Làm sao thu gom và tiêu hủy cây bị bệnh đúng cách?

Thu gom và tiêu hủy cây bệnh đúng cách gồm: cắt hoặc nhổ bỏ bộ phận/cây bệnh vào ngày khô ráo, gom vào bao kín ngay tại chỗ, đưa ra khỏi vườn, tiêu hủy bằng cách chôn sâu kèm vôi bột hoặc ủ xử lý nhiệt kỹ (hoặc đốt nếu địa phương cho phép), xử lý hố, đất và dụ…

Vì sao phải tiêu hủy đúng cách?

Nấm, vi khuẩn, virus, trứng sâu tồn tại trên cành lá, quả, rễ bệnh nhiều tháng.
Để lại trong vườn: mưa, gió, côn trùng, nước tưới mang mầm bệnh sang cây khỏe.
Vứt xuống kênh mương làm lây lan bệnh cho các vườn hạ lưu.

Các bước thực hiện

1. Chuẩn bị

Chọn ngày khô ráo, không mưa, không gió mạnh.
Chuẩn bị kéo, cưa, cuốc, bao nilon, vôi bột, dung dịch khử trùng dụng cụ.
Mang găng tay, ủng.

2. Cắt bỏ bộ phận bệnh

Cắt cành bệnh cách vết bệnh một đoạn về phía phần khỏe.
Hái bỏ quả bệnh, nhặt quả rụng, lá bệnh dưới gốc.
Với cây bệnh nặng không cứu được (chết nhanh hồ tiêu, xì mủ sầu riêng nặng, cây nhiễm virus): nhổ bỏ cả cây, đào gom tối đa rễ.

3. Gom và vận chuyển

Cho ngay vào bao kín tại chỗ, tránh rơi vãi dọc đường.
Đưa ra khỏi vườn, đến nơi xử lý xa nguồn nước, xa vườn khác.

4. Tiêu hủy

Chôn: đào hố sâu, rải vôi bột, cho tàn dư bệnh vào, rải thêm vôi và lấp đất kín. Vị trí xa giếng, kênh mương, vườn cây.
Ủ xử lý: ủ với chế phẩm vi sinh, đảm bảo nhiệt độ đống ủ đủ cao, thời gian đủ dài để diệt mầm bệnh; không dùng phân ủ này cho vườn cùng loại cây nếu không chắc đã xử lý triệt để.
Đốt: chỉ thực hiện nơi an toàn, đúng quy định địa phương về phòng cháy và môi trường; không đốt trong mùa khô hanh gần vườn, rừng.

5. Xử lý hố, đất nơi cây bệnh

Rải vôi bột vào hố, phơi đất.
Bổ sung chế phẩm vi sinh đối kháng (Trichoderma) trước khi trồng dặm.
Với bệnh rễ, tuyến trùng nặng: để hố nghỉ một thời gian trước khi trồng lại.

6. Khử trùng dụng cụ

Rửa sạch kéo, cưa, cuốc; ngâm hoặc lau bằng dung dịch khử trùng (cồn, nước tẩy pha loãng) trước khi dùng cho cây khỏe.
Rửa ủng, giày để không mang đất bệnh sang khu khác.

Những sai lầm thường gặp

Để cành lá bệnh dưới gốc cho "mục làm phân".
Vùi tàn dư bệnh tươi vào đất trồng.
Vứt cây bệnh xuống mương, suối.
Dùng chung dụng cụ cắt cây bệnh cho cây khỏe mà không khử trùng.
Trồng dặm ngay vào hố cây bệnh vừa nhổ.

Bệnh nào cần đặc biệt chú ý tiêu hủy?

Chết nhanh, chết chậm hồ tiêu.
Xì mủ, thối rễ sầu riêng.
Vàng lá gân xanh cây có múi, khảm lá sắn (virus) và các bệnh lây qua côn trùng.
Héo xanh vi khuẩn trên rau màu.
Nấm hồng, thán thư trên cà phê, điều.

Tham khảo nhận biết bệnh theo cây tại mục chẩn đoán bệnh cây trồng.

Câu hỏi thường gặp

Có thể ủ cành lá bệnh làm phân được không? Có thể nếu ủ đúng kỹ thuật, nhiệt độ đủ cao và thời gian đủ dài. Nếu không chắc, nên chôn hoặc tiêu hủy để tránh mang mầm bệnh trở lại vườn.

Cây bệnh nhổ đi rồi bao lâu thì trồng lại? Tùy loại bệnh. Bệnh rễ, tuyến trùng nặng cần xử lý đất và để nghỉ lâu hơn; bệnh lá, cành nhẹ có thể trồng lại sớm hơn sau khi xử lý hố.

Có cần báo chính quyền khi phát hiện bệnh lạ? Nên báo cán bộ khuyến nông, bảo vệ thực vật hoặc UBND xã khi bệnh lây lan nhanh hoặc nghi ngờ dịch hại nguy hiểm để được hướng dẫn xử lý trên diện rộng.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật tại địa phương.