Rệp sáp gây hại cây trồng như thế nào?

Rệp sáp gây hại bằng cách chích hút nhựa ở đọt non, lá, chùm hoa, quả, cành và cả rễ, làm cây suy yếu, đọt quăn, quả nhỏ, rụng hoa quả, cành khô. Rệp còn tiết dịch ngọt tạo điều kiện cho nấm muội đen phát triển phủ lên lá, quả làm giảm quang hợp và giảm giá trị thương phẩm. Rệp sáp sống chung với kiến (kiến bảo vệ và mang rệp đi lây lan), và lớp sáp bao phủ cơ thể khiến thuốc khó tiếp xúc, nên rất khó trị dứt điểm.

Nhận biết rệp sáp

• Con rệp nhỏ, thân phủ lớp sáp trắng như bột, thường sống thành cụm.
• Tập trung ở kẽ lá, chùm hoa, chùm quả, cuống quả, đọt non, kẽ cành.
• Rệp sáp gốc sống dưới đất, bám trên rễ, cổ rễ, thường có kiến đi kèm.
• Thấy nhiều kiến bò lên xuống cây, lá có lớp muội đen: dấu hiệu có rệp.

Tác hại cụ thể

Trên đọt, lá

• Đọt quăn, lá non biến dạng, vàng, cây chậm phát triển.
• Lớp muội đen che lá, giảm quang hợp.

Trên hoa, quả

• Hoa, quả non rụng.
• Quả nhỏ, méo, có vết, bám muội đen → mất giá (đặc biệt với cây ăn trái, sầu riêng, mãng cầu, cây có múi).
• Trên cà phê: rệp bám chùm quả làm quả rụng, nhân lép.

Trên rễ (rệp sáp gốc)

• Rễ bị chích hút, tạo vết thương cho nấm xâm nhập → vàng lá, thối rễ, cây suy kiệt (thường gặp trên hồ tiêu, cà phê).

Truyền bệnh

• Một số loài rệp sáp truyền virus (ví dụ trên dứa, sắn…).

Vì sao rệp sáp khó trị?

• Lớp sáp phủ ngoài làm thuốc khó thấm.
• Rệp ẩn trong kẽ lá, chùm quả, dưới đất.
• Kiến mang rệp đi khắp vườn, bảo vệ rệp khỏi thiên địch.
• Sinh sản nhanh, nhiều lứa trong năm, dễ kháng thuốc nếu dùng một loại thuốc liên tục.

Điều kiện phát triển

• Mùa khô, nắng nóng, ít mưa: rệp phát triển mạnh.
• Vườn bón nhiều đạm, cây ra nhiều đọt non mềm.
• Vườn có nhiều kiến, ít thiên địch.

Hướng quản lý

1. Kiểm soát kiến: diệt tổ kiến, ngăn kiến bò lên cây.
2. Cắt bỏ đọt, chùm hoa quả bị hại nặng, tiêu hủy.
3. Phun nước mạnh rửa trôi rệp ở mật độ thấp.
4. Bảo vệ thiên địch: bọ rùa, ong ký sinh, nấm ký sinh; hạn chế thuốc phổ rộng.
5. Dùng thuốc khi mật độ cao: chọn thuốc theo khuyến cáo cho rệp sáp, có thể phối hợp với chất bám dính hoặc dầu khoáng (nếu nhãn cho phép) để tăng hiệu quả xuyên qua lớp sáp; phun kỹ vào nơi rệp ẩn nấp; luân phiên hoạt chất.
6. Rệp sáp gốc: xử lý vùng gốc theo khuyến cáo, kết hợp xử lý kiến và cải tạo đất.
7. Bón phân cân đối, tránh thừa đạm.

Tham khảo thông tin hoạt chất tại mục thuốc bảo vệ thực vật.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao phun thuốc rồi rệp sáp vẫn quay lại? Có thể do không xử lý kiến, phun không trúng chỗ rệp ẩn, hoặc trứng rệp nở lứa mới. Cần phun lặp lại theo hướng dẫn và kết hợp diệt kiến.

Rệp sáp có lây từ vườn bên cạnh không? Có. Kiến, gió, người, dụng cụ, cây giống đều có thể mang rệp từ nơi khác đến.

Có biện pháp sinh học trị rệp sáp không? Có, như dùng nấm ký sinh, bảo vệ bọ rùa, ong ký sinh. Hiệu quả tốt khi áp dụng sớm và hạn chế dùng thuốc hóa học phổ rộng.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật tại địa phương để chọn biện pháp phù hợp.