm rễ tổn thương thêm. Phải phục hồi rễ trước.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật tại địa phương để xác định đúng nguyên nhân.