Lúa ngộ độc phèn đầu vụ: dấu hiệu và cách xử lý

Ngộ độc phèn đầu vụ thường gặp ở đất phèn (ĐBSCL, vùng trũng): lúa non bị vàng lá, đầu lá cháy, rễ đen ngắn – thối, cây còi, không nở bụi. Nguyên nhân là đất phèn giải phóng sắt, nhôm gây độc rễ, nhất là khi phơi đất rồi cho nước vào. Xử lý bằng thay/rửa nước, bón lân và vôi, giữ nước hợp lý và không bón đạm khi cây đang ngộ độc.

Dấu hiệu nhận biết

• Lúa non vàng lá, chóp lá cháy đỏ nâu, cây còi, không đẻ nhánh, chậm lớn.
• Rễ đen, ngắn, thối, ít rễ trắng — dấu hiệu rễ bị độc.
• Nước ruộng có thể váng vàng, phèn (đỏ gạch); nặng ở đất phèn, sau phơi đất.

Cách xử lý

• Thay nước, rửa phèn: tháo nước phèn, đưa nước mới vào để pha loãng và rửa bớt độc chất (nếu có nguồn nước ngọt).
• Giữ mực nước hợp lý trên ruộng, tránh để đất phèn khô nứt rồi ngập lại làm bùng phèn.
• Bón lân (rất quan trọng ở đất phèn) và vôi để giảm chua, giảm độc; tăng hữu cơ cải tạo đất.
• Không bón đạm khi cây đang ngộ độc, rễ đang yếu; chờ cây ra rễ trắng, hồi phục rồi mới bón thúc.
• Có thể phun phân bón lá hỗ trợ cây phục hồi.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao phơi đất phèn rồi cho nước lại ngộ độc? Phơi đất làm phèn tiềm tàng bị oxy hóa, khi cho nước vào giải phóng sắt, nhôm, axit gây độc rễ lúa non. Vì vậy đất phèn cần quản lý nước cẩn thận, hạn chế để khô nứt.

Đang ngộ độc phèn có nên bón đạm cho cây "khỏe" lại không? Không. Rễ đang yếu, bón đạm không hút được mà còn hại thêm. Trước hết rửa phèn, bón lân – vôi, giữ nước; khi cây ra rễ trắng mới bón thúc.

Làm sao phòng ngộ độc phèn đầu vụ? Chọn giống chịu phèn, bón lót lân đủ, quản lý nước (không để đất phèn khô nứt), rửa phèn đầu vụ và bón vôi cải tạo dần.

Đất phèn cần kỹ thuật quản lý riêng; hãy tham khảo cán bộ khuyến nông địa phương để xử lý phù hợp với ruộng của bạn.