Phơi sấy lúa sau gặt: tránh nảy mầm, mốc, giảm phẩm cấp

Sau gặt, lúa tươi có độ ẩm cao nên phải phơi hoặc sấy nhanh, hạ độ ẩm về mức an toàn (khoảng 14% để bảo quản) để tránh nảy mầm, mốc, lên men và giảm phẩm cấp. Ở vụ Hè Thu nhiều mưa, để lúa tươi đống lâu chỉ vài ngày là có thể mọc mầm, mốc, đen hạt. Sấy chủ động là giải pháp an toàn khi không có nắng.

Vì sao phải phơi/sấy nhanh

• Lúa tươi ẩm cao, để đống sinh nhiệt, lên men, mọc mầm, mốc đen rất nhanh, nhất là mùa mưa.
• Ẩm cao khi trữ làm giảm tỉ lệ gạo nguyên, giảm giá, thậm chí hỏng cả lô.
• Hạ ẩm kịp thời giữ màu, mùi, chất lượng và bảo quản được lâu.

Cách làm

• Phơi: rải mỏng trên sân sạch/bạt, đảo đều nhiều lần, phơi tới độ ẩm an toàn; tránh phơi lớp dày, ít đảo (mốc bên trong).
• Sấy: dùng máy sấy khi thiếu nắng (mùa mưa); sấy nhiệt độ vừa phải, sấy đều để hạt không nứt.
• Không để lúa tươi đống lâu chờ nắng; nếu chưa phơi/sấy kịp phải trải mỏng, thông thoáng tạm thời.
• Phơi/sấy tới độ ẩm bảo quản (~14%); đo bằng máy đo ẩm để chắc chắn.

Câu hỏi thường gặp

Để lúa tươi qua đêm chờ nắng có sao không? Rủi ro, nhất là mùa mưa ẩm: lúa tươi đống nóng, lên men, dễ mọc mầm, mốc chỉ sau thời gian ngắn. Nếu chưa phơi/sấy kịp phải trải mỏng, thông thoáng, và nên sấy nếu không có nắng.

Sấy có làm giảm chất lượng gạo không? Sấy đúng (nhiệt độ vừa phải, đều) giữ chất lượng tốt, thậm chí ổn định hơn phơi nắng thất thường. Sấy nhiệt quá cao mới làm hạt nứt, giảm tỉ lệ gạo nguyên.

Độ ẩm bao nhiêu thì trữ được? Thường khoảng 14% để bảo quản lúa an toàn (thấp hơn nếu trữ dài). Đo bằng máy đo ẩm; ẩm cao hơn dễ mốc, mọt khi trữ.

Yêu cầu độ ẩm tùy mục đích (bán ngay, trữ, làm giống); hãy trang bị máy đo ẩm và tham khảo cơ sở thu mua, khuyến nông địa phương.