Làm sao giảm hiện tượng cây còi cọc?

Cây còi cọc, chậm phát triển (kể cả khi đã bón phân) thường do rễ có vấn đề (úng, nghẹt rễ, thối rễ, tuyến trùng, rệp sáp gốc, sùng), đất xấu (chua, chai cứng, nghèo hữu cơ, mặn, phèn), bón phân sai (sai loại, sai lúc, thiếu trung vi lượng, bón khi đất khô, bón quá liều gây xót rễ), thiếu nước hoặc thiếu ánh sáng, giống kém, cây giống xấu, trồng quá sâu, hoặc sâu bệnh chích hút đọt, lá. Muốn khắc phục, cần kiểm tra rễ và đất trước, rồi mới điều chỉnh phân bón – vì bón thêm phân khi rễ hỏng hoặc đất chua sẽ không giải quyết được.

Bước 1: Kiểm tra rễ

• Đào nhẹ ở mép tán, xem rễ tơ:
  • Rễ trắng, nhiều → rễ khỏe, nguyên nhân nằm ở chỗ khác.
  • Rễ ít, thâm đen, thối, mùi hôi → úng, nghẹt rễ, nấm.
  • Rễ có u sưng → tuyến trùng.
  • Có rệp sáp, kiến, sùng quanh rễ.
• Nếu rễ có vấn đề: xử lý thoát nước, bệnh, côn trùng trước (xem cách nhận biết bệnh thối rễ).

Bước 2: Kiểm tra đất

• pH: đất quá chua hoặc kiềm làm cây khó hút dinh dưỡng dù bón đủ.
• Đất chai cứng: rễ không đâm sâu được.
• Đất nghèo hữu cơ: giữ phân, giữ nước kém.
• Mặn, phèn ở vùng ven biển, đất trũng.

Bước 3: Xem lại cách bón phân

• Bón đúng loại theo giai đoạn: cây con cần lân, đạm; không chỉ bón một loại.
• Thiếu trung vi lượng (magie, kẽm, bo, lưu huỳnh) làm cây còi dù đủ NPK.
• Bón khi đất khô, phân không tan; bón quá liều, sát gốc gây xót rễ.
• Bón dồn một lần bị rửa trôi.

Bước 4: Kiểm tra nước, ánh sáng

• Thiếu nước kéo dài, hoặc tưới quá nhiều gây úng.
• Trồng quá dày, bị che bóng nhiều.

Bước 5: Giống và kỹ thuật trồng

• Cây giống yếu, bầu bị xoắn rễ, rễ cụt.
• Trồng quá sâu (lấp cổ rễ) hoặc quá nông.
• Giống không phù hợp vùng.

Biện pháp khắc phục tổng hợp

1. Xử lý rễ: thoát nước, trị nấm, tuyến trùng, rệp sáp gốc theo khuyến cáo.
2. Cải tạo đất: bón vôi (nếu chua), phân hữu cơ, humic, vi sinh đối kháng.
3. Bón phân cân đối, chia nhỏ, bổ sung trung vi lượng; bón khi đất ẩm.
4. Kích rễ, phục hồi: phân có lân, humic, axit amin liều nhẹ.
5. Tưới hợp lý, tủ gốc giữ ẩm.
6. Tỉa thưa, đảm bảo ánh sáng.
7. Trồng dặm cây khỏe thay cây quá còi, không phục hồi.

Câu hỏi thường gặp

Cây còi có nên bón nhiều đạm cho mau lớn? Không nên khi chưa rõ nguyên nhân. Nếu rễ hỏng, đất chua, bón nhiều đạm còn làm cây xót rễ, suy thêm.

Cây mới trồng chậm lớn có phải còi không? Sau trồng cây cần thời gian bén rễ; chậm lớn vài tuần đầu là bình thường. Nếu kéo dài nhiều tháng mà không ra đọt mới, cần kiểm tra rễ và đất.

Cây còi cọc lâu năm có nên thay không? Nếu đã xử lý nguyên nhân mà cây vẫn không hồi, nhất là bệnh rễ nặng, nên thay cây khỏe để đảm bảo năng suất lâu dài.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.