Cách thụ phấn bổ sung cho cây trồng?

Thụ phấn bổ sung là chủ động đưa hạt phấn từ nhị (bộ phận đực) đến đầu nhụy (bộ phận cái) của hoa để tăng tỷ lệ đậu trái và giúp trái phát triển đều, thường áp dụng khi côn trùng thụ phấn ít, thời tiết bất lợi, cây tự thụ phấn kém hoặc trồng trong nhà màng.

Thụ phấn bổ sung là chủ động đưa hạt phấn từ nhị (bộ phận đực) đến đầu nhụy (bộ phận cái) của hoa để tăng tỷ lệ đậu trái và giúp trái phát triển đều, thường áp dụng khi côn trùng thụ phấn ít, thời tiết bất lợi, cây tự thụ phấn kém hoặc trồng trong nhà màng. Các cách phổ biến: thụ phấn bằng tay (dùng cọ, bông hoặc hái hoa đực chạm vào hoa cái), rung cây/rung chùm hoa, thụ phấn bằng máy thổi phấn, nuôi ong hoặc thu hút côn trùng thụ phấn. Hiệu quả phụ thuộc đúng thời điểm hoa cái sẵn sàng nhận phấn và phấn còn sống.

Khi nào cần thụ phấn bổ sung?

Trồng trong nhà màng, nhà lưới (ít côn trùng).
Thiếu côn trùng thụ phấn do phun thuốc nhiều, vườn ít hoa dại, thời tiết xấu.
Mưa, sương mù, nắng nóng lúc hoa nở.
Cây tự thụ phấn kém hoặc hoa đực, hoa cái nở lệch thời gian.
Muốn trái tròn đều, đủ múi (sầu riêng, mãng cầu).

Cách thụ phấn bổ sung theo nhóm cây

Cây họ bầu bí (dưa hấu, bí đỏ, dưa lưới, bầu)

Có hoa đực và hoa cái riêng (hoa cái có bầu trái nhỏ phía dưới).
Sáng sớm khi hoa vừa nở, hái hoa đực, bóc bỏ cánh, chạm nhẹ nhị vào đầu nhụy hoa cái.
Một hoa đực có thể thụ cho vài hoa cái.

Sầu riêng

Hoa nở vào chiều tối, thụ phấn tốt nhất trong khoảng tối đến đêm.
Thu phấn từ hoa đang tung phấn (tốt nhất từ cây, giống khác), dùng cọ mềm quét lên đầu nhụy.
Giúp tăng đậu trái, trái tròn đều, ít méo.

Mãng cầu (na)

Hoa có nhụy chín trước nhị nên tự thụ phấn kém.
Thu phấn từ hoa đang tung phấn (thường buổi chiều), bảo quản mát, quét lên nhụy của hoa đang ở giai đoạn nhận phấn.

Cà chua, ớt, dâu tây trong nhà màng

Rung nhẹ cây, giàn hoặc dùng máy rung, quạt nhẹ để phấn rơi lên nhụy.
Dâu tây có thể dùng cọ quét nhẹ giữa các hoa.

Thanh long

Một số giống tự thụ phấn kém; dùng cọ quét phấn lên nhụy vào ban đêm hoặc sáng sớm khi hoa nở.

Nguyên tắc để thụ phấn hiệu quả

Đúng thời điểm: khi đầu nhụy ẩm, sẵn sàng nhận phấn; phấn tơi, khô, tung tốt.
Phấn còn sống: thu phấn từ hoa mới nở; bảo quản nơi mát, khô nếu chưa dùng ngay.
Thao tác nhẹ nhàng, không làm tổn thương nhụy.
Tránh lúc mưa, hoặc che chắn sau khi thụ phấn nếu sắp mưa.
Kết hợp dinh dưỡng: phun Bo – Canxi trước ra hoa giúp phấn khỏe, đậu trái tốt.

Thu hút, bảo vệ côn trùng thụ phấn

Hạn chế phun thuốc trừ sâu phổ rộng lúc hoa nở.
Trồng hoa quanh vườn, giữ thảm thực vật đa dạng.
Đặt thùng ong trong vườn (phối hợp với người nuôi ong, tránh phun thuốc khi ong hoạt động).

Câu hỏi thường gặp

Thụ phấn bổ sung có tốn công không? Có tốn công, nhưng với cây giá trị cao (sầu riêng, dưa lưới, mãng cầu) thì hiệu quả về đậu trái và chất lượng trái thường bù được chi phí.

Có thể bảo quản phấn hoa để dùng sau không? Có thể trong thời gian ngắn ở nơi mát, khô; để lâu phấn mất sức sống.

Thụ phấn bằng tay có làm trái to hơn không? Thụ phấn đầy đủ giúp trái phát triển đều, ít méo, có thể to hơn; nhưng trái to còn phụ thuộc dinh dưỡng, nước và số trái trên cây.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.