Khuyến nông xứ 'đệ nhất danh trà': [Bài 1] Chăn nuôi không bỏ đi thứ gì

Không lãng phí chất thải chăn nuôi

Tại Hợp tác xã Chăn nuôi bò và Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Nga My (xã Điềm Thụy, Thái Nguyên), những con bò không chỉ được nuôi để bán thịt. Phân bò được sử dụng nuôi trùn quế, trùn quế trở thành thức ăn cho chăn nuôi, phân trùn quay lại đồng ruộng, còn ngô sinh khối được trồng để chủ động nguồn thức ăn cho chăn nuôi.

Anh Dương Văn Hồng, Giám đốc HTX Nga My cho rằng, trong sản xuất nông nghiệp, lãng phí chất thải chăn nuôi cũng chính là lãng phí tiền. Được sự hướng dẫn và hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cùng Trung tâm Khuyến nông và Môi trường Thái Nguyên, HTX thực hiện mô hình chăn nuôi bò thịt tuần hoàn, kết hợp xử lý chất thải bằng nuôi trùn quế.

Phân bò sau khi thu gom được đưa vào hệ thống nuôi trùn. Trùn quế sau đó được sử dụng làm nguyên liệu chế biến thức ăn cho trâu, bò, gà, còn phân trùn quế trở thành nguồn phân hữu cơ phục vụ trồng cỏ, ngô, rau màu, cây ăn quả.

“Không bỏ đi thứ gì” vì thế không còn là cách nói mang tính khẩu hiệu mà đã trở thành phương thức tổ chức sản xuất cụ thể tại HTX Nga My.

Theo anh Hồng, mỗi chuồng nuôi trùn quế rộng khoảng 250m2 có thể cho từ 10 - 15 tấn phân trùn mỗi tháng. Nếu chỉ nhìn phân bò như chất thải, giá trị sẽ bị bỏ qua. Nhưng khi đặt vào chu trình sản xuất tuần hoàn, thứ từng gây mùi, ô nhiễm có thể trở thành nguyên liệu để tạo ra sản phẩm mới.

Khi đàn bò tăng lên, lượng chất thải phát sinh lớn hơn, nếu không có phương án xử lý phù hợp sẽ gây áp lực lên môi trường. Ngược lại, khi chất thải được thu gom, xử lý và tái sử dụng, chuồng trại sạch hơn, môi trường xung quanh được cải thiện, đồng thời người chăn nuôi có thêm một nguồn thu.

Theo bà Hoàng Thị Phương, xóm Phú Xuân (xã Điềm Thụy), điều quan trọng nhất mà gia đình nhận được không chỉ là kỹ thuật nuôi bò, mà là cách nhìn khác về toàn bộ quá trình sản xuất.

Tham gia mô hình, người dân được cán bộ khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi bò tuần hoàn, từ chăm sóc vật nuôi đến xử lý chất thải. Khi đã làm chủ được quy trình, gia đình bà Phương gần như không còn bỏ đi những thứ có thể tận dụng trong quá trình chăn nuôi.

Thay đổi dễ nhận thấy nhất đến từ môi trường sống. Trước đây, việc chăn nuôi bò, lợn thường khiến các hộ dân xung quanh phàn nàn về mùi hôi. Từ khi áp dụng quy trình tuần hoàn, chất thải được xử lý tốt hơn, những phản ứng tiêu cực từ cộng đồng cũng giảm.

Mô hình nuôi bò thịt gắn với sản xuất nông nghiệp tuần hoàn tại xã Điềm Thụy nằm trong dự án “Xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp theo tuần hoàn”, triển khai giai đoạn 2024 - 2026 tại Thái Nguyên và Bắc Ninh.

Riêng mô hình tại Thái Nguyên được triển khai với 510 con bò và 6ha ngô sinh khối, tổng quy mô dự án 3 năm là 950 con bò vỗ béo và 12ha ngô sinh khối. Tại Điềm Thụy, mô hình có 100 con bò, 0,75ha ngô sinh khối và 25 hộ tham gia; tại xã Phú Bình có 60 con bò, 0,75ha ngô sinh khối với 10 hộ tham gia.

Qua theo dõi, ngô sinh khối đạt năng suất khoảng 52 tấn/ha/vụ, bò tăng trọng bình quân 1.181g/con/ngày, hiệu quả kinh tế tăng khoảng 13,53% so với chăn nuôi truyền thống. Đặc biệt, 100% cơ sở tham gia mô hình thực hiện xử lý chất thải để làm phân bón hữu cơ.

Khai thác chuỗi giá trị bò thịt

Sau khi tham khảo ý kiến chuyên gia, HTX Chăn nuôi bò và Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Nga My chọn nông nghiệp tuần hoàn và chế biến sâu làm hướng đi chủ đạo.

Nếu chỉ bán sản phẩm thô, giá cả thường bấp bênh và chịu tác động lớn từ thị trường. Vì vậy, HTX từng bước phát triển các dòng sản phẩm chế biến như thịt bò sấy khô, xúc xích bò, xúc xích lợn, giò bò, giò lợn, dăm bông bò, dăm bông lợn, mộc viên bò, mộc viên lợn, chả nướng...

Đến nay, HTX có 15 sản phẩm, trong đó 3 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Sau khi hoàn thiện cơ sở chế biến đạt tiêu chuẩn, HTX dự kiến tiếp tục đăng ký nâng hạng sản phẩm lên OCOP 4 sao.

Với mô hình này, các cán bộ khuyến nông không chỉ đưa quy trình kỹ thuật xuống nông hộ. Điều quan trọng hơn là giúp người dân hiểu được vì sao phải làm như vậy và làm như thế nào để tạo ra hiệu quả cao.

Đó cũng là lý do mô hình nông nghiệp tuần hoàn tại Điềm Thụy có ý nghĩa vượt ra ngoài quy mô của 160 con bò và 1,5ha ngô sinh khối.

Mục tiêu ban đầu của mô hình là bò tăng khối lượng từ 750g/con/ngày trở lên, năng suất ngô sinh khối đạt từ 50 tấn/ha, 100% cơ sở tham gia xử lý chất thải để làm phân bón và hiệu quả kinh tế tăng ít nhất 10% so với phương thức chăn nuôi đại trà. Những kết quả thực tế đang cho thấy các mục tiêu này có cơ sở để mở rộng.

Ông Nguyễn Viết Đài, Phó Chủ tịch UBND xã Điềm Thụy đánh giá, mô hình chăn nuôi bò tuần hoàn do Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và Trung tâm Khuyến nông và Môi trường Thái Nguyên hỗ trợ đang hoạt động hiệu quả, thân thiện với môi trường, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và tạo được chuỗi sản phẩm từ sản xuất đến tiêu dùng.

Đáng chú ý, mô hình nhận được sự ủng hộ tích cực của người dân địa phương. Đây là điều kiện quan trọng để những cách làm mới không dừng lại ở phạm vi mô hình trình diễn mà có thể tiếp tục được nhân rộng.

Thời gian tới, xã Điềm Thụy định hướng dành quỹ đất phù hợp cho phát triển nông nghiệp, hỗ trợ khoa học kỹ thuật và tập huấn cho các hợp tác xã, đồng thời kêu gọi nguồn vốn từ ngân hàng. Địa phương cũng khuyến khích sản xuất theo hướng xanh, sạch, an toàn và hỗ trợ các sản phẩm đạt chứng nhận chất lượng cao.