Sức hút từ câu chuyện của người nông dân

Sản xuất nông nghiệp chạm đến du khách

Những ngày cuối tuần, vườn dâu tằm hữu cơ Ba Phong của gia đình ông Nguyễn Thanh Vũ, rộng gần 5ha tại phường Bình Minh, lại rộn ràng tiếng cười nói của khách tham quan. Người lớn thong thả dạo giữa những hàng cây, trẻ nhỏ thích thú hái những chùm dâu chín mọng rồi tự tay thưởng thức ly nước ép ngay tại vườn.

Vốn là kỹ sư nông nghiệp, ông Vũ có 15 năm kinh nghiệm làm vườn và từng gắn bó với mô hình nông nghiệp hữu cơ tại Đà Lạt theo phương pháp của Nhật Bản, ông Vũ xác định muốn đi đường dài, trước hết phải bắt đầu từ đất. Gần 5ha đất trước đây trồng cao su được ông dành gần 2 năm cải tạo, sau đó chuyển sang trồng dâu tằm kết hợp dừa xiêm theo hướng hữu cơ.

Trong khu vườn, ông Vũ giữ lại thảm cỏ tự nhiên, hạn chế tác động đến đất. Bã mía, bã mì được thu gom, ủ với chế phẩm vi sinh, tạo nguồn hữu cơ cải tạo đất. Cách làm này giúp đất ngày càng màu mỡ, cây sinh trưởng tự nhiên, đồng thời hình thành hệ sinh thái canh tác xanh, bền vững.

“Đất khỏe thì cây mới khỏe” - quan niệm giản dị ấy là nền tảng trong cách làm của ông Vũ. Khi vườn dâu cho thu nhập ổn định, ông tiếp tục mở cửa đón khách, để du khách tự tay hái dâu, thưởng thức nước ép, tìm hiểu quy trình canh tác và mua các sản phẩm như dâu tươi, dâu sấy, mật dâu, rượu dâu…

Với ông Vũ, làm du lịch không chỉ để đón khách, mà còn là cách kể câu chuyện về đất, cây trồng và hành trình tạo ra sản phẩm. Từ những khu vườn, trang trại sản xuất hữu cơ, ngày càng nhiều nông dân Tây Ninh đang mở cửa đón khách, đưa sản xuất đến gần hơn với trải nghiệm và từng bước tạo thêm giá trị cho nông nghiệp.

Một buổi khách đến tham quan có thể bắt đầu bằng vài bước chân giữa vườn dâu, một ly nước ép, vài câu chuyện về đất và cây. Nhưng phía sau những trải nghiệm tưởng như giản dị ấy là cả một quá trình thay đổi cách làm: từ cải tạo đất, sản xuất hữu cơ, chế biến sản phẩm đến xây dựng thương hiệu và kết nối trực tiếp với thị trường.

Hơn 3 năm qua, khu vườn vừa là nơi sản xuất, vừa trở thành điểm trải nghiệm. Ông Vũ từng bước xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP. Đến nay, cơ sở có 4 sản phẩm đạt OCOP 3 sao và tiếp tục nghiên cứu các sản phẩm từ dâu tằm, chuối, đu đủ, sơ ri. Gia đình cũng thử nghiệm nuôi gà Mông bằng nguồn thức ăn từ quả dâu tằm, hướng đến tận dụng tối đa nguyên liệu tại chỗ và hình thành chuỗi giá trị khép kín.

Mở rộng không gian du lịch xanh

Cùng với những mô hình của nông dân, không gian du lịch nông nghiệp sinh thái tại Tây Ninh đang được mở rộng. Từ vùng chuyên canh mía, mì, cây ăn trái, mãng cầu Bà Đen, dừa đến các nông trại ven hồ Dầu Tiếng, dọc sông Vàm Cỏ Đông hay hệ sinh thái Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát, những giá trị về đất, nước, cây trồng và thiên nhiên đang trở thành nguồn tài nguyên cho phát triển du lịch.

Tại Chavi Garden, xã Thạnh Lợi, không gian hơn 40ha được tổ chức theo hướng du lịch sinh thái, gắn với vùng nguyên liệu chanh, kênh rạch, vườn cây, khu cắm trại và các hoạt động trải nghiệm. Du khách không chỉ tham quan mà còn có thể hái chanh, tự tay chế biến sản phẩm và tìm hiểu về sản xuất nông nghiệp. Từ nguồn nguyên liệu chanh vàng không hạt, đơn vị đã phát triển hơn 40 sản phẩm chế biến như si-rô, chanh mật ong, nước cốt và bột chanh.

Cách làm này cho thấy một hướng tiếp cận khác của kinh tế nông nghiệp: thay vì khai thác tài nguyên đến cạn kiệt, giá trị của thiên nhiên được giữ lại và chuyển hóa thành trải nghiệm, sản phẩm và sinh kế.

Du lịch xanh, vì thế, không đơn thuần là đưa khách về nông thôn. Đó là quá trình tạo ra mối quan hệ mới giữa sản xuất, môi trường và thị trường. Càng giữ được cảnh quan, đất đai, nguồn nước và hệ sinh thái, sản phẩm du lịch càng có sức hấp dẫn; ngược lại, khi người dân có thêm thu nhập từ cảnh quan và nông nghiệp sạch, động lực bảo vệ tài nguyên cũng được củng cố.

Theo ông Ngô Trần Ngọc Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tây Ninh, địa phương có hệ sinh thái nông nghiệp phong phú với nhiều tiểu vùng đất, nước và khí hậu khác nhau, thuận lợi phát triển nông nghiệp hữu cơ và trải nghiệm nông nghiệp bền vững. Hiện tỉnh có hơn 30 mô hình đang khai thác hoặc bước đầu hình thành sản phẩm du lịch nông nghiệp - sinh thái.

Ngành nông nghiệp tỉnh cũng đã rà soát, tổng hợp 25 khu, điểm du lịch nông nghiệp, nông thôn và du lịch trải nghiệm. Đây được xem là cơ sở để xây dựng sản phẩm đặc trưng, kết nối xúc tiến du lịch và thu hút đầu tư.

Định hướng đặt ra là phát triển du lịch dựa trên những giá trị sẵn có: văn hóa truyền thống, sản phẩm OCOP, làng nghề và vùng sản xuất đặc trưng. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp lữ hành để hình thành chuỗi sản phẩm có sức cạnh tranh.

Đây cũng là điểm mấu chốt để người nông dân thực sự trở thành chủ thể. Nếu chỉ cung cấp đất, vườn cây hay nguyên liệu cho doanh nghiệp, giá trị mà nông dân nhận được vẫn hạn chế. Nhưng khi họ làm chủ quy trình sản xuất, sở hữu sản phẩm, thương hiệu, câu chuyện và trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, phần giá trị giữ lại tại nông thôn sẽ lớn hơn.

Chân dung người nông dân thế hệ mới vì thế cũng đang thay đổi. Họ không chỉ cần biết trồng cây, nuôi con gì cho năng suất cao mà còn phải hiểu thị trường, công nghệ, tiêu chuẩn, thương hiệu, du lịch và nhu cầu của người tiêu dùng. Từ “kỹ sư nông dân” như ông Nguyễn Thanh Vũ đến những hợp tác xã, trang trại đang chuyển sang làm du lịch trải nghiệm, điểm chung là tư duy chủ động tạo giá trị thay vì chỉ chờ thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Tuy nhiên, con đường này vẫn còn không ít thách thức. Hạ tầng tại một số điểm du lịch chưa đồng bộ, sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết giữa các chủ thể chưa chặt chẽ, trong khi nguồn lực dành cho bảo tồn và phát triển du lịch cộng đồng còn hạn chế.

“Bởi vậy, phát triển du lịch nông nghiệp sinh thái không thể chỉ dừng ở việc xây thêm điểm tham quan. Điều cần thiết là quy hoạch không gian sản xuất gắn với bảo tồn, nâng chất lượng nông sản, đào tạo nông dân, xây dựng thương hiệu và tổ chức lại các chuỗi liên kết”, ông Ngô Trần Ngọc Quốc nhấn mạnh.

Tây Ninh đang phát huy tiềm năng du lịch nông nghiệp. Bên cạnh danh thắng núi Bà Đen, du khách có thể tham quan vườn, hái trái, tìm hiểu quy trình sản xuất và trải nghiệm văn hóa, phong tục địa phương. Qua đó, du lịch nông nghiệp mang đến những trải nghiệm chân thực, mở hướng phát triển mới, gắn du lịch với kinh tế nông nghiệp.