Có nên trồng xen hồ tiêu với cà phê?

Có thể trồng xen hồ tiêu với cà phê, và nhiều vườn ở Tây Nguyên đã làm để tăng thu nhập trên cùng diện tích, giảm rủi ro khi giá một loại xuống thấp. Nhưng hai cây dùng chung nước, phân và có chung một số bệnh rễ (tuyến trùng, nấm), nên chỉ nên xen khi bố trí đúng mật độ, đất thoát nước tốt và chăm sóc được cả hai cây. Xen ồ ạt, trồng quá dày thường làm cả hai cùng suy.

Lợi ích khi trồng xen

• Tăng thu nhập: tiêu và cà phê thường thu hoạch lệch thời điểm, có tiền quanh năm hơn.
• Đa dạng hóa rủi ro: giá cà phê và giá tiêu không luôn cùng chiều; khi một loại xuống, loại kia có thể bù.
• Tận dụng đất: trụ tiêu đặt trên bờ lô, hàng biên, lối đi phụ, những chỗ trước đây để trống.
• Che bóng, chắn gió: trụ sống trồng tiêu (muồng, keo dậu, lồng mức…) có thể che bóng nhẹ cho cà phê.

Rủi ro cần biết

1. Bệnh rễ dùng chung

• Tuyến trùng rễ hại cả cà phê và hồ tiêu. Vườn cà phê đã nhiễm tuyến trùng mà trồng xen tiêu thì tiêu dễ bị vàng lá, chết chậm.
• Nấm gây thối rễ phát triển mạnh khi đất ẩm, tiêu nhạy hơn cà phê rất nhiều.

2. Mâu thuẫn chế độ nước

• Cà phê cần tưới đẫm mùa khô để ra hoa đồng loạt.
• Hồ tiêu cần một thời gian khô hạn (hãm nước) để phân hóa mầm hoa, và rất sợ đọng nước quanh gốc.
• Nếu trụ tiêu nằm sát gốc cà phê, tưới cho cà phê sẽ làm gốc tiêu bị ướt quá mức đúng lúc cần hãm nước.

3. Cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng

• Trồng quá dày, tiêu leo cao che nắng cà phê, cà phê ra hoa ít.
• Phân bón cho một loại sẽ bị loại kia hút bớt, dễ thiếu nếu không tính chung.

4. Khó chăm sóc, khó cơ giới hóa

Vườn xen phức tạp hơn khi phun thuốc, tưới, thu hoạch. Thuốc dùng cho cây này có thể ảnh hưởng hoặc để lại dư lượng trên cây kia.

Cách bố trí hợp lý

• Trồng tiêu trên hàng biên, bờ lô, ven đường lô thay vì xen dày giữa các hàng cà phê.
• Nếu xen trong lô, trồng thưa: chỉ đặt trụ tiêu ở một số hố theo khoảng cách đều, chừa khoảng trống đủ rộng giữa gốc tiêu và gốc cà phê.
• Đất phải thoát nước tốt. Không trồng tiêu ở chỗ trũng trong vườn cà phê.
• Làm bồn tiêu hơi cao hơn mặt đất, khơi rãnh riêng để nước tưới cà phê không chảy vào gốc tiêu.
• Ưu tiên trụ sống hoặc trụ chết chắc chắn; trụ sống cần tỉa thường xuyên để không che quá nhiều.

Chăm sóc vườn xen

• Tính phân bón cho cả hai cây, không chỉ tính cho cây chính.
• Tăng phân hữu cơ, vi sinh đối kháng để bảo vệ rễ cho cả vườn.
• Kiểm tra tuyến trùng trước khi trồng xen; nếu vườn cà phê đã nhiễm nặng thì không nên trồng thêm tiêu.
• Khi phun thuốc, chọn thuốc phù hợp và chú ý thời gian cách ly của cả hai loại nông sản.

Khi nào không nên trồng xen?

• Vườn cà phê trên đất thấp, dễ đọng nước.
• Vườn đã có tiền sử chết nhanh, chết chậm hồ tiêu hoặc tuyến trùng nặng.
• Nhà vườn không đủ công và vốn để chăm sóc kỹ cả hai cây.

Câu hỏi thường gặp

Trồng xen tiêu có làm giảm năng suất cà phê không? Nếu trồng thưa, bố trí trên bờ lô, năng suất cà phê gần như không ảnh hưởng. Nếu trồng dày, tiêu che nắng và tranh dinh dưỡng thì năng suất cà phê sẽ giảm rõ.

Nên trồng tiêu trước hay sau khi cà phê đã lớn? Có thể trồng cùng lúc khi lập vườn mới để bố trí khoảng cách chuẩn. Với vườn cà phê đã lớn, chỉ nên trồng thêm tiêu ở các vị trí thoáng, đất cao ráo.

Vườn xen có cần tưới riêng cho tiêu không? Nên có cách tưới riêng hoặc điều chỉnh để gốc tiêu không bị ướt quá trong giai đoạn hãm nước. Tưới nhỏ giọt từng gốc là cách dễ kiểm soát nhất.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương để thiết kế vườn xen phù hợp.