Tỉ lệ gạo nguyên (thu hồi) cao: bí quyết từ đồng đến sấy

Tỉ lệ gạo nguyên (tỉ lệ hạt gạo không gãy sau xay xát) quyết định giá bán và giá trị hạt lúa. Gạo gãy nhiều thì giá thấp. Tỉ lệ gạo nguyên cao đòi hỏi làm tốt cả chuỗi: thu hoạch đúng độ chín, phơi/sấy đúng cách (không quá nhanh, không quá khô), để hạt "nghỉ" đủ và xay xát đúng độ ẩm. Chỉ một khâu sai (gặt muộn, sấy nóng, xát khi quá khô) là gạo gãy tăng.

Các yếu tố ảnh hưởng tỉ lệ gạo nguyên

• Độ chín khi gặt: gặt đúng độ chín (85–90%); gặt quá muộn hạt khô nứt, gặt non hạt yếu → gãy nhiều.
• Phơi/sấy: sấy nhiệt quá cao hoặc phơi nắng gắt, hạ ẩm quá nhanh làm hạt nứt ngầm → xay ra gãy. Sấy/phơi từ từ, đều.
• Độ ẩm khi xay xát: xát khi hạt quá khô, giòn dễ gãy; xay ở độ ẩm phù hợp cho gạo nguyên cao hơn.
• Để hạt nghỉ (ủ) sau sấy trước khi xát giúp ẩm phân bố đều, giảm nứt.

Bí quyết cải thiện

• Gặt đúng độ chín, không để quá lứa.
• Phơi/sấy từ từ, đều, tránh nắng gắt trưa và sấy nhiệt cao; không hạ ẩm quá nhanh.
• Để lúa nghỉ một thời gian sau sấy rồi mới xay.
• Xay xát ở độ ẩm hạt phù hợp, chỉnh máy hợp lý; hạt quá khô đừng xát ngay.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao cùng giống mà gạo nhà tôi gãy nhiều? Thường do khâu sau thu hoạch: gặt muộn, phơi nắng gắt/sấy nóng làm nứt hạt, hoặc xát khi quá khô. Cải thiện các khâu này tăng tỉ lệ gạo nguyên rõ rệt.

Phơi thật khô có tốt cho gạo nguyên không? Không. Hạt quá khô, giòn khi xay dễ gãy. Nên phơi/sấy tới độ ẩm phù hợp, từ từ và để hạt nghỉ trước khi xát, thay vì hạ ẩm quá nhanh, quá khô.

"Để hạt nghỉ" là sao? Là để lúa sau sấy/phơi ổn định một thời gian cho độ ẩm bên trong và ngoài hạt cân bằng, giảm ứng suất nứt, nhờ đó xay ra ít gãy hơn.

Tỉ lệ gạo nguyên phụ thuộc cả chuỗi sau thu hoạch; hãy tham khảo cơ sở xay xát và cán bộ khuyến nông để tối ưu từng khâu.