Lúa bị vàng lá sau sạ do nguyên nhân nào?

Lúa vàng lá sau sạ thường do ngộ độc phèn, ngộ độc hữu cơ (rơm rạ chưa phân hủy), thiếu dinh dưỡng (đạm, lân, kẽm), ngập nước sâu hoặc trời lạnh, và đôi khi do bọ trĩ, thuốc cỏ.

Lúa vàng lá sau sạ thường do ngộ độc phèn, ngộ độc hữu cơ (rơm rạ chưa phân hủy), thiếu dinh dưỡng (đạm, lân, kẽm), ngập nước sâu hoặc trời lạnh, và đôi khi do bọ trĩ, thuốc cỏ. Muốn xử lý đúng phải xem rễ lúa, vị trí lá vàng và tình trạng nước ruộng trước khi bón thêm phân hay phun thuốc.

1. Ngộ độc phèn

Thường gặp: đất phèn, đất mới khai hoang, đầu vụ ít mưa, ruộng khô rồi lấy nước vào.

Dấu hiệu:

Lá vàng cam, chóp lá cháy, cây lùn, chậm đẻ nhánh.
Rễ màu nâu đỏ hoặc nâu đen, ít rễ trắng mới.
Nước ruộng có váng đỏ, lắng màu gạch.

Xử lý:

Thay nước: tháo nước phèn ra, đưa nước mới vào.
Bón vôi, lân nung chảy hoặc lân có canxi để giảm độ chua, tăng sức rễ.
Không bón nhiều urê lúc cây đang ngộ độc.

2. Ngộ độc hữu cơ

Thường gặp: ruộng vùi rơm rạ, gốc rạ vụ trước còn nhiều, ngập nước liên tục.

Dấu hiệu:

Lá vàng từ lá dưới lên, cây chậm phát triển.
Rễ đen, có mùi hôi thối, bóp nhẹ là đứt.
Mặt ruộng sủi bọt khí khi đi lại.

Xử lý:

Rút cạn nước, phơi ruộng vài ngày cho đất thoáng khí, rồi cho nước vào lại.
Bón lân để kích rễ mới.
Vụ sau nên xử lý rơm rạ bằng chế phẩm vi sinh phân hủy và để đủ thời gian trước khi sạ.

3. Thiếu dinh dưỡng

Thiếu đạm: lá vàng đều từ lá già, cây nhỏ, đẻ nhánh ít. Bón bổ sung đạm khi ruộng có nước.
Thiếu lân: lá xanh đậm hơi tím, cây thấp, rễ kém. Thường gặp trên đất phèn, đất bạc màu.
Thiếu kẽm: lá non có sọc trắng hoặc vàng, đốm nâu, cây lùn, thường gặp ở ruộng ngập lâu, đất kiềm. Có thể phun phân bón lá có kẽm.

4. Ngập sâu hoặc ruộng không bằng phẳng

Chỗ trũng ngập sâu, mạ non bị thiếu oxy, vàng, chết.
Chỗ cao khô, mạ bị cỏ lấn.
Khắc phục: điều chỉnh mực nước vừa phải, san phẳng ruộng cho vụ sau.

5. Trời lạnh, rét

Lúa sạ vào đợt lạnh (thường ở miền Bắc, miền Trung vụ Đông Xuân) có lá vàng nhạt, chậm sinh trưởng.
Giữ mực nước ổn định để giữ ấm, không bón đạm khi trời rét đậm; bón lân, kali và tro bếp giúp tăng sức chống chịu.

6. Bọ trĩ (bù lạch)

Thường gặp khi ruộng khô, nắng nóng giai đoạn mạ.
Lá cuốn dọc, chóp lá vàng, khô. Nhìn kỹ có con rất nhỏ ở trong lá cuốn.
Cho nước vào ruộng thường làm giảm mật độ bọ trĩ; chỉ phun thuốc khi mật độ cao.

7. Thuốc cỏ

Dùng thuốc cỏ sai liều, sai thời điểm hoặc ruộng thiếu nước khi phun có thể làm lúa vàng, cháy lá, lùn.
Thường vàng theo vệt, theo đường đi phun. Bổ sung phân bón lá, giữ nước để cây phục hồi.

Cách chẩn đoán nhanh ngoài ruộng

Nhổ vài bụi lúa vàng, rửa sạch rễ: rễ trắng là rễ khỏe; rễ nâu đỏ nghĩ đến phèn; rễ đen, hôi nghĩ đến ngộ độc hữu cơ.
Xem lá vàng ở đâu: lá già vàng trước thường do thiếu đạm hoặc ngộ độc; lá non vàng có sọc thường do thiếu vi lượng.
Xem phân bố trên ruộng: vàng thành khoảng trũng là do nước; vàng theo vệt là do thuốc; vàng đều cả ruộng thường do dinh dưỡng hoặc thời tiết.

Câu hỏi thường gặp

Lúa vàng lá có nên bón thêm urê ngay không? Không nên bón ngay khi chưa rõ nguyên nhân. Nếu lúa bị ngộ độc phèn hay hữu cơ, bón urê không giúp được mà còn làm cây yếu thêm. Hãy xử lý nước và rễ trước.

Bao lâu thì lúa vàng lá phục hồi? Nếu xử lý đúng nguyên nhân, lúa thường ra rễ trắng và lá mới xanh trở lại sau khoảng một đến hai tuần.

Làm sao phòng vàng lá ngay từ đầu vụ? Xử lý rơm rạ sớm, cày trục kỹ, san phẳng ruộng, bón lót lân và vôi nếu đất phèn, quản lý nước hợp lý ngay sau khi sạ.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương để xác định đúng nguyên nhân trên ruộng mình.