Khi nào nên tỉa cành, tạo tán cho cây trồng?

Thời điểm tỉa cành, tạo tán phổ biến nhất cho cây lâu năm là ngay sau thu hoạch (tỉa chính, tạo khung tán, loại bỏ cành già, sâu bệnh, kích thích ra lứa cành mới làm cành mẹ cho vụ sau), kết hợp tỉa bổ sung trong mùa sinh trưởng (tỉa chồi vượt, cành tăm, đọt yếu) và tạo hình từ những năm đầu khi cây còn non. Nên tránh tỉa mạnh khi cây đang ra hoa, nuôi trái non, khi cây đang yếu hoặc vào lúc mưa dầm. Mỗi loại cây có thời điểm phù hợp riêng theo đặc điểm ra hoa (trên cành mới hay cành già).

Mục đích của tỉa cành, tạo tán

• Tạo bộ khung vững, tán cân đối, chống gãy đổ.
• Thông thoáng tán, ánh sáng vào giữa → nhiều cành mang hoa, ít bệnh.
• Loại bỏ nguồn sâu bệnh (cành khô, cành bệnh).
• Khống chế chiều cao, dễ chăm sóc, thu hoạch.
• Cân bằng sinh trưởng – ra hoa, giúp năng suất ổn định.

Các thời điểm tỉa

1. Tạo hình cây non (giai đoạn kiến thiết)

• Chọn thân chính, cành cấp 1, cấp 2 phân bố đều; bấm ngọn, hãm ngọn đúng độ cao.
• Tỉa nhẹ, nhiều lần, định hình từ sớm.

2. Tỉa chính sau thu hoạch

• Phổ biến với cà phê, xoài, nhãn, vải, sầu riêng, bơ, cây có múi, mãng cầu.
• Cắt cành đã mang trái, cành già, khô, sâu bệnh, cành vượt, cành trong tán.
• Tỉa sớm để cây có thời gian ra cành mới, đủ già trước mùa ra hoa.

3. Tỉa bổ sung trong mùa sinh trưởng

• Tỉa chồi vượt (cà phê, cây ăn trái) trong mùa mưa.
• Tỉa thưa đọt để mỗi cành chỉ giữ một vài đọt khỏe.
• Tỉa cành tăm, cành sát đất.

4. Tỉa điều khiển ra hoa

• Một số cây (mãng cầu, nho, thanh long…) ra hoa trên cành mới sau tỉa, nên thời điểm tỉa dùng để điều khiển mùa vụ.

Khi nào không nên tỉa mạnh?

• Đang ra hoa, đậu trái non: tỉa mạnh làm cây sốc, rụng hoa trái.
• Cây đang yếu, bệnh rễ: tỉa mạnh làm cây kiệt sức hơn.
• Mưa dầm: vết cắt khó khô, dễ nhiễm nấm.
• Ngay trước giai đoạn phân hóa mầm hoa (với cây ra hoa trên cành đã thành thục): làm mất cành mang hoa, kích thích ra đọt.

Nguyên tắc tỉa

• Dụng cụ sắc, sạch; cắt gọn, sát gốc cành, không để mấu.
• Quét thuốc hoặc vôi lên vết cắt lớn.
• Không cắt quá nhiều lá xanh một lần.
• Bón phân, tưới sau tỉa để cây phục hồi.
• Gom cành tỉa (nhất là cành bệnh) ra khỏi vườn.

Câu hỏi thường gặp

Cây ăn trái lâu năm chưa từng tỉa có nên tỉa mạnh không? Nên tỉa dần qua 2–3 năm để cây không sốc; mỗi năm cắt bớt một phần cành già, cành chen.

Tỉa cành có làm giảm năng suất không? Tỉa đúng giúp năng suất ổn định, trái đẹp hơn. Tỉa sai thời điểm hoặc quá mạnh mới làm giảm năng suất vụ đó.

Cà phê tỉa vào lúc nào? Tỉa chính sau thu hoạch và tỉa chồi vượt trong mùa mưa; tham khảo thêm bài cắt tỉa cành cà phê sau thu hoạch.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.