Làm sao bảo vệ thiên địch trong vườn?

Bảo vệ thiên địch trong vườn là hạn chế thuốc trừ sâu phổ rộng, chỉ phun khi cần và phun đúng chỗ; ưu tiên thuốc sinh học, chọn lọc; giữ thảm cỏ, cây hoa và nơi trú ẩn cho thiên địch; không đốt tàn dư bừa bãi; nuôi thả thiên địch khi có điều kiện. Thiên địch (bọ rùa, nhện, ong ký sinh, bọ xít bắt mồi, kiến vàng, chim, ếch nhái, nấm ký sinh…) là "lực lượng" giúp khống chế sâu hại tự nhiên; một khi bị tiêu diệt, sâu hại bùng phát mạnh hơn và vườn phụ thuộc thuốc nhiều hơn.

Thiên địch phổ biến trong vườn ruộng

Bọ rùa: ăn rệp, rệp sáp, trứng sâu.
Nhện bắt mồi (nhện lưới, nhện nhảy, nhện bắt mồi nhỏ ăn nhện đỏ).
Ong ký sinh: đẻ trứng vào sâu, trứng sâu, rệp.
Bọ xít bắt mồi, bọ cánh cứng ăn thịt.
Kiến vàng: dùng trong vườn cây có múi, xoài, điều để bảo vệ cây khỏi nhiều sâu hại.
Chuồn chuồn, bọ ngựa, chim, ếch nhái.
Nấm, vi khuẩn, virus gây bệnh cho sâu.

Các biện pháp bảo vệ thiên địch

1. Phun thuốc có chọn lọc

Chỉ phun khi sâu bệnh vượt ngưỡng gây hại.
Ưu tiên thuốc chọn lọc, thuốc sinh học ít hại thiên địch.
Phun cục bộ nơi có sâu, không phun toàn vườn khi không cần.
Tránh phun lúc cây ra hoa rộ (bảo vệ ong, côn trùng thụ phấn).
Tham khảo thông tin hoạt chất tại mục thuốc bảo vệ thực vật.

2. Tạo nơi trú ẩn và nguồn thức ăn

Giữ thảm cỏ thấp, cây che phủ giữa hàng: nơi trú ẩn cho nhện, bọ rùa.
Trồng hoa ven bờ (hoa cúc, sao nhái, mè, các loài cây có hoa nhỏ) cung cấp mật, phấn cho ong ký sinh, thiên địch trưởng thành.
Hàng rào cây xanh, bụi cây quanh vườn là nơi trú của chim, thiên địch.

3. Không làm cỏ sạch trơn, không đốt đồng

Đốt tàn dư, làm cỏ trắng cả vườn phá nơi sống của thiên địch.

4. Nuôi, thả thiên địch

Nuôi kiến vàng trong vườn cây ăn trái (theo hướng dẫn kỹ thuật).
Thả ong ký sinh, bọ rùa (khi có nguồn cung).
Bảo vệ ếch nhái, chim ăn sâu.

5. Dùng biện pháp thay thế thuốc

Bẫy dính màu, bẫy pheromone, bẫy đèn.
Bao quả.
Bắt sâu thủ công, ngắt bỏ ổ trứng.
Tỉa cành, vệ sinh vườn.

6. Theo dõi tỷ lệ thiên địch/sâu hại

Khi thăm vườn, đếm cả thiên địch lẫn sâu hại. Nếu thiên địch nhiều, có thể chưa cần phun.

Dấu hiệu vườn mất cân bằng thiên địch

Rệp, nhện đỏ, rệp sáp bùng phát ngay sau khi phun thuốc trừ sâu phổ rộng.
Phải phun ngày càng nhiều mà sâu không giảm.

Câu hỏi thường gặp

Phun thuốc trừ nấm có hại thiên địch không? Phần lớn thuốc trừ nấm ít ảnh hưởng côn trùng thiên địch, nhưng có thể hại nấm ký sinh có ích. Vẫn nên phun đúng lúc, đúng chỗ.

Kiến có phải lúc nào cũng có lợi không? Không. Kiến vàng có lợi trong một số vườn cây ăn trái, nhưng nhiều loài kiến khác lại "nuôi" rệp sáp, rệp muội, gây hại gián tiếp.

Vườn hữu cơ có cần bảo vệ thiên địch không? Rất cần. Thiên địch là trụ cột kiểm soát sâu hại trong canh tác hữu cơ.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật tại địa phương.