Mỹ: Nông dân trồng đậu tương tìm hướng canh tác bền vững vẫn sinh lời

Vài năm trước, Laurie và Jim Isley, chồng vận hành trang trại gần Palmyra, bang Michigan, từng tính loại bỏ mô hình trồng cây che phủ khỏi danh sách canh tác tại trang trại ở bang Michigan vì chi phí sản xuất tăng thêm khoảng 64 USD/ha , trong bối cảnh ngân sách ngày càng eo hẹp.

Hiện nay, cây che phủ đã trở lại trong kế hoạch sản xuất của gia đình Isley nhờ các chương trình hỗ trợ như Farmers for Soil Health (FSH), sáng kiến giúp nông dân đầu tư cải tạo đất mà không quá áp lực tài chính.

Theo Isley, trở ngại lớn nhất của cây che phủ luôn nằm ở chi phí đầu tư ban đầu trong khi lợi ích về cải tạo đất phải mất thời gian mới phát huy.

Chương trình Farmers for Soil Health - FSH (tạm dịch: Nông dân vì sức khỏe đất) hiện hỗ trợ nông dân tại 20 bang, với mức hỗ trợ lên tới 64 USD/ha đồng thời cung cấp tư vấn kỹ thuật.

Isley cho biết nhiều nông dân thường e ngại các chương trình hỗ trợ vì điều kiện ràng buộc phức tạp. Tuy nhiên, FSH có hai điểm khiến chương trình trở nên hấp dẫn khi không chỉ hỗ trợ người mới tham gia, chương trình mở cho cả những nông dân đã trồng cây che phủ từ 10-20 năm trước và Cam kết ngắn hạn cho phép hợp đồng kéo dài một năm nhưng có thể tái đăng ký hàng năm, với quy mô tối đa 809 ha mỗi trang trại.

Ngoài hỗ trợ tài chính, chương trình còn cung cấp chuyên gia tư vấn về lựa chọn giống cây che phủ, phương pháp gieo hạt, kể cả sử dụng drone, cũng như thời điểm xử lý cây.

“Không phải kiểu ‘cứ tự đi tìm cây che phủ mà làm’”, Isley nói. “Đôi khi nông dân chỉ cần thêm một chút hỗ trợ chuyên môn để bắt đầu”.

Nếu các khoản hỗ trợ giúp giảm chi phí đầu vào, nông dân Matthew Chapman tại bang Indiana lại tìm kiếm cơ hội từ phía doanh thu thông qua hợp đồng trồng đậu tương giàu oleic.

Ông cho biết mô hình này đã mang lại hơn 400 triệu USD lợi nhuận cho nông dân Mỹ nhờ sự hậu thuẫn của các tập đoàn như Bayer, Corteva và Beck’s.

Chapman ban đầu chỉ trồng loại đậu này trên 20% diện tích, trước khi mở rộng toàn bộ trang trại. Mức thưởng năm ngoái dao động 0,75-1,25 USD mỗi giạ, tạo khác biệt lớn cho lợi nhuận.

Tuy nhiên, ông lưu ý mô hình này đòi hỏi nông dân phải chuẩn bị kỹ hơn, từ lưu trữ sản phẩm đến kế hoạch kiểm soát cỏ dại ngay từ mùa thu.

Dầu đậu tương giàu oleic hiện được nhiều nhà hàng ưa chuộng nhờ thời gian chiên lâu và không chứa chất béo chuyển hóa. Ngoài thực phẩm, thị trường còn mở rộng sang thức ăn chăn nuôi bò sữa, nhựa sinh học, nhựa đường và dầu thủy lực chống cháy.

Theo dự báo của United Soybean Board (USB), đến năm 2027, khoảng một nửa sản lượng đậu tương giàu oleic tại Mỹ có thể phục vụ ngành sữa.

Cơ hội từ tín chỉ carbon và nhiên liệu tái tạo

Trong khi các quy định liên bang về đánh giá cường độ carbon (CI) vẫn đang hoàn thiện, nhiều nông dân Mỹ bắt đầu nhìn thấy cơ hội mới từ thị trường tín chỉ carbon và nhiên liệu tái tạo.

USB hiện tài trợ nghiên cứu nhằm giúp nông dân không bị bỏ lại phía sau khi thị trường này phát triển.

Một nghiên cứu của Đại học Bang Iowa cho thấy chỉ cần gieo trồng sớm hơn cũng có thể giảm phát thải khí nitrous oxide - yếu tố ảnh hưởng lớn tới điểm số CI.

Nếu ghi nhận được những thay đổi này, nông dân có thể cải thiện điểm CI và tăng giá trị nông sản trong chuỗi nhiên liệu tái tạo.

Tuy nhiên, Chapman cho rằng tham gia thị trường carbon đồng nghĩa nông dân phải quản lý tốt dữ liệu sản xuất.

Tại bang Kansas, nông dân Charles Atkinson cho biết ông tin rằng cách tốt nhất để hỗ trợ thị trường diesel sinh học và diesel tái tạo là chính nông dân sử dụng sản phẩm do họ tạo ra.

Dù có thêm các chương trình hỗ trợ và thị trường mới, ba nông dân đều cho rằng yếu tố quyết định lợi nhuận dài hạn vẫn là sự linh hoạt.

Atkinson cho biết trang trại của ông thường xuyên phải thay đổi giữa canh tác không cày xới, cây che phủ, hóa chất hoặc thậm chí cày đất truyền thống tùy thời tiết, sâu bệnh và biến động thị trường.

Theo Isley, các chương trình như Farmers for Soil Health, EQIP hay CSP giúp nông dân mạnh dạn hơn trong việc thử nghiệm mô hình mới vì đã giảm bớt rủi ro tài chính.

“Chúng tôi thường ngại tìm kiếm hỗ trợ vì muốn tự xoay xở”, bà nói. “Nhưng đôi khi chính những nguồn lực và tư vấn đó lại tạo ra khác biệt lớn”.