Khuyến nông xứ 'đệ nhất danh trà': [Bài 2] Gà đen không đủ hàng để bán

Từ giống gà đặc sản đến sản phẩm hàng hóa

Về vùng đồi của các xã Đồng Hỷ, Quang Sơn, Văn Lăng… (Thái Nguyên), không khó để bắt gặp những đàn gà H’Mông với bộ lông đen, chân đen, mào đen đặc trưng. Màu đen ấy không chỉ tạo nên vẻ khác biệt mà còn là lợi thế để hình thành sản phẩm đặc sản có giá trị kinh tế nếu được tổ chức sản xuất bài bản.

Điểm đặc biệt của giống gà này là màu đen hiện diện từ lông, đầu, mào đến da, nội tạng và xương. Thịt gà săn nhưng không dai, ít mỡ, da dày và giòn, vị đậm đà. Ngoài chế biến thực phẩm thông thường, gà còn thường được sử dụng để hầm cùng các vị thuốc bắc.

Chính những đặc điểm đó khiến gà H’Mông được xem là giống gà đặc sản, có tiềm năng tạo ra giá trị cao hơn so với nhiều giống gà thương phẩm phổ biến.

Tuy nhiên, tiềm năng của giống vật nuôi chỉ thực sự trở thành lợi thế hàng hóa khi đi cùng quy trình sản xuất ổn định. Đây cũng là điểm mà mô hình khuyến nông chăn nuôi gà H’Mông tại xã Đồng Hỷ đang hướng tới.

Năm 2025, Trường Đại học Nông lâm (Đại học Thái Nguyên) phối hợp với Trung tâm Khuyến nông và Môi trường Thái Nguyên triển khai mô hình chăn nuôi gà H’Mông với quy mô 8.000 con tại xã Đồng Hỷ. Đây là hoạt động thuộc Dự án khuyến nông quốc gia Chăn nuôi gà H’Mông góp phần xây dựng thương hiệu ‘Gà đặc sản xương đen, thịt đen’, hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chuỗi liên kết tiêu thụ, nâng cao giá trị sản phẩm.

Tháng 9/2025, đơn vị chủ trì dự án phối hợp với đơn vị cung cấp con giống tổ chức bàn giao 8.000 con gà giống H’Mông cho cơ sở chăn nuôi của ông Nông Trọng Sơn và bà Nguyễn Thị Hòa tại xã Đồng Hỷ.

Cùng với con giống, mô hình hỗ trợ 7.200kg thức ăn cho giai đoạn từ 1 - 35 ngày tuổi, 32.400kg thức ăn cho giai đoạn từ 35 ngày đến khi xuất bán, 56.000 liều vacxin cùng hóa chất sát trùng, chế phẩm sinh học và các vật tư cần thiết.

Con giống trước khi bàn giao đạt tiêu chuẩn loại I, khỏe mạnh, nhanh nhẹn, mắt sáng, lông bông, bụng thon mềm, rốn khép kín, không khoèo chân, không vẹo mỏ, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và giấy chứng nhận kiểm dịch. Thức ăn, vacxin và các vật tư phục vụ chăn nuôi cũng được kiểm soát nguồn gốc, chất lượng và thời hạn sử dụng.

Quy trình phù hợp với điều kiện địa phương

Ông Nông Trọng Sơn chọn cách nuôi gà đen theo hướng tự nhiên, phù hợp với tập tính của vật nuôi. Khu vườn đồi rộng được tận dụng làm không gian bán chăn thả để đàn gà có thể chạy nhảy dưới bóng cây ăn quả, thậm chí ngủ trên cành cây. Nguồn thức ăn được tận dụng từ những thứ sẵn có như ngô, cám, chuối.

Cách nuôi này không chỉ giúp giảm một phần chi phí mà còn tạo điều kiện để gà vận động, phát triển theo đặc tính vốn có, góp phần tạo nên chất lượng thịt đặc trưng.

Tham gia mô hình, người chăn nuôi được hướng dẫn cách kết hợp kỹ thuật an toàn sinh học với những điều kiện tự nhiên của địa phương. Đó cũng là cách khuyến nông đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất: kỹ thuật không thay thế hoàn toàn kinh nghiệm của người dân mà giúp kinh nghiệm ấy được đặt trong một quy trình khoa học và có kiểm soát.

Gia đình bà Nguyễn Thị Hòa, xóm Minh Tiến (xã Đồng Hỷ) là một trong những hộ mạnh dạn tham gia mô hình. Hiện gia đình bà Hòa đang nuôi hơn 4.000 con gà H’Mông theo phương thức bán chăn thả, tận dụng diện tích vườn đồi rộng và nguồn thức ăn do gia đình tự sản xuất như ngô, sắn, cám gạo, chuối.

Theo bà Hòa, gà H’Mông có sức chống chịu tốt, phù hợp với điều kiện thời tiết địa phương, sinh trưởng tốt khi được chăm sóc đúng kỹ thuật. Mỗi lứa gà sau khi trừ chi phí gia đình có thể thu về hơn 100 triệu đồng.

Xây dựng một thương hiệu

Dự án phát triển chăn nuôi gà H'Mông được triển khai giai đoạn 2025 - 2027 tại Thái Nguyên, Tuyên Quang và Phú Thọ với 6 mô hình, tổng quy mô 43.000 con gà thương phẩm. Cùng với chuyển giao kỹ thuật, dự án đặt mục tiêu hỗ trợ người chăn nuôi tiếp cận thị trường, hướng tới 100% sản phẩm của mô hình được liên kết tiêu thụ, xây dựng ít nhất 3 hợp đồng liên kết cùng hệ thống tem, nhãn truy xuất nguồn gốc.

Khuyến nông không chỉ tập huấn kỹ thuật, tổ chức triển khai mô hình trình diễn mà còn tạo ra quy trình để người dân có thể tiếp tục áp dụng sau khi dự án kết thúc, đồng thời hình thành mối liên kết đủ bền để sản phẩm không bị đứt gãy ở khâu đầu ra.

Bà Phan Thị Hồng Phúc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên cho biết đơn vị sẽ tiếp tục đồng hành với người dân trong chuyển giao quy trình chăn nuôi an toàn sinh học, xử lý chất thải, liên kết chuỗi sản phẩm, đào tạo, tập huấn, tham quan học hỏi kinh nghiệm và nhân rộng mô hình.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng vùng nguyên liệu để phát triển sản phẩm gà đặc sản thịt đen, xương đen H’Mông xứng tầm, tạo thêm sức bật cho nông nghiệp xanh, bền vững, nâng cao thu nhập, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững tại địa phương.