Dấu ấn văn hóa trong hạt gạo Thanh An

Đối với người dân vùng Tây Bắc, cây lúa từ lâu đã gắn liền với đời sống lao động, sinh hoạt và văn hóa cộng đồng. Qua mỗi mùa vụ, kinh nghiệm chọn giống, làm đất, dẫn nước, chăm sóc và thu hoạch lúa được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hạt gạo vì thế không chỉ là nguồn lương thực thiết yếu mà còn gắn với những bữa cơm gia đình, phong tục tập quán và nếp sống của đồng bào.

Tại xã Thanh An, tỉnh Điện Biên, việc phát triển sản phẩm gạo OCOP mở ra hướng đi mới trong khai thác giá trị nông sản địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và gìn giữ những giá trị gắn bó với đồng ruộng quê hương.

Nơi đây sản xuất lúa là hoạt động nông nghiệp gắn bó với đời sống người dân. Việc xây dựng và phát triển sản phẩm gạo theo Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) góp phần mở ra hướng sản xuất hàng hóa, từng bước nâng cao giá trị nông sản địa phương. Trong đó, các hợp tác xã có vai trò kết nối người dân, tổ chức sản xuất và hướng tới xây dựng thương hiệu gạo có nguồn gốc rõ ràng.

Chia sẻ về dấu ấn văn hóa trong hạt gạo OCOP Thanh An, đại điện xã cho biệt, ở xã Thanh An, phát triển gạo OCOP có thể được nhìn nhận từ cách người dân ứng xử với đất đai đã nuôi dưỡng mình qua bao mùa vụ. Khi các hợp tác xã và người trồng lúa chú trọng quy trình canh tác an toàn, kiểm soát chất lượng, hạn chế những tác động bất lợi đến môi trường, mỗi hạt gạo làm ra không chỉ đáp ứng yêu cầu cao mà còn thể hiện trách nhiệm với đồng ruộng quê hương. Đó là cách người Thanh An dưỡng đất, chăm cây, gìn giữ nguồn nước và trân trọng những gì thiên nhiên ban tặng. Trong tâm thức nông nghiệp truyền thống, hạt thóc còn gắn với lòng biết ơn thần linh, đất trời đã phù hộ cho mùa màng, cuộc sống no đủ. Bởi vậy, làm ra hạt gạo sạch cũng có thể xem là một cách người dân Thanh An gửi gắm lòng tri ân ấy bằng chính hành động thiết thực: làm nông nghiệp có trách nhiệm, sống hài hòa với thiên nhiên và gìn giữ nguồn sống cho các thế hệ mai sau.

Không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm phục vụ thị trường, phát triển gạo OCOP còn là cơ hội để quảng bá hình ảnh quê hương thông qua những sản vật gắn với đất đai và tập quán sản xuất của người dân. Mỗi sản phẩm gạo khi được đầu tư về chất lượng, bao bì và thông tin nguồn gốc đều có thể trở thành cầu nối đưa giá trị nông nghiệp địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng.

Bà Trần Thị Hương Quế, Giám đốc Hợp tác xã Tâm Thiện ở xã Thanh An cho biết: “Để nâng cao giá trị hạt gạo, việc tổ chức sản xuất theo hướng liên kết có ý nghĩa quan trọng. Khi tham gia hợp tác xã, các hộ nông dân có điều kiện phối hợp trong sản xuất, trao đổi kinh nghiệm và từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc chú trọng quy trình canh tác, thu hoạch, bảo quản và chế biến cũng góp phần tạo sự ổn định, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường”.

Dưới góc nhìn văn hóa, điều đáng quan tâm là những kinh nghiệm canh tác và tập quán sản xuất truyền thống được nhận diện, lưu giữ, phát huy phù hợp với điều kiện hiện nay. Những tri thức của người dân về đất đai, nguồn nước, thời vụ và đặc điểm cây lúa là một phần kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ. Khi kết hợp tri thức ấy với tiến bộ khoa học kỹ thuật, sản xuất lúa không chỉ đạt hiệu quả cao hơn mà còn góp phần duy trì sự gắn bó giữa con người với ruộng đồng.

Tuy nhiên, để sản phẩm gạo OCOP phát triển bền vững, mỗi hợp tác xã cần tiếp tục quan tâm đến chất lượng, xây dựng nhãn hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao nhận thức của thành viên về sản xuất an toàn. Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, hợp tác xã và người dân trong quảng bá sản phẩm, giới thiệu câu chuyện về vùng trồng, con người và những giá trị văn hóa gắn với hạt gạo.

Phát triển sản phẩm OCOP không chỉ là hành trình nâng tầm nông sản mà còn là dịp để mỗi địa phương nhìn lại, trân trọng những giá trị được vun đắp từ lao động sản xuất. Với xã Thanh An (Điện Biên), khi hạt gạo được nâng cao giá trị bằng chất lượng, uy tín và bản sắc riêng, sản phẩm địa phương sẽ có thêm cơ hội khẳng định vị trí trên thị trường, góp phần cải thiện đời sống người dân và gìn giữ những giá trị văn hóa gắn bó với đồng ruộng quê hương.

Với cư dân nông nghiệp Thanh An, cây lúa là nơi kết tinh những hiểu biết được chắt lọc qua nhiều thế hệ. Người làm ruộng ở Thanh An quan sát sắc trời, hướng gió, mực nước, độ ẩm của đất để lựa chọn thời điểm gieo cấy; dựa vào địa hình, nguồn nước để tính cách dẫn thủy, giữ nước; nhìn màu lá, thân cây để nhận biết tình trạng sinh trưởng. Đó là tri thức bản địa hình thành từ quá trình con người thích nghi với tự nhiên, lao động và tích lũy kinh nghiệm muôn đời.

Dấu ấn văn hóa về cây lúa ở đây còn hiện diện trong cách cộng đồng cùng chăm lo mùa màng, chia sẻ kinh nghiệm, đổi công khi vào vụ và trân trọng hạt thóc sau mỗi mùa thu hoạch, thể hiện ở lễ hội. Trong quan niệm của cư dân nông nghiệp, hạt gạo là thành quả của đất, nước, sức người và sự thuận hòa với thiên nhiên. Bởi vậy, gìn giữ văn hóa cây lúa không có nghĩa là giữ nguyên mọi tập quán cũ, mà là nhận diện, phát huy những kinh nghiệm phù hợp, kết hợp với khoa học kỹ thuật để sản xuất hiệu quả, bền vững. Đó cũng là chiều sâu văn hóa có thể làm nên giá trị riêng cho hạt gạo Thanh An.