Chăn nuôi trước áp lực môi trường: [Bài 3] Tăng quy mô, thêm áp lực

Số liệu 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy, hoạt động chăn nuôi ở khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên tiếp tục duy trì quy mô lớn. Tuy nhiên các địa phương cũng cho thấy các áp lực lên đất đai, môi trường là “bài toán khó” cho công tác quản lý.

Quy mô chăn nuôi tiếp tục mở rộng

Riêng Đắk Lắk, đến hết tháng 9, đàn heo đạt hơn 1 triệu con, tăng 0,31% so với cùng kỳ; sản lượng thịt heo đạt 190.738 tấn, tăng 6,63%. Đà tăng thể hiện rõ hơn ở Gia Lai khi ghi nhận đàn heo đạt 1.863.500 con, tăng 12,1%; đàn bò đạt 805.500 con, tăng 1,7%; đàn gia cầm đạt 19,2 triệu con, tăng 3,4% so với cùng kỳ.

Toàn tỉnh Gia Lai hiện có 1.229 dự án, cơ sở chăn nuôi đang hoạt động, gồm 84 dự án và 1.145 cơ sở chăn nuôi theo quy mô trang trại. Bên cạnh hệ thống đang vận hành, Gia Lai đã thu hút 311 dự án đầu tư vào lĩnh vực chăn nuôi, tổng diện tích khoảng 13.500ha, vốn đầu tư xây dựng 68.005 tỉ đồng.

Ở Khánh Hòa, đàn gia súc trong 9 tháng đầu năm 2026 ước đạt 729.000 con, bằng 102,9% kế hoạch; trong đó đàn heo đạt 329.000 con, đàn trâu, bò 189.000 con, đàn dê, cừu 211.000 con. Đàn gia cầm đạt khoảng 5,7 triệu con. Sản lượng thịt hơi các loại trong quý III đạt khoảng 24.000 tấn, vượt kế hoạch quý.

Những con số này cho thấy chăn nuôi tiếp tục giữ vai trò đáng kể trong sản xuất nông nghiệp của khu vực. Tuy nhiên, quy mô đàn tăng cũng đồng nghĩa nhu cầu về chuồng trại, nước phục vụ sản xuất, thu gom chất thải và kiểm soát dịch bệnh tăng theo. Nếu những điều kiện này không được tính toán đồng bộ, sức ép sẽ dồn lên hạ tầng và công tác quản lý tại địa phương.

Với Lâm Đồng, định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu đàn heo đạt 2,05 triệu con, đàn bò gần 333.000 con, đàn gia cầm 24,5 triệu con; sản lượng thịt hơi các loại phấn đấu vượt 455.000 tấn mỗi năm.

Trong khi đó, Đắk Lắk đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng trưởng giá trị sản xuất chăn nuôi bình quân trên 6% mỗi năm, nâng tỷ trọng chăn nuôi lên hơn 21% giá trị sản xuất nông nghiệp, với quy mô đàn heo khoảng 2 triệu con.

Chọn vùng nuôi, kiểm soát từ đầu

Để đạt quy mô này, các tỉnh định hướng phát triển chăn nuôi hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, đồng thời yêu cầu dự án phù hợp quy hoạch, mật độ chăn nuôi, khoảng cách an toàn và điều kiện hạ tầng.

Bố trí địa điểm là một trong những khâu quyết định khả năng vận hành ổn định của trang trại. Theo ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, khi lựa chọn vị trí xây dựng cơ sở chăn nuôi cần xem xét khoảng cách với khu dân cư, trường học, bệnh viện, chợ và nguồn nước; đồng thời bảo đảm phù hợp quy hoạch và điều kiện thực tế của từng địa bàn.

Theo ông Có, Gia Lai có 194 dự án chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao, trong đó 104 dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư và hơn 50 dự án đã đi vào vận hành. Chăn nuôi hiện chiếm khoảng 23% cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Những con số này cho thấy quy mô đầu tư đáng kể, nhưng việc phát triển dự án vẫn cần gắn với điều kiện triển khai và khả năng kiểm soát môi trường tại từng khu vực.

Khánh Hòa đã xác định 4.872ha đất dành cho chăn nuôi tập trung đến năm 2030 theo quyết định số 2279 ngày 26/6/2026. Theo ông Phan Đình Thịnh, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh, định hướng phát triển là tăng cườngan toàn sinh học, ứng dụng công nghệ và tổ chức sản xuất khép kín. Các trang trại vừa và lớn có thể áp dụng chuồng kín, hệ thống cho ăn, uống tự động, thiết bị ép phân và tuần hoàn nước nhằm nâng hiệu quả sản xuất, giảm tải cho hệ thống xử lý chất thải.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi được lựa chọn phù hợp và vận hành đúng quy trình. Kết quả kiểm tra tại các trang trại ở Lâm Đồng trong năm 2026 cho thấy những vấn đề môi trường không chỉ nằm ở việc có hay không có công trình xử lý, mà còn ở cách vận hành và theo dõi hệ thống.

Cơ quan thanh tra đã ghi nhận sự cố hầm biogas gây mùi hôi, sổ theo dõi vận hành hệ thống xử lý nước thải chưa đầy đủ, việc thu gom chất thải rắn sinh hoạt còn thiếu sót và tình trạng khai thác nước dưới đất chưa được cấp phép tại một số cơ sở.

Riêng Công ty TNHH Đầu tư - Chăn nuôi Thành Phát có 4 giếng khai thác nước dưới đất được cấp phép và 3 giếng chưa được cấp phép. Với Công ty TNHH Song Vũ Đắk Nông, kết luận thanh tra nêu sự cố rò rỉ tại van xả khí dư của hầm biogas số 1, phát sinh mùi hôi; việc báo cáo và khắc phục chưa kịp thời. Các cơ sở được yêu cầu khắc phục những tồn tại theo kết luận và báo cáo cơ quan chức năng.

Áp lực quản lý còn đến từ dịch bệnh khi đến ngày 12/9, toàn tỉnh Lâm Đồng có 23.067 con heo chết và bị tiêu hủy do dịch bệnh, với khối lượng khoảng 1.102,6 tấn. Riêng quý III, dịch phát sinh tại 49 hộ, cơ sở thuộc 27 thôn của 10 xã, phường; số heo bị tiêu hủy là 8.990 con. Số liệu này chưa tách riêng giữa hộ chăn nuôi nhỏ lẻ và trang trại quy mô lớn, nhưng cho thấy nguy cơ dịch bệnh có thể tác động đáng kể đến sản xuất.

Trong khi đó, báo cáo tháng 10/2026 của Gia Lai ghi nhận dịch tả heo Châu Phi xảy ra tại 20 hộ thuộc 9 thôn, tổ dân phố của 4 xã, phường, khiến 305 con heo với tổng khối lượng 12.195kg phải tiêu hủy. Tỉnh đã cấp phát 5.452 lít hóa chất sát trùng và tổ chức tiêm phòng hơn 14,4 triệu liều vắc xin các loại.

Vì vậy, theo các địa phương, phát triển đàn vật nuôi vì vậy cần đi cùng giám sát dịch bệnh, vệ sinh, khử trùng chuồng trại và kiểm soát vận chuyển. Nếu chỉ chú trọng tăng đàn mà không duy trì an toàn sinh học, nguy cơ dịch bệnh sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư và khả năng duy trì sản xuất.

Ngày 6/11, tại Đắk Lắk, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, Cục Chăn nuôi và Thú y, Cục Môi trường và Hội Chăn nuôi Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên”.

Diễn đàn diễn ra theo hình thức trực tiếp và trực tuyến với sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, UBND các xã, hợp tác xã, chủ trang trại, người dân và cộng đồng doanh nghiệp chăn nuôi, xử lý môi trường chăn nuôi. Chương trình tập trung trao đổi, tìm kiếm giải pháp xử lý môi trường chăn nuôi, giảm ô nhiễm và giải pháp phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững.

Thời gian: 8h ngày 6/11/2026. Địa điểm: Khách sạn Sài Gòn - Ban Mê, phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Tham gia cuộc họp Zoom: ID cuộc họp: 965 1869 0746 Mật mã: N6

Quý độc giả cũng có thể theo dõi trực tiếp tại nongnghiepmoitruong.vn.

Thông tin liên hệ: Nhà báo Thiều Ngọc Khanh, Trưởng Văn phòng đại diện Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Báo Nông nghiệp và Môi trường. Điện thoại: 0914 143 560. Hoặc Nhà báo Trần Thọ, Phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường thường trú tại Đắk Lắk. Điện thoại: 0964 149 798.